Een 1700 jaar oud Romeins schip duikt weer op op Mallorca met zijn lading amforen en muziekinstrumenten vrijwel intact

De zee voor Playa de Palma onthulde iets dat meer tot de geschiedenisboeken leek te behoren dan tot een strand dat door zwemmers werd bezocht. Een paar tientallen meters van de kust van Mallorca, in ondiep water, is de berging van het Romeinse wrak van Ses Fontanelles voltooid, een koopvaardijschip uit de 4e eeuw na Christus dat ongeveer 1.700 jaar onder het zand bleef liggen en in 2019 werd ontdekt na een storm.

De operatie, gecoördineerd door de Consell de Mallorca als onderdeel van het Arqueomallornauta-project, eindigde na vier maanden onderwaterwerk. Het laatste deel van de romp werd op 29 juni 2026 van de zeebodem gehaald en markeerde een zeldzame mijlpaal voor de mediterrane archeologie: het volledige herstel van een laat-oud Romeins schip, met een groot deel van de lading en voorwerpen aan boord nog steeds leesbaar.

Een Romeins schip onder een paar meter water

Het wrak lag ongeveer twee meter diep, vlakbij het Les Meravelles-gebied, voor een van de meest toeristische gebieden van Mallorca. Een bijna paradoxale plek: hierboven het gewone leven aan de kust; hieronder een fragment van de Romeinse Middellandse Zee dat eeuwenlang stil bleef staan. De mariene sedimenten zelf hebben de romp en veel organische materialen beschermd, waardoor gunstige omstandigheden zijn gecreëerd voor het behoud van hout, plantenvezels, touwen en zelfs delen van de zeilen.

Volgens het Instituut voor Archeologie van de Universiteit van Barcelona is de site ook uitzonderlijk vanwege zijn kwetsbaarheid: hij lag zeer dicht bij de kust en was blootgesteld aan stromingen, menselijke activiteiten en mogelijke schade. Om deze reden werd het herstel behandeld als een geduldige race tegen de klok, waarbij elk element werd gedocumenteerd, in kaart gebracht en aan de orde gesteld volgens procedures die bedoeld waren om niet in gevaar te brengen wat de zee zo lang had bewaard.

De meest delicate fase betrof de grote houten delen van de romp. De stoffelijke resten werden vastgezet met steunconstructies, vastgezet, opgetild met drijfsystemen en overgebracht naar de Club Marítimo San Antonio de la Playa. Van daaruit werden ze naar het kasteel van San Carlos gebracht, waar hun lange verblijf in ontziltingstanks zal beginnen. Eenmaal uit het water wordt oud hout kwetsbaar: zonder specifieke behandelingen kan het vervormen, barsten en zijn consistentie verliezen. In de praktijk is het herstel uit zee nog maar het begin van het langzaamste deel.

Amforen, schoenen, manden en een eeuwenoude boormachine

Het Romeinse wrak van Ses Fontanelles leverde niet alleen een marinestructuur op. Het bracht een soort inventaris van het leven aan boord naar boven. Archeologen hebben honderden vondsten teruggevonden, waaronder amforen bedoeld voor het transport van voedsel, keramiek, fragmenten van de romp, touwen, manden, overblijfselen van linnen zeilen, ankers en navigatiemiddelen.

Onder de meer concrete voorwerpen bevinden zich schoenen, munten, vishaken, een lamp en een stuk gereedschap dat lijkt op een boegboor, waarschijnlijk gekoppeld aan het werk van scheepstimmerlieden. Het zijn kleine details, en daarom krachtig. De amforen vertellen uiteraard over de routes en de handel. Een schoen, een geknoopt touw en een stuk gereedschap dat aan boord is achtergelaten, vertellen ook het verhaal van de materiële inspanning van degenen die dat schip bestuurden, repareerden, laadden en er misschien bang voor waren als het weer begon te veranderen.

Bijzonder belangrijk zijn de overblijfselen van de linnen zeilen, gevonden in zeer kwetsbare omstandigheden, maar nog steeds nuttig voor het begrijpen van naaitechnieken, verstevigingen en montagemethoden. In een oud scheepswrak is het vinden van dit soort organische materialen zeldzaam. Hier heeft de zee niet alleen het ‘wat’ ze heeft afgelegd bewaard, maar ook een deel van het ‘hoe’: hoe een zeil werd gebouwd, hoe een schip bij elkaar werd gehouden, hoe een oversteek in de laat-oude Middellandse Zee werd ondernomen.

De lading verliet Roman Hispania

De amforen vormen het commerciële hart van de vondst. Het Arqueomallornauta-project geeft aan dat het wrak meer dan 320 amforen met olie, wijn en vissaus vervoerde. Het schip zou zijn vertrokken uit het gebied van Carthago Spartaria, nu Cartagena, aan de zuidoostkust van Spanje. In de Romeinse tijd was die haven een belangrijk knooppunt in Hispania, verbonden met de handelsroutes van de westelijke Middellandse Zee.

Wat de lading nog kostbaarder maakt zijn de inscripties die op sommige amforen zijn geschilderd, de zogenaamde picti-titels. Ze waren een vorm van eeuwenoud etiket: ze gaven de inhoud, het gewicht, de herkomst en soms informatie over handelaars of de controle over goederen aan. Een praktisch systeem, rechtstreeks op de containers geschreven, waarmee wetenschappers vandaag de dag het handelsnetwerk, de organisatie van het zeetransport en de circulatie van voedselproducten in de 4e eeuw na Christus kunnen reconstrueren

Sommige amforenkappen behielden ook christelijke symbolen, zoals de karmozijnrode kleur. Het is een detail dat het wrak naar een tijdperk van diepgaande transformatie van het Romeinse rijk brengt, waarin het christendom een ​​steeds zichtbaardere rol op zich nam, zelfs in het openbare leven en in alledaagse tekens. Een koopvaardijschip wordt zo een compacte pagina van economie, religie, navigatie en imperiale politiek.

Waarom het wrak van Ses Fontanelles zo belangrijk is

De waarde van het wrak ligt niet alleen in de leeftijd. Er zijn verschillende Romeinse schepen bekend, maar weinigen arriveren in zo’n rijke staat van bewaring, in zulke ondiepe wateren en met zo’n leesbare lading. Hier kunnen geleerden samen de romp, het opbergsysteem, de amforen, de inscripties, de boordinstrumenten en de organische materialen observeren. Het is een zeldzame combinatie, bijna een onderbroken foto van een reis die nooit eindigde.

De analyses zullen meer duidelijkheid kunnen verschaffen over de constructietechnieken van de Romeinse scheepswerven, de gebruikte houtsoort, de manier waarop het schip is geassembleerd en de omstandigheden van het scheepswrak. Ze zullen ook met grotere precisie de route kunnen reconstrueren die het koopvaardijschip volgde toen het voor Mallorca zonk. Voorlopig weten we dat het voedsel vervoerde, dat het afkomstig was van de zuidoostelijke Iberische kust en dat het deel uitmaakte van een laatantieke Middellandse Zee die nog steeds zeer actief was, zelfs toen het rijk van vorm veranderde.

Na ontzilting zullen de houten overblijfselen worden onderworpen aan geavanceerdere restauraties en conservatieve behandelingen. Het werk verplaatst zich van de zeebodem naar de laboratoria, van kranen tot analyses, van zand tot microscopen. Het is het minst schilderachtige deel, maar ook het deel dat het schip echt aan het woord zal laten komen.

Mogelijk bent u ook geïnteresseerd in: