Met de hitte van deze dagen is het moeilijk om een lekker glas koud water en muntsiroop te weerstaan. Er zijn mensen die het verkiezen verdund met bruisend water, anderen die het in plaats daarvan mengen met melk om de klassieke “melk en munt” te verkrijgen. Een zomerritueel, bijna een icoon van de Italiaanse zomer. Maar die smaragdgroene tint, zo levendig en uitnodigend, verbergt iets dat de moeite waard is om te weten.
Het probleem onder de aandacht van het grote publiek brengen is Yuka, de beroemde Franse app voor het analyseren van voedselingrediënten, die een diepgaand onderzoek heeft uitgevoerd naar muntsiropen die in Frankrijk worden verkocht. De resultaten? Verre van geruststellend, en er is alle reden om aan te nemen dat de situatie in de Italiaanse schappen niet veel anders is.
Muntgroen
Laten we beginnen met een feit dat in ieder geval sommigen van jullie zal verrassen: industriële muntsiroop is van nature niet groen. De munt die we kennen – aromatisch, fris, met heldere bladeren – wordt in industriële versies niet rechtstreeks in het product verwerkt. Fabrikanten gebruiken synthetische smaakstoffen, gewonnen uit de chemische verbindingen van de plant, die de karakteristieke muntachtige smaak geven maar niet de groene pigmenten van de bladeren met zich meedragen. Het basisresultaat is een transparante of hoogstens lichtgeelachtige siroop.
Om dat intense groen te verkrijgen dat iedereen mentaal associeert met mint, voegen veel fabrikanten een kunstmatige kleur toe: briljant blauw FCF, ook wel bekend onder de Europese code E133. Paradoxaal genoeg wordt een blauwe kleurstof gebruikt om een groen effect te verkrijgen, in combinatie met andere gele pigmenten. De uiteindelijke kleur heeft niets te maken met de kwaliteit van het product, met de hoeveelheid gebruikte munt, noch met de smaak: het is pure visuele marketing, een kunstmatig signaal dat is gebouwd om versheid en natuurlijkheid op te roepen.
Volgens de database van Yuka is E133 aanwezig in 65% van de muntsiropen die in Frankrijk op de markt worden gebracht, in producten van grote merken zoals Teisseire, Monin, en in de merklijnen van ketens zoals Leclerc, Auchan, Lidl en Intermarché.
Helderblauw FCF (E133), risico’s voor kinderen
Briljantblauw FCF is een synthetische kleurstof die behoort tot de familie van azo- en trifenylmethaankleurstoffen, afgeleid van de aardoliechemie. In Europa wordt het regelmatig toegelaten als voedingsadditief, maar de aanwezigheid ervan op etiketten is vanuit wetenschappelijk oogpunt verre van vreedzaam.
Het vervult geen enkele nuttige technologische functie: het conserveert het product niet, het verbetert de smaak niet, het stabiliseert de ingrediënten niet. De enige functie is esthetisch, om het product visueel aantrekkelijker te maken. Toch is het niet zonder schaduwen: er zijn inderdaad risico’s voor kinderen en dit is het meest delicate punt, waar Yuka’s onderzoek zich meer in detail op richt.
Helderblauwe FCF wordt ervan verdacht hyperactiviteit en aandachtstekortstoornis (ADHD) bij kinderen te bevorderen. Dit zijn geen op zichzelf staande alarmsignalen: al in 2012 werd in een wetenschappelijk overzicht, inclusief een meta-analyse, waarbij meer dan twintig onafhankelijke onderzoeken werden onderzocht, geconcludeerd dat kunstmatige kleurstoffen in levensmiddelen aanzienlijk zouden kunnen bijdragen aan sommige gevallen van ADHD, ook al zijn ze niet de hoofdoorzaak.
Maar er is meer. De Europese Autoriteit voor voedselveiligheid (EFSA) heeft vastgesteld dat kinderen – de belangrijkste consumenten van siropen en zoete dranken – een reëel risico lopen om de aanvaardbare dagelijkse inname (ADI) te overschrijden die voor deze kleurstof is vastgesteld. Met andere woorden: de gewoonlijk geconsumeerde hoeveelheden kunnen de drempel overschrijden die de autoriteiten zelf als veilig beschouwen.
Hieraan zijn nog twee zorgen toegevoegd die uit de wetenschappelijke literatuur naar voren zijn gekomen: studies hebben een genotoxisch potentieel van briljante blauwe FCF ontdekt, dat wil zeggen het vermogen om DNA te beschadigen, en een cytotoxisch potentieel, dat wil zeggen het vermogen om de functie of overleving van cellen te veranderen. Dit zijn gegevens die geen definitieve conclusies mogelijk maken, maar die het voorzorgsbeginsel opleggen.
Ten slotte is er een aspect dat vaak over het hoofd wordt gezien: sommige formuleringen van dit additief kunnen aluminium als bestanddeel bevatten. Overmatige blootstelling aan aluminium wordt in verband gebracht met schadelijke effecten op het zenuwstelsel, het voortplantingssysteem en de ontwikkeling. Er wordt ook vermoed dat het metaal DNA-schade veroorzaakt en het risico op ernstige neurologische aandoeningen, waaronder multiple sclerose, epilepsie en de ziekte van Alzheimer, vergroot.
Het is de moeite waard eraan te denken dat volgens de gegevens uit het onderzoek 59% van de Fransen een fles siroop in de voorraadkast heeft staan - een percentage dat in gezinnen met kinderen oploopt tot 66%. Het wordt daarom dagelijks op grote schaal geconsumeerd.
Zoé Kerlo, de toxicoloog van Yuka, is lapidair:
Wanneer een controversieel additief alleen een esthetische functie heeft, zou het voorzorgsbeginsel fabrikanten ertoe moeten aanzetten het te verwijderen.
Er zijn alternatieven, maar die kosten meer
Misschien wel het meest verontrustende deel van het onderzoek betreft de beschikbaarheid van alternatieven. Van de twaalf door Yuka geanalyseerde producten zijn er negen al op de markt met een versie zonder E133. Het probleem is de prijs: versies zonder kleurstof kosten gemiddeld 50% meer dan versies met E133.
In sommige gevallen – wanneer het kleurstofvrije alternatief alleen verkrijgbaar is in de biologische lijn, zoals bij Carrefour, Leclerc, Auchan en Coopérative U – bedraagt het prijsverschil zelfs 99%. Om een kleurstof te vermijden die alleen maar dient om een goede indruk in het schap te maken, moet de consument praktisch het dubbele betalen.
Er zijn enkele positieve uitzonderingen: Intermarché biedt bijvoorbeeld een conventioneel alternatief zonder E133 aan tegen een prijs die vrijwel identiek is aan de gekleurde versie (2% verschil). Dit laat zien dat het technisch en commercieel mogelijk is; het is gewoon nog geen prioriteit voor de meesten in de branche.
@Yuka
Wat de producenten zeggen
Op vraag van Yuka reageerden enkele merken. Teisseire geeft toe dat hij al jaren aan alternatieve recepten werkt, maar meldt technische problemen die verband houden met de stabiliteit van de kleur in de loop van de tijd met natuurlijke vervangers. Carrefour spreekt van “aanzienlijke technische uitdagingen” bij het vinden van voldoende stabiele natuurlijke groene kleurstoffen. Lidl zegt E133 “voor zover mogelijk” te willen vermijden en is gesprekken gestart met leveranciers.
Maison Guiot is directer: de kleurstof wordt gebruikt”alleen maar om bij te dragen aan de groene kleur die sommige consumenten verwachten“, maar het merk evalueert naar verluidt zowel de totale verwijdering als de vervanging door spirulina.
Het belangrijkste is dat Carrefour mintgroen een cultureel ingebakken ‘marktcode’ noemt, en stelt dat een transitie een collectieve beweging van alle spelers in de sector zou vereisen. Een antwoord dat uiteindelijk een ongemakkelijke waarheid bevat: wij consumenten, geconditioneerd door tientallen jaren marketing, die munt associeerden met dat kunstmatige groen. En nu wordt diezelfde associatie gebruikt als rechtvaardiging om een twijfelachtig additief te blijven gebruiken.
Waar u op moet letten op het etiket
Het onderzoek van Yuka betreft de Franse markt, maar ook de Italiaanse situatie verdient aandacht. Sommige van de genoemde merken – zoals Monin – zijn ook aanwezig in de Italiaanse schappen, en de Europese regelgeving inzake additieven is in alle EU-landen hetzelfde. E133 is overal in Europa toegestaan, en de industriële logica die producenten ertoe aanzet om het te gebruiken – het verlagen van de kosten, het reageren op een ‘visuele code’ die geworteld is in de verwachtingen van de consument – stopt niet bij de grenzen.
Het controleren van de etiketten van muntsiropen die in Italiaanse supermarkten te vinden zijn, is dan ook een klein gebaar dat absoluut de moeite waard is. Zoek naar ‘helderblauw FCF’ of ‘E133’ in de ingrediëntenlijst van je favoriete muntsiroop. Als je het vindt, weet dan dat er al alternatieven bestaan – vaak in het biologische assortiment, soms zelfs in het conventionele assortiment.
Een muntsiroop zonder kunstmatige kleurstoffen zal waarschijnlijk helder of licht amberkleurig zijn. Een ongewone look misschien, maar een bewijs dat je een product koopt dat onnodige cosmetische trucjes achterwege laat. De muntachtige smaak komt niet door dat felle groen, ook al hebben we dat altijd gedacht.
De beste oplossing? Probeer thuis muntsiroop te maken, volg ons recept:
