Irak heeft zojuist miljarden vaten olie in de woestijn gevonden, terwijl het moeite heeft om te exporteren wat het al wint. Het is een bijna perfecte foto van de huidige energiecrisis: ruwe olie onder de grond, olietankers die langzamer rijden, volle tanks, een zeeroute die is omgevormd tot een dop. In het zuiden van het land, in de provincie Najaf, vlakbij de grens met Saoedi-Arabië, is een nieuw gigantisch veld aangekondigd.
Een paar politieke kilometers verderop blijft de Straat van Hormuz, de doorgang tussen Iran en Oman waar een enorm deel van de ruwe olie in de wereld doorheen gaat, aantonen hoe kwetsbaar een systeem dat is gebouwd op verplichte routes, regionale oorlogen en geografische knelpunten is. De oorlog in verband met Iran en de blokkade van het verkeer door de Straat hebben er al voor gezorgd dat de Iraakse productie en export zijn ingestort, waardoor de paradox aan het licht is gekomen: een land dat rijk is aan olie kan kwetsbaar worden juist op het moment dat zijn rijkdom vast blijft zitten op de weg naar de markt.
De ontdekking betreft het al-Qarnain-blok, ook wel Qurnain getranscribeerd, een gebied van ongeveer 8.773 vierkante kilometer in het zuidwesten van Irak. De proefput Shams-11 zou reserves hebben aangegeven die geschat werden op ongeveer 8,8 miljard vaten lichte ruwe olie, terwijl de initiële productie op 3.248 vaten per dag zou uitkomen. Het gaat om zeer grote cijfers, die met de nodige voorzichtigheid moeten worden gelezen: een verkennende schatting blijft een eerste momentopname, daarna zijn controles, investeringen, systemen, verbindingen en jaren werk nodig voordat een stabiele commerciële productie wordt bereikt. Maar de politieke boodschap is al aangekomen.
Olie onder Najaf
Het veld dat in het al-Qarnain-blok is ontdekt, bevindt zich in een gebied dat nog steeds als onderontwikkeld wordt beschouwd in vergelijking met de grote historische Iraakse velden. Het Chinese bedrijf ZhenHua Oil is via haar dochteronderneming Qurnain Petroleum Limited de belangrijkste exploitant van proefboringen en seismische onderzoeksactiviteiten. Naar aanleiding van de resultaten van de Shams-11-put stelde het bedrijf een versneld investeringsplan voor om sneller van de exploratiefase naar commerciële productie over te gaan. ZhenHua had het blok verkregen tijdens de licentieronde van 2024, in een tijd waarin Irak op zoek was naar nieuw kapitaal en nieuwe gebieden om te ontwikkelen, ook om zijn toekomstige productie te versterken.
Dit is zwaar nieuws voor Bagdad, omdat Irak nog steeds een van de belangrijkste olieproducerende landen ter wereld is. Volgens de Amerikaanse Energy Information Administration beschikt het land over ongeveer 145 miljard vaten bewezen reserves aan ruwe olie, wat overeenkomt met ongeveer 17% van de reserves van het Midden-Oosten en een aandeel van bijna 9% van die van de wereld. Binnen de OPEC is het de tweede grootste producent, na Saoedi-Arabië. Getallen die in normale tijden dienen om kracht uit te drukken. In zo’n crisis praten ze ook over afhankelijkheid.
Vóór de Hormuz-gerelateerde verstoringen bedroeg de productie uit de belangrijkste velden in Zuid-Irak ongeveer 4,3 miljoen vaten per dag. Met de blokkade van de Straat daalde de productie met ongeveer 70%, tot ongeveer 1,3 miljoen vaten per dag, omdat de tanks vol raakten en de ruwe olie steeds minder ruimte kreeg om het land te verlaten. In de moeilijkste fasen van de crisis stortte de export in tot ongeveer 800.000 vaten per dag. Voor een staat die een groot deel van zijn overheidsuitgaven met olie financiert, is dit geen technisch probleem. Het is een directe klap voor de begroting.
Hormuz fungeert als stopper
De Straat van Hormuz is een van die namen die alleen de krantenkoppen haalt als er iets misgaat. Op gewone dagen blijft er een lijn op de kaart staan. Op dagen als deze wordt het het punt waar olietankers, prijzen, overheden, raffinaderijen, verzekeringsmaatschappijen en consumenten samenkomen. Ongeveer een vijfde van de olie- en vloeibaar aardgasstromen in de wereld passeren deze doorgang. Voor Irak is de afhankelijkheid nog duidelijker: ongeveer 90% van de geëxporteerde ruwe olie passeert daarheen, vooral vanaf de zuidelijke terminals bij Basra.
De klap op de omzet was onmiddellijk merkbaar. De Iraakse export steeg van ruim 99 miljoen vaten in februari naar 18,6 miljoen vaten in maart, terwijl de inkomsten daalden van 6,81 miljard dollar naar 1,96 miljard dollar. De Iraakse autoriteiten hebben de ineenstorting vooral in verband gebracht met de blokkade van de export, en niet zozeer met een probleem van de productiecapaciteit. Met andere woorden: de olie is er, de vraag is er, de fabrieken kunnen opnieuw opstarten. De sleutel is om het eruit te krijgen.
Een veld van miljarden vaten kan de positie van Irak de komende jaren versterken, investeringen aantrekken en zuurstof geven aan de energie-industrie. Maar het lost de onderliggende kwetsbaarheid niet op: een economie die nog steeds afhankelijk is van ruwe olie, in een regio waar elke militaire crisis een handelsroute in een trechter kan veranderen.
Nieuwe routes, hetzelfde fossiel
Bagdad probeert die afhankelijkheid te verminderen door middel van nieuwe infrastructuur. Het grootste project betreft een oliepijpleiding tussen Basra en Haditha in West-Irak, met een verwachte capaciteit van 2,5 miljoen vaten per dag. Verwacht wordt dat de lijn het land zal helpen alternatieve routes te openen naar de havens van Ceyhan, Turkije, en Baniyas, Syrië, evenals andere regionale verbindingen. Voorlopig is een initiële toewijzing van ongeveer 1,5 miljard dollar aangegeven, terwijl de timing en voltooiing ook zullen afhangen van de volgende beschikbare fondsen.
Vanuit Bagdad gezien heeft de keuze een duidelijke logica. Als Hormuz sluit, zijn andere leidingen, andere havens en andere doorgangen nodig. Vanuit klimatologisch oogpunt blijft het tafereel echter bitterder. De wereld moet haar afhankelijkheid van steenkool, olie en gas verminderen om de klimaatveranderende uitstoot terug te dringen, zoals internationale wetenschappelijke rapporten al jaren aangeven. Maar, geconfronteerd met een crisis die ook wordt veroorzaakt door de kwetsbaarheid van het fossielebrandstofsysteem, blijft de onmiddellijke reactie bestaan uit het zoeken naar nieuwe olie, het aanleggen van nieuwe routes om deze te exporteren en het veiligstellen van het oude model. De olie is er. De uitweg, veel minder.
Mogelijk bent u ook geïnteresseerd in:
