Wij kennen ze vooral van antiaanbakpannen en waterdichte stoffen. Maar weinigen weten dat PFAS ook in tal van medicijnen voorkomen. Dit zijn de zogenaamde ‘eeuwige chemische stoffen’, zeer resistente verbindingen die niet gemakkelijk in het milieu worden afgebroken en die de afgelopen jaren in het middelpunt van de toenemende alarmering op milieu- en gezondheidsgebied zijn beland.
Nu roept een onderzoek uitgevoerd in Duitsland, en bekend gemaakt door een onderzoek door de publieke dienst NDR en WDR, een idee in twijfel dat tot nu toe wijdverspreid is: hun veronderstelde onmisbaarheid in de farmaceutische sector. Volgens de verzamelde gegevens bestaan er in veel gevallen al alternatieve oplossingen zonder PFAS.
Het werk, uitgevoerd door het Farmaceutisch Instituut van de Universiteit van Freiburg in samenwerking met het Duitse Federale Milieuagentschap (UBA), analyseerde meer dan 100 actieve ingrediënten die PFAS bevatten en uiteindelijk waren de resultaten duidelijk. Zoals een van de betrokken auteurs, onderzoeker Michael Müller, uitlegt:
Voor de overgrote meerderheid van de medicijnen hebben we al alternatieven.
Meer specifiek, Voor 97 van de 111 geanalyseerde actieve ingrediënten zijn PFAS-vrije alternatieven beschikbaardie al op de markt zijn of zich in een vergevorderd autorisatiestadium bevinden. Een feit dat ook wordt bevestigd door de analyse van de Duitse markt: van de ongeveer 70 geneesmiddelen die PFAS bevatten die momenteel zijn toegelaten, hebben er 61 al een vervangingsoptie die vrij is van deze stoffen.
Waarom PFAS in medicijnen worden gebruikt
PFAS worden in diverse industriële sectoren gebruikt omdat ze stabiliteit geven aan moleculen, hun weerstand verbeteren en hun levensduur kunnen verlengen. In de farmaceutische sector worden ze aangetroffen in antibiotica, antidepressiva, oncologische medicijnen en astma-inhalatoren.
Het gebruik ervan is echter zeer controversieel, omdat deze stoffen niet gemakkelijk worden afgebroken en zich gedurende lange perioden in het milieu kunnen ophopen.
Een van de meest kritische aspecten die door onderzoekers naar voren worden gebracht betreft de afbraakproducten. Een aanzienlijk deel van de geanalyseerde actieve ingrediënten kan in feite trifluorazijnzuur (TFA) genereren, een uiterst persistente stof die gemakkelijk in water dispergeert.
Zoals een van de betrokken onderzoekers opmerkt, betreft het probleem niet alleen het onmiddellijke effect van medicijnen, maar ook wat er gebeurt na de afbraak ervan: sommige verbindingen kunnen veel langer in het milieu blijven dan eerder werd gedacht.
De recente classificatie van transvetzuren door de Duitse autoriteiten als een stof met mogelijke effecten op de voortplanting heeft ook de aandacht voor dit onderwerp doen toenemen.
Het antwoord van de farmaceutische industrie
Een voorzichtiger standpunt komt uit de industriële sector. De bedrijven wijzen erop dat het vervangen van PFAS niet altijd eenvoudig is, vooral niet bij medicijnen die al zijn ontwikkeld en goedgekeurd.
Hannes Hönemann, woordvoerder van Pharma Deutschland, een grote vereniging van mondiale en middelgrote bedrijven die voornamelijk medicijnen produceren, legde uit dat:
Milieurisico’s zijn belangrijk, maar wij stellen dat het medicijn in de eerste plaats effectief moet zijn. Het vervangen en verminderen van PFAS is in onze context veel moeilijker dan het elimineren ervan uit haarshampoo.
Volgens deze visie is de transitie naar PFAS-vrije formuleringen mogelijk, maar complex.
Het standpunt van de deskundigen die betrokken zijn bij het onderzoek van het Duitse milieuagentschap is duidelijker. Voor onderzoekers is het grootste probleem niet alleen technisch, maar ook regelgevend: tegenwoordig geeft de evaluatie van medicijnen de voorkeur aan therapeutische werkzaamheid boven de impact op het milieu.
Het beeld dat naar voren komt is zeker complex. Enerzijds blijkt uit onderzoek dat er al veel alternatieven bestaan of dichtbij commercialisering staan. Aan de andere kant vindt de transitie niet onmiddellijk plaats en is een evaluatie per geval vereist.
Er is ook een punt dat nog weinig is onderzocht: de totale bijdrage van medicijnen aan de verspreiding van PFAS en hun derivaten in het milieu.
De Europese Unie werkt al enige tijd aan een mogelijke bredere beperking van PFAS, een groep waartoe duizenden verschillende stoffen behoren. De farmaceutische sector zou echter gedeeltelijk uitgesloten kunnen blijven of aan andere regels onderworpen kunnen blijven, juist omdat het evenwicht tussen de gevolgen voor de volksgezondheid en de gevolgen voor het milieu delicaat is.
