De armband die de arm strakker maakt, de kleine stilte vóór het getal, de automatische blik op het maximum en het minimum. De bloeddruk wordt zo gemeten, in een paar seconden, vaak in de apotheek, bij de dokter, thuis, met die routine van controle. Toch ligt een groot deel van de gezondheid van Italianen binnen deze cijfers.
Volgens ISTAT-gegevens is het aandeel mensen met hypertensie gestegen van 6,4% in 1980 naar 10,2% in 1995, tot een geschatte 18,9% in 2025. In de praktijk bijna drie keer zoveel. Een sprong die vertelt over zowel een verovering als een mislukking: we leven langer, we beheersen onszelf meer, we onderscheppen veel omstandigheden eerder, maar het lichaam eist ook de tol van de jaren die we hebben doorgebracht met zitten, van overgewicht, van zout verborgen in het dagelijkse voedsel, van beweging die is uitgesteld tot de volgende maandag.
We leven langer, we worden langer ziek
De ISTAT-foto vertrekt van goed nieuws, enorm nieuws: tussen 1990 en 2024 groeide de levensverwachting bij de geboorte met ongeveer 8 jaar voor mannen en 6,5 jaar voor vrouwen, tot respectievelijk 81,5 en 85,6 jaar. Het verhogen van de levensjaren betekent echter ook dat we vaker te maken krijgen met de chronisch-degeneratieve pathologieën die typisch zijn voor de hogere leeftijd. Multimorbiditeit, dat wil zeggen de gelijktijdige aanwezigheid van twee of meer chronische ziekten bij dezelfde persoon, treft in 2025 ongeveer 13 miljoen mensen, vergeleken met 10,3 miljoen in 1993; onder hen is 39% ouder dan 75 jaar.
In dit langer bestaande Italië vindt hypertensie gemakkelijk zijn plaats. Een deel van de stijging hangt af van de hogere gemiddelde leeftijd van de bevolking. Een ander deel komt voort uit de vooruitgang in de diagnose, eerdere controles en klinische drempelwaarden die in de loop van de tijd zijn bijgewerkt. Het meest ongemakkelijke feit blijft echter het andere: ISTAT koppelt groei ook aan het aannemen van een ongezonde levensstijl, die risicofactoren zoals overgewicht kan verergeren bij mensen die nog lang niet oud zijn. Vertaald naar het dagelijks leven: hoge bloeddruk is niet langer alleen maar iets ‘ouderen’ en begint ook te praten over bureaus, lange diensten, autoverhuur voor elke reis, kant-en-klaarmaaltijden, zoute snacks, kort slapen, slecht gekauwde stress.
De bank weegt evenveel als zout
De Wereldgezondheidsorganisatie definieert hypertensie als een te hoge bloeddruk, doorgaans gelijk aan of hoger dan 140/90 mmHg, en herinnert ons aan een fundamenteel detail: met veel mensen met hoge bloeddruk gaat het prima, althans schijnbaar. De eenvoudigste manier om daar achter te komen is door het te meten. Tot de factoren die het risico verhogen behoren leeftijd, familiale aanleg, overgewicht of zwaarlijvigheid, lichamelijke inactiviteit, een zoutrijk dieet en overmatig alcoholgebruik. In 2024 leefden wereldwijd ongeveer 1,4 miljard volwassenen tussen 30 en 79 jaar met hypertensie, wat neerkomt op één op de drie volwassenen in die leeftijdsgroep.
Het Istituto Superiore di Sanità noemt zout een van de meest concrete dagelijkse acties om in te grijpen: het verminderen van de dagelijkse consumptie met ongeveer 5 gram kan de bloeddruk met ongeveer 5 mmHg verlagen. Op dezelfde pagina van het Hartproject wordt aangegeven dat een dieet met meer groenten en fruit, regelmatige lichaamsbeweging, gewichtsbeheersing, stoppen met roken en stressmanagement nuttig zijn. 30 minuten stevig wandelen per dag is voldoende om de bloeddruk op een gunstiger niveau te houden. Alleen op papier lijkt het niet veel. In de praktijk is het vaak juist dat kleine beetje dat als eerste springt.
Lichaamsgewicht blijft een van de meest zichtbare problemen. In Italië is het overgewicht bij volwassenen gestegen van 5,9% in 1990 naar 11,6% in 2025, met hogere waarden onder mannen in de afgelopen twintig jaar, onder mensen met een lagere opleiding en in het Zuiden. ISTAT benadrukt ook een Italiaanse paradox: bij volwassenen behoren de niveaus nog steeds tot de laagste in de Europese Unie, terwijl overgewicht en obesitas onder kinderen en jongeren veel hoger zijn dan in andere EU-landen. Het probleem heeft dus al de toekomst geboekt.
Het goede nieuws betreft roken, het ongemakkelijke nieuws betreft de rest
Er is de afgelopen decennia echt iets verbeterd. In 1980 rookte ruim de helft van de mannen van 14 jaar en ouder, 54,3%; in 2025 daalde het aandeel naar 22,9%. Bij vrouwen was de daling kleiner, van 16,7% naar 15,9%. Pathologieën die verband houden met rookgewoonten, zoals chronische bronchitis, hebben ook een duidelijke verbetering laten zien: in 1980 troffen ze ruim 4 miljoen mensen, in 2025 ongeveer 2 miljoen. Een teken dat collectieve gewoonten veranderen, wanneer campagnes, verboden, bewustzijn en culturele druk in dezelfde richting duwen.
Bij hypertensie ruikt de vijand echter minder. Er wordt een sigaret gezien, een gemiste wandeling verdwijnt. Zout in verpakte producten verbergt zich goed. Het gewicht neemt langzaam toe, zonder enig geluid te maken. Een sedentaire levensstijl vermomt zich als werk, vermoeidheid, tijdgebrek, slecht gebouwde steden. En stress blijft sociaal geaccepteerd zolang het lichaam de droogste manier vindt om van zich te laten horen. Hoge bloeddruk komt goed voor in dit grijze gebied: een ernstige zaak met de schijn van hinder.
De PASSI-surveillance van het ISS herinnert ons eraan dat hypertensie een van de belangrijkste risicofactoren is voor beroerte, hartaanval, hartfalen en nierfalen, en geassocieerd is met beïnvloedbare factoren zoals het zoutgehalte in de voeding, zwaarlijvigheid en lichamelijke inactiviteit. Dezelfde indicatoren wijzen ook op een belangrijke grens: veel bevindingen zijn gebaseerd op door mensen gerapporteerde diagnoses, waardoor een deel van de hypertensie verborgen blijft, omdat iemand een hoge bloeddruk heeft en zich daar nog steeds niet van bewust is. Druk heeft uiteindelijk dit onaangename talent: het zet gewoonten om in cijfers. En de cijfers zijn vroeg of laat niet langer discreet.
Mogelijk bent u ook geïnteresseerd in:
