Open TikTok en zonnebrandcrème lijken vooral iets voor een goed verlichte badkamer: flesje op de voorgrond, huid glanzend op de juiste plek, textuur die ‘onmiddellijk intrekt’, make-up die blijft zitten, ziet eruit als een geslaagde ochtendroutine. Preventie komt later, als het er is. Ten eerste is er het product, het advies, de “dit heeft mijn huid gered”, de vergelijking tussen minerale en chemische filters, de zakgrootte, de belofte van een egalere huid. Dan verschijnen er, te midden van deze oneindige catalogus van SPF, video’s die een ander spel spelen: video’s die zonnebrandmiddelen afbeelden als iets giftigs, gevaarlijks, nutteloos, dat zelfs de voordelen van de zon kan blokkeren.
De nuttigste gegevens uit een nieuwe studie gepubliceerd op PLOS Digitale Gezondheid het klopt precies: verkeerde informatie over zonnebrandmiddelen, een van de meest bekeken video’s, vertegenwoordigt een minderheid. Een kleine minderheid. Maar als het verschijnt, roept het meer reacties op. Onderzoekers analyseerden 971 van de meest bekeken video’s op TikTok met behulp van vijf zeer populaire zonnebrandgerelateerde hashtags: #sunscreen, #sunscreenviral, #spf, #sunscreenreview en #sunprotection. 86,8% van de inhoud promootte het gebruik van zonnebrandcrème. Slechts 6% bevatte gezondheidsgerelateerde kritiek, waaronder beweringen dat zonnebrandmiddelen schadelijk zijn of dat ze voordelen zoals de productie van vitamine D belemmeren.
Weinig hoaxes, veel lawaai
De onevenredigheid komt met interacties. Video’s gericht op het bekritiseren van zonnebrandcrème kregen gemiddeld meer likes, meer shares en meer reacties dan video’s die alleen maar het gebruik ervan aanbeveelden. Alleen al de opvattingen vertelden minder. De impact van de content was echter duidelijk zichtbaar in de manier waarop gebruikers reageerden: liken, reageren, doorsturen, discussiëren onder de video. Allemaal brandstof voor het algoritme.
Het mechanisme is vrij herkenbaar. Een correcte beoordeling moet uitleggen, onderscheiden en onthouden dat de zon ook goed is voor de gezondheid, dat overdaad schadelijk is, dat het product opnieuw moet worden aangebracht, dat schaduw en hoed er nog steeds toe doen. Voor een tegenstroomvideo is veel minder nodig: ‘Ze hebben tegen je gelogen’, ‘dit spul is slecht voor je’, ‘de zon is natuurlijk’, ‘vitamine D is geblokkeerd’. Vier droge zinnen, een zelfverzekerd gezicht, wellicht een onthullende toon. En het spel begint.
Het probleem ligt in het feit dat de verdenking hier niet om een verkeerde foundation of een te vettige crème gaat. Het gaat om blootstelling aan ultraviolette straling, zonnebrand, huidbeschadiging die zich in de loop der jaren ophoopt en het voorkomen van huidkanker. De Wereldgezondheidsorganisatie herinnert eraan dat kleine hoeveelheden UV-stralen de aanmaak van vitamine D bevorderen, terwijl overmatige blootstelling in verband wordt gebracht met schade aan de huid en ogen, waaronder melanoom, huidkanker en vroegtijdige veroudering. In 2020 veroorzaakte een teveel aan UV-straling wereldwijd ongeveer 1,2 miljoen nieuwe gevallen van niet-melanoom huidkanker en 325.000 melanomen.
Vitamine D misbruikt
Vitamine D is een van de handigste hefbomen van het anti-zonverhaal. Het begint met een waar feit: de zon draagt bij aan de productie ervan. Dan neemt hij die waarheid en rekt die uit tot ze vorm verliest. Vandaar het idee dat jezelf beschermen het saboteren van het lichaam betekent, alsof het verwijderen van de crème voldoende zou zijn om alles te herstellen.
De WHO zegt iets anders en veel concreter: UV-straling in kleine hoeveelheden is nuttig, overmaat veroorzaakt schade. Om deze reden raadt hij aan om de tijd in de zon in de centrale uren te beperken, schaduw op te zoeken, beschermende kleding, hoeden en brillen te gebruiken en een breedspectrumcrème aan te brengen op de delen van de huid die onbedekt blijven. Hij voegt er ook een vaak vergeten detail aan toe: zonnebrandcrème mag geen vergunning worden om langer in de zon te blijven.
De American Academy of Dermatology beveelt ook een breedspectrum, waterbestendige bescherming aan met SPF 30 of hoger, te gebruiken in combinatie met schaduw en beschermende kleding. Wat vitamine D betreft, is de indicatie even duidelijk: degenen die voor een adequate inname moeten zorgen, kunnen dit doen via een dieet, verrijkte voedingsmiddelen of suppletie indien nodig, zonder het risico dat verband houdt met blootstelling aan de zon te vergroten.
In Italië ontkracht AIRC ook de mythe van schadelijke zonnebrandmiddelen: als ze volgens indicaties worden gebruikt, zijn ze een actief preventiemiddel tegen huidtumoren, terwijl het gebrek aan bescherming iemand blootstelt aan concrete risico’s zoals zonnebrand, vroegtijdige veroudering, DNA-schade en mogelijke huidtumoren.
Huidverzorging omvat gezondheid
Er is nog een ander deel van het onderzoek dat veel zegt over hoe we online over zonbescherming praten. Zelfs als video’s het gebruik van zonnebrandcrème promoten, doen ze dat vaak om esthetische redenen: een mooiere huid, minder oneffenheden, minder rimpels, acne onder controle, glanseffect. De vermindering van het kankerrisico lijkt veel minder. In het onderzoek werd in slechts 6,1% van de video’s expliciet kankerpreventie genoemd. Vaker komen verwijzingen naar algemene huidbeschadigingen, acne, veroudering en rimpels voor.
Dit maakt huidverzorgingsinhoud niet nutteloos. Als iemand bescherming gaat gebruiken omdat hij een lichte crème heeft gevonden die zijn ogen niet verbrandt en zijn make-up niet bederft, is dat prima. De toegangsdeur kan ook esthetisch zijn. Het probleem komt wanneer de belangrijkste reden altijd uit het zicht blijft. Zonnebrandcrème is gemaakt om schade door UV-stralen te beperken. Al het andere komt later: de textuur, de geur, de schattige verpakking, de “onzichtbare afwerking” zo geliefd bij degenen die om acht uur het huis moeten verlaten en er niet uit willen zien als een gipsen beeld.
Sociale communicatie houdt daarentegen van objecten die gemakkelijk te laten zien zijn. Eén buisje werkt beter dan een langetermijnrisico. Een stralend gezicht werkt beter dan uitleg over UVA- en UVB-stralen. Een controverse werkt beter dan een saaie aanbeveling, zelfs als die aanbeveling je van een ernstige brandwond behoedt.
De hoax werkt omdat het licht aankomt: weinig woorden, zelfverzekerde toon, belofte van verborgen waarheid. Goede voorlichting moet meer moeite kosten: uitleggen dat de zon nuttig is, dat teveel zon schadelijk is, dat de crème goed gebruikt moet worden, dat deze na een bad weer aangebracht moet worden, dat bruinen niet als schild werkt.
Dan breekt juli aan: rode schouders, in tweeën gesmeerde kinderen, flesjes in de auto, het gebruikelijke “Ik ben toch maar een half uurtje”. TikTok staat al op de video daarna. Niet de huid.
Mogelijk bent u ook geïnteresseerd in:
