Frankrijk ervaart een van de meest intense hittegolven uit zijn recente geschiedenis. In veel steden is de thermometer boven de 40 graden gekomen, volgen tropische nachten elkaar zonder onderbreking op en zijn miljoenen mensen wanhopig op zoek naar een manier om zichzelf te beschermen tegen de canulezoals de Fransen grote hittegolven noemen.
Maar wat er na de recordtemperaturen gebeurt, vertelt een nog interessanter verhaal. Want terwijl de race om airconditioners groeit, zet de hitte juist het energiesysteem dat ze van stroom zou moeten voorzien onder druk.
Het is de grote paradox van de Franse zomer.
Frankrijk haast zich om airconditioners te kopen
Decennia lang heeft Frankrijk met een zeker wantrouwen naar airconditioning gekeken. In tegenstelling tot landen als Italië, Spanje of de Verenigde Staten heeft de airconditioner nooit echt zijn intrede gedaan in het dagelijks leven van de meeste gezinnen.
Dit jaar lijkt er echter iets te veranderen.
De verkoop van ventilatoren en airconditioners neemt aanzienlijk toe nu steden zich proberen aan te passen aan temperaturen die nog maar een paar jaar geleden als uitzonderlijk zouden worden beschouwd. De beelden uit Parijs, Lyon en Marseille tonen mensen die verfrissing zoeken in openbare fonteinen, parken en langs waterwegen.
Het debat is nu open: zijn airconditioners een noodzaak voor de gezondheidszorg geworden of vertegenwoordigen ze een oplossing die het risico loopt het probleem te verergeren door het energieverbruik te verhogen?
Net wanneer er meer energie nodig is, vertraagt de kernenergie
De vraag wordt nog delicater omdat de hitte problemen veroorzaakt voor een deel van het Franse elektriciteitssysteem. De afgelopen dagen heeft EDF de productie van een aantal kerncentrales moeten stopzetten of verminderen vanwege de extreem hoge temperaturen in de rivieren die worden gebruikt om de reactoren te koelen.
Wanneer water uit de Garonne, de Rhône of andere waterwegen bepaalde drempels bereikt, kunnen planten niet verder verwarmd water blijven lozen zonder het risico te lopen dat ecosystemen worden beschadigd. Om deze reden worden beperkingen of tijdelijke opschorting van de productie toegepast.
Het resultaat is verrassend. Terwijl miljoenen mensen ventilatoren en airconditioners aanzetten, waardoor de elektriciteitsbehoefte toeneemt, wordt een deel van de infrastructuur die die energie zou moeten produceren gedwongen om te vertragen, juist vanwege hetzelfde klimaatfenomeen.
De warmte vergroot de vraag naar elektriciteit en vermindert tegelijkertijd de beschikbaarheid van een deel van het aanbod.
Een tegenstrijdigheid die veel experts beschouwen als een van de meest effectieve beelden van de hedendaagse klimaatcrisis.
“De enige airconditioners waar we het over moeten hebben zijn bomen”
In dit klimaat van spanning en bezorgdheid zorgen ook de woorden van Thomas Brail, een van de bekendste verdedigers van bomen en bossen in Frankrijk, voor veel discussie.
Tijdens een televisieprogramma gewijd aan de hittegolf uitte de activist al zijn frustratie:
Ik houd me in om niet te ontploffen. We luiden al zeven jaar de noodklok. De enige airconditioners waar we het over moeten hebben zijn bomen.
Woorden die wijdverspreide weerklank vinden in de Franse media en op sociale media.
Voor Brail dreigt het debat over airconditioning zich feitelijk te concentreren op de symptomen in plaats van op de oorzaken. Bomen, zo beweert hij, vertegenwoordigen het meest effectieve natuurlijke koelsysteem dat voor ons beschikbaar is: ze produceren schaduw, absorberen koolstofdioxide, bevorderen de verdamping en kunnen de stedelijke temperatuur met enkele graden verlagen.
Ze kosten ons nul euro en doen alles gratis, herinnert hij zich.
Het probleem is niet alleen hoeveel bomen we hebben
De activist wijst ook met de vinger naar de voortdurende kunstmatigeisering van de bodem en tegen het herbebossingsbeleid dat monoculturen bevordert. Volgens Brail is een bos geen simpele optelsom van bomen. Het is een complex ecosysteem dat functioneert dankzij de biodiversiteit. Het vervangen van natuurlijke bossen door uniforme plantages betekent dat een groot deel van het vermogen om zich aan te passen aan extreme gebeurtenissen verloren gaat.
Zijn kritiek komt op een moment dat veel Franse steden groene oppervlakken proberen te vergroten om de zogenaamde stedelijke hitte-eilanden tegen te gaan, gebieden met veel beton die in de zomer veel hogere temperaturen kunnen bereiken dan gebieden die rijk zijn aan vegetatie.
Bekijk dit bericht op Instagram
De ware les van de canicule
Achter de woede van Thomas Brail gaat een vraag schuil die heel Frankrijk doorkruist. Is het mogelijk om de steeds extremere zomers het hoofd te bieden door simpelweg meer airconditioners te installeren?
Of moeten we opnieuw nadenken over de manier waarop we steden bouwen, bossen beschermen en land beheren?
De hitte van dit jaar lijkt een milieudebat te hebben getransformeerd in een concrete kwestie van het dagelijks leven. Omdat de hitte het niet alleen moeilijker maakt om ’s nachts te slapen. Het zet de infrastructuur, stedelijke modellen en zelfs het energiesysteem van een van de meest nucleaire landen ter wereld ter discussie.
En het feit dat een van de belangrijkste atoommachten van Europa enkele reactoren moet vertragen, net nu de behoefte aan elektriciteit toeneemt, zou het krachtigste symbool kunnen zijn van deze nieuwe klimaatrealiteit.
