In Salerno heeft de geschiedenis een van haar favoriete plekken gekozen om de zaken ingewikkelder te maken: de underground. Onder de kerk van San Benedetto, in het historische centrum, tussen muren die jarenlang op één manier zijn gelezen en vervolgens met andere ogen zijn bekeken, zijn de overblijfselen van het oude Romeinse theater van de stad geïdentificeerd. Een gebouw waar al lang naar wordt gezocht, bedacht door geleerden, nagestreefd binnen hypotheses en reconstructies, dat tot nu toe zonder een bepaalde locatie is gebleven.
De ontdekking komt uit de ondergrondse verdiepingen van het San Benedetto-complex, waar sommige halfronde muurconstructies in het verleden werden geïnterpreteerd als onderdeel van een doopkapel. De nieuwe onderzoeken, uitgevoerd door een onderzoeksgroep van de Universiteit van Salerno, hebben het in plaats daarvan mogelijk gemaakt om de cavea in die muren te herkennen, d.w.z. het gebied van de treden bedoeld voor toeschouwers. De archeoloog Rosa Fiorillo leidde het werk, met de bijdrage van de architecten Simona Talenti en Sara Antinozzi, betrokken bij de driedimensionale onderzoeken van het complex.
Het auditorium onder de kerk
Die gebogen architecturen, die in de kelder van de kerk achterbleven, vertelden iets anders dan gedacht. Het werk aan de 3D-onderzoeken, samen met de stratigrafische analyse, maakte het mogelijk om de bouwfasen te onderscheiden, de daaropvolgende ingrepen te scheiden en de oorspronkelijke indeling van het theatergebouw te herkennen. Daartussenin, zoals vaak gebeurt op plaatsen waar eeuwenlang leven heeft plaatsgevonden, waren er in latere perioden ook terracotta kanalisaties en kanalen aangebracht, die de interpretatie van de plek konden verwarren.
De details veranderen veel. De aanwezigheid van het auditorium geeft Salerno een belangrijk stuk van zijn Romeinse topografie, omdat een oud theater altijd spreekt over de stedelijke vorm, over de routes, over de openbare ruimtes, over de relatie tussen architectuur en het collectieve leven. Hier wegen de gegevens zelfs nog zwaarder, omdat ze zich bevinden onder een van de meest gelaagde plekken in de stad, in een gebied waar het Romeinse, Lombardische en middeleeuwse verleden elkaar overlapten zonder aan iemand toestemming te vragen.
San Benedetto, laag na laag
Het San Benedetto-complex heeft een lange en nogal bewogen geschiedenis. Het is gelegen in het gebied van het oude Orto Magno, in een strategisch gebied van de stad, ook verbonden met het aquaduct. De kerk dateert uit de 7e tot de 9e eeuw en werd waarschijnlijk vergroot in de 11e eeuw, toen Alfano, abt van San Benedetto, in 1057 aartsbisschop van Salerno werd. Het atrium van het klooster en Castel Terracena rusten op de Lombardische vestingwerken van Arechi II, uit de tweede helft van de 8e eeuw.
Daarna bleef het verhaal de functie van de ruimtes veranderen, zoals je van kamer verandert als het huis smal wordt. In 1807 werd het klooster opgeheven en omgevormd tot kazerne. Een paar jaar later werd de kerk het San Gioacchino-theater en vervolgens, tussen 1815 en 1845, het Real Teatro di San Matteo. De kortsluiting is bijna perfect: een kerk die in de negentiende eeuw als theater werd gebruikt en waaronder vandaag de dag de sporen zichtbaar zijn van een veel ouder theater.
Recente onderzoeken hebben ook andere aanknopingspunten opgeleverd. In de kelder zijn nog steeds weinig bekende omgevingen gerapporteerd: een lange tunnel achter de apsis, sporen van fresco’s bewaard gebleven op sommige muren en delen van terracotta riggiole-vloeren. Allemaal elementen die wijzen op een lange reeks hergebruik, aanpassingen en transformaties. Het Romeinse theater van Salerno duikt dus opnieuw op binnen een dicht perceel, opgebouwd uit muren die verschillende doeleinden bleven dienen, ook al was hun eerste betekenis nu onzichtbaar geworden.
De stad kwam weer in beeld
Voor de stadsarcheologie zijn dit soort ontdekkingen van bijzondere waarde. Ze leveren zelden een zuivere scène op, klaar om te fotograferen en te archiveren. Vaker dwingen ze ons om de mentale kaart van een stad opnieuw te bekijken, om te begrijpen hoe een oud gebouw is opgenomen, weggesneden, hergebruikt en verkeerd begrepen. Dit is precies wat er in Salerno gebeurt: de erkenning van het auditorium biedt een nieuwe sleutel tot het lezen van de Romeinse structuur en de manier waarop daaropvolgende tijdperken boven, naast, binnen bouwden.
De rol van de driedimensionale onderzoeken stond centraal omdat hierdoor de voortgang van de muren en de relatie tussen de verschillende niveaus nauwkeuriger konden worden waargenomen. Technologie deed in dit geval iets heel concreets: het verwijderde stof uit een vorm. Het hielp om een curve te zien voor wat het had kunnen zijn, om een latere toevoeging te scheiden van een oudere structuur, om een hypothese om te zetten in een meer solide archeologische lezing.
Nu blijft het langste werk over, het minst opvallende: studeren, beschermen, begrijpelijk maken. Het Romeinse theater van Salerno verschijnt opnieuw onder een kerk die alleen al voldoende zou zijn om het verhaal van eeuwen van transformaties te vertellen. De stad ontdekt ondertussen dat een deel van haar oudste tafereel er nog steeds was, onder de voeten, geduldig en krom, zoals dingen te lang in het donker kunnen blijven.
Mogelijk bent u ook geïnteresseerd in:
