Al negen jaar wordt Finland bevestigd als het gelukkigste land ter wereld – althans volgens Wereldgelukrapportdat elk jaar de meningen verzamelt van inwoners van over de hele wereld over welzijn en ervaren geluk.
Het record van het Noord-Europese land brengt steeds meer mensen ertoe zich af te vragen wat het ‘geheim van het geluk’ is dat angstvallig door de Finnen wordt bewaakt, en of er iets is dat ook wij, op onze eigen kleine manier, elke dag kunnen doen om meer geluk in ons leven te brengen.
Het eerste geheim, het observeren van de levensstijl van de Finnen, is niet proberen koste wat het kost gelukkig te zijn: zoals blijkt uit een onderzoek: hoe meer je geluk najaagt, hoe minder gelukkig je eigenlijk bent.
Een groot deel van het geluk van de Finnen hangt af van de waargenomen niveaus van welzijn en veiligheid, van de goede levenskwaliteit, van de infrastructuur die de staat ter beschikking stelt aan zijn burgers – maar er is meer.
Cultuur en waarden spelen ook een sleutelrol in de manier waarop je omgaat met het leven en de onverwachte gebeurtenissen die zich voordoen – en daar lijken de lieve Finnen meesters in te zijn.
Hier zijn enkele spreekwoorden en motto’s met betrekking tot geluk waarop de Finnen hun bestaan baseren, die ook wij in ons leven kunnen introduceren om het gelukkiger te maken.
Wie geluk heeft, moet het verbergen
Dit motto van de Finse dichter Eino Leino (1878-1926) suggereert dat we dramatische uitingen van succes en rijkdom vermijden – wat iedereen in Finland doet.
In het land is het zelden zo dat dure auto’s op straat geparkeerd staan, of dat mensen merkkleding dragen die honderden euro’s kost.
Zelfs in de rijkste buurten van steden rijden rijke mensen vaak in kleine auto’s en dragen ze kleding die niet erg duur is.
Maar wat is de betekenis hiervan? Voortdurende vergelijking met anderen – of het nu om economische, culturele of werkredenen is – genereert altijd ongeluk en een gevoel van ontoereikendheid.
Dit is de reden waarom het hebben van een levensstijl die wordt gekenmerkt door gematigdheid en nuchterheid, ongeacht iemands werkelijke economische mogelijkheden, bijdraagt aan het eigen geluk en dat van anderen.
De pessimist zal nooit teleurgesteld worden
Er bestaat ook een versie van dit oude Finse gezegde in het Italiaans: “Je hebt nooit ongelijk als je slecht denkt”. We zouden kunnen denken dat deze pessimistische kijk op het leven ons ervan weerhoudt geluk te bereiken – maar in werkelijkheid is het precies het tegenovergestelde.
Ons ongeluk komt in feite voort uit de discrepantie tussen het leven dat we ons voorstellen en het leven dat ons daadwerkelijk overkomt: we willen graag dat de dingen op een bepaalde manier gaan, en we zijn ongelukkig als dit niet gebeurt.
We willen graag dat de mensen om ons heen zich gedragen volgens onze manier van denken, en we zijn teleurgesteld als we zien dat ze keuzes maken die in strijd zijn met onze manier van leven.
Met andere woorden: we hebben hoge verwachtingen van gebeurtenissen en mensen – verwachtingen die regelmatig teleurgesteld worden omdat het leven nooit volgens onze plannen verloopt (gelukkig!).
Als we daarentegen moeilijkheden en problemen accepteren als een onvermijdelijk onderdeel van ons wezen in de wereld, en ons concentreren op wat nog binnen onze mogelijkheden ligt en wat verbeterd kan worden, zal ons niveau van geluk aanzienlijk toenemen.
Kortom: laten we ons voorbereiden op het ergste, zodat we alles wat het leven ons te bieden heeft met open armen kunnen ontvangen.
Iedereen is de smid van zijn eigen geluk
Dit motto heeft zijn wortels in het fatalisme van het oude Rome, toen iedereen werd beschouwd als verantwoordelijk en schepper van zijn eigen lot (Faber is een gelukkig geluk), en herinnert ons eraan dat we elke dag moeten streven naar ons geluk.
In plaats van passief te wachten tot er iets gebeurt, tot de ideale omstandigheden voor ons welzijn en geluk zich manifesteren, laten we ons concreet inzetten zodat ons succes zich manifesteert, zodat onze doelen worden gerealiseerd.
Wij provoceren zelf de gebeurtenissen die ons naar geluk kunnen leiden, nemen onze verantwoordelijkheden op ons en worden protagonisten van ons leven.
Sommigen hebben geluk, iedereen heeft de zomer
Het laatste motto dat we in dit artikel suggereren betreft nog steeds de gelijktijdige aanwezigheid, binnen ons bestaan, van gebeurtenissen die we kunnen beheersen en andere die buiten onze controle liggen, waarover we niet van streek moeten zijn.
Hoewel er veel aspecten van ons leven zijn die we kunnen beïnvloeden of veranderen, zijn er ook veel dingen waar we eenvoudigweg geen controle over hebben en waarover het geen zin heeft om ons zorgen te maken of boos te worden.
Het heeft geen zin om degenen te benijden die op dit moment gelukkig zijn, terwijl we een moeilijke tijd doormaken. Als we vandaag een moment van pijn ervaren, kunnen we altijd op één ding rekenen: vroeg of laat komt de zomer voor ons allemaal.
Waarom Italië geen Finland is (en waarom het geen probleem is)
Het vergelijken van Italië met Finland in termen van geluk dreigt misleidend te zijn. De twee landen gaan uit van totaal verschillende omstandigheden: welvaartsstructuur, vertrouwen in instituties, verdeling van rijkdom, maar ook klimaat, geografie en dagelijkse gewoonten. In Finland wordt de levenskwaliteit ondersteund door een systeem dat de onzekerheid vermindert, terwijl in Italië de complexiteit – economisch en sociaal – veel groter is.
Toch betekent dit niet dat je ‘minder in staat’ bent om gelukkig te zijn. Het betekent eerder dat geluk op verschillende manieren wordt opgebouwd. In Italië wegen de relationele dimensie, het gezin en de wijdverbreide socialiteit zwaarder; in Finland zijn autonomie, stabiliteit en collectief vertrouwen belangrijker. Er bestaat geen universeel model dat kan worden gerepliceerd, maar wel contexten die een diepgaande invloed hebben op de manier waarop we welzijn waarnemen.
Wat we echt kunnen kopiëren (en wat niet)
De meest voorkomende fout is te denken dat je Fins geluk als een recept kunt importeren. In werkelijkheid is wat daar werkt niet altijd elders overdraagbaar. We kunnen niet in een paar jaar een welvaartssysteem of een niveau van sociaal vertrouwen repliceren dat in de loop van tientallen jaren is opgebouwd. Op dezelfde manier kunnen we een levensstijl niet imiteren die ook voortkomt uit zeer specifieke klimatologische en culturele omstandigheden.
Wat we in plaats daarvan kunnen doen, is een aantal basishoudingen observeren: nuchterheid in consumptie, minder obsessie met sociale vergelijking, het vermogen om onzekerheid te accepteren zonder deze om te zetten in voortdurende angst. Het zijn aanpasbare elementen, die niet vereisen dat we van land veranderen, maar dat we onze dagelijkse aanpak, althans gedeeltelijk, moeten aanpassen. Het gaat niet alleen om kopiëren, maar ook om filteren en vertalen.
Geluk versus welzijn: ze zijn niet hetzelfde
Als we het hebben over de ‘gelukkigste landen ter wereld’, is er vaak verwarring tussen geluk en welzijn. Het World Happiness Report meet niet simpelweg hoe vrolijk of tevreden mensen zich op de korte termijn voelen, maar houdt rekening met structurele factoren zoals economische veiligheid, publieke voorzieningen, sociale steun en individuele vrijheid.
Geluk, opgevat als een emotie, is van nature onstabiel en met tussenpozen. Welzijn daarentegen is een bredere en duurzamere toestand, die de basis creëert voor het ontstaan van geluk met grotere continuïteit. In die zin is Finland niet zozeer het ‘gelukkigste’ land, maar eerder een van de landen waar het gemakkelijker is om te leven zonder een constante last van stress, onzekerheid en wantrouwen. En misschien is dit het verschil dat er echt toe doet.
