Eerst verstikkende hitte, dan plotseling harde wind en onweersbuien: ik leg je uit hoe de regenbui werkt (waar we aan moeten wennen)

Na dagen van extreme hitte en verstikkende hitte heeft Italië opnieuw te maken gehad met plotselinge onweersbuien, extreem hevige windstoten, omgevallen bomen en wijdverbreide schade.

Dit is wat er op dit moment gebeurt in verschillende regio’s van het land, waar de abrupte overgang van recordwarmte naar slecht weer een meteorologisch fenomeen benadrukt waar we nog steeds weinig van weten: de regenbui.

Vaak verward met een wervelwind of met de zogenaamde “water bom“, is de uitbarsting eigenlijk een heel apart fenomeen, dat echter even destructief kan zijn. En met de toename van steeds intensere en langdurigere hittegolven zijn experts van mening dat dit soort gebeurtenissen steeds frequenter kunnen voorkomen.

Wat is neerstorten

De term downburst werd bedacht door de Japans-Amerikaanse meteoroloog Tetsuya Theodorus Fujitadezelfde wetenschapper die de beroemde tornado-classificatieschaal ontwikkelde. Fujita begon deze verschijnselen te bestuderen na een ernstig vliegtuigongeluk in 1976, veroorzaakt door een gewelddadige neerwaartse luchtstroom.

Volgens de definitie van de Wereld Meteorologische Organisatie (WMO) is een neerstorting een krachtige luchtstroom die na een onweersbui snel neerdaalt totdat deze de grond bereikt. Zodra deze de grond raakt, breidt deze luchtmassa zich uit in alle richtingen, waardoor zeer intense en plotselinge windstoten ontstaan.

In het Italiaans wordt het vaak omschreven als een fenomeen van “rechte wind” of “lineaire uitbarstingen“, omdat de wind niet roteert zoals bij tornado’s, maar zich horizontaal naar buiten beweegt nadat hij de grond heeft geraakt. Windstoten kunnen gemakkelijk de 100 kilometer per uur overschrijden en in de meest extreme gevallen zelfs snelheden bereiken boven de 200 kilometer per uur, waardoor schade ontstaat die vergelijkbaar is met die van een tornado met gemiddelde intensiteit.

Omdat de neerstorting na extreme hitte komt

Het verband tussen intense hitte en een uitbarsting is heel nauw: wanneer de grond dagenlang wordt verwarmd door hoge temperaturen, komen er grote hoeveelheden warmte vrij in de atmosfeer. De warme en vochtige lucht, die lichter is, heeft de neiging snel op te stijgen naar de hoogste lagen van de hemel, wat de ontwikkeling van enorme stormwolken, cumulonimbus, stimuleert, die wel 10 tot 12 kilometer hoog kunnen worden.

Enorme hoeveelheden energie hopen zich op in deze gigantische structuren. De sterke opwaartse stromingen houden waterdruppels en hagelstenen vast en blijven groeien, terwijl in het bovenste deel van de wolk de zeer lage temperaturen de vorming van ijs bevorderen. Op een gegeven moment raakt dit evenwicht echter verstoord. Neerslag en hagel beginnen door lagen drogere lucht naar beneden te vallen. Een deel van het water verdampt en dit proces onttrekt warmte aan de omgeving. De lucht koelt snel af, wordt dichter en dus zwaarder.

Zo ontstaat er een krachtige dalende stroom die zich naar de grond versnelt, meegesleurd door zijn eigen gewicht en door de massa regen en hagel die hij met zich meebrengt. Wanneer deze luchtkolom de grond raakt, kan deze niet langer naar beneden dalen en zet hij krachtig naar buiten uit, net zoals water uitzet als het de bodem van een gootsteen raakt. Het is op dit moment dat de verwoestende windstoten ontstaan ​​die typerend zijn voor de neerstorting.

Downburst, tornado en ‘waterbom’: waarom ze niet hetzelfde zijn

Een van de meest voorkomende fouten is het automatisch definiëren van elke gebeurtenis die wordt gekenmerkt door sterke windschade als een tornado. In werkelijkheid is het verschil aanzienlijk: in de tornado convergeert de lucht naar een draaikolk en draait rond een verticale as. De wind volgt dan een roterende beweging die een chaotisch en onregelmatig spoor op de grond achterlaat.

Bij de neerstorting gebeurt het tegenovergestelde: de lucht daalt van bovenaf en verspreidt zich vervolgens overwegend lineair naar buiten.

NOAA-experts vatten dit verschil samen met twee eenvoudige woorden:

Schade helpt ze ook te onderscheiden. Na het passeren van een tornado worden bomen en puin vaak in verschillende richtingen georiënteerd. Na een regenbui worden bomen, palen en reclameborden echter meestal allemaal in dezelfde richting omvergeworpen, waarbij ze de stroom van de wind volgen.

Dit onderscheid is geen eenvoudige terminologische kwestie: door het fenomeen correct te identificeren, kunnen meteorologen de dynamiek ervan reconstrueren en het vermogen verbeteren om soortgelijke gebeurtenissen in de toekomst te voorspellen.

Een andere wijdverbreide verwarring betreft de zogenaamde “waterbom”. Deze uitdrukking duidt op een bijzonder intense en geconcentreerde wolkbreuk in korte tijd, gekenmerkt door hevige regenval. De neerstorting daarentegen heeft vooral betrekking op de wind. De twee verschijnselen kunnen tegelijkertijd optreden tijdens dezelfde storm, maar beschrijven totaal verschillende aspecten van dezelfde gebeurtenis: het ene houdt verband met extreme neerslag, het andere met windstoten veroorzaakt door neerwaartse luchtstromen.

Een steeds vaker voorkomend fenomeen?

Het zou wetenschappelijk onjuist zijn om deze enkele neergang toe te schrijven aan de klimaatverandering. Wat echter steeds duidelijker naar voren komt, is het verband tussen de opwarming van de aarde en de toename van omstandigheden die gunstig zijn voor de vorming van extreme stormen.

In feite accumuleren de langste en meest intense hittegolven enorme hoeveelheden energie in de atmosfeer. Wanneer koelere en meer onstabiele luchtmassa’s arriveren, kan het thermische contrast veranderen in echte brandstof voor bijzonder gewelddadige convectieverschijnselen, die hagelbuien, wolkbreuken en stortbuien kunnen veroorzaken.

Daarom zien we steeds vaker een inmiddels bekende reeks: dagen van verstikkende hitte, gevolgd door plotselinge stormen met vernietigende windstoten. Een fenomeen dat volgens veel klimaatwetenschappers een van de meest duidelijke manifestaties vertegenwoordigt van de extreme weersomstandigheden in een snel opwarmend klimaat.

Bronnen: National Oceanic and Atmospheric Administration (NOAA) / National Weather Service (NWS), 2023