Zonder gezonde bodems is er geen toekomst: oplossingen om ze te behoeden voor vervuiling en overbebouwing

“Gezonde bodems voor gezonde steden”: dit is het thema dat de FAO heeft gekozen voor Wereldbodemdag 2025, die op 5 december wordt gevierd. Onder straten, parkeergarages en gebouwen bevindt zich grond die water kan filteren, koolstof kan verzamelen, de temperatuur kan reguleren en de biodiversiteit kan ondersteunen. Wanneer het bedekt is met beton, stopt het daarmee, waardoor het risico op overstromingen, hitte-eilanden en verlies van mensenlevens, zowel van dieren als planten, groter wordt. Een stad zonder bodem is een kwetsbaardere stad.

Italië, landconsumptiealarm

Volgens het ISPRA-SNPA-rapport “Landconsumptie, territoriale dynamiek en ecosysteemdiensten” werd in 2024 bijna 84 km² omgezet in kunstmatige oppervlakten, met een nettoverbruik van 78 km², het hoogste van het decennium (+15,6% vergeleken met 2023). 7,17% van het nationale grondgebied is nu waterdicht, vergeleken met het Europese gemiddelde van 4,4%. WWF Italië meldt: 20 hectare per dag gaat verloren tussen beton en asfalt. Kust- en vlaktegebieden worden het zwaarst getroffen, terwijl in steden de hitte-eilanden de 10°C overschrijden. Buurten met meer dan 50% boombedekking registreerden temperaturen die ruim 2°C lager waren, wat aantoont hoe belangrijk stedelijk groen is.

Beschermde gebieden: kwetsbare barrières

Beschermde gebieden verliezen ongeveer 81 hectare per jaar, +16% vergeleken met 2023. Het Natura 2000-netwerk volgt vergelijkbare trends. Het WWF onderstreept de urgentie van 30×30 en van een nationale wet die het landverbruik stopt en het herstel en herstel van aangetaste gebieden bevordert. Algemeen directeur Alessandra Prampolini waarschuwt: “Landconsumptie is de echte noodsituatie van ons land en moet een strategische prioriteit worden die niet langer kan worden uitgesteld.”

Stedelijke innovatie: ontzegeling, groene daken en sponssteden

Wereldbodemdag 2025 besteedt bijzondere aandacht aan stedelijke bodems en benadrukt deugdzame initiatieven die land terugbrengen naar het centrum van de stad.

Praktijken zoals het verwijderen van asfalt en beton, groene daken en het ‘Sponge Cities’-model veranderen nu al het aanzien van veel steden over de hele wereld.

In Straatsburg compenseert het PerméaSol-project elke nieuwe bodembedekking met ontsluitingsinterventies elders. In Parijs hebben de Coulée verte René-Dumont en in New York de High Line niet meer gebruikte spoorwegen omgevormd tot lineaire parken, waardoor leefgebieden voor insecten en vogels zijn gecreëerd en hitte-eilanden zijn verminderd. In China experimenteren sponssteden als Shanghai en Wuhan met regentuinsystemen, groene daken en doorlatende trottoirs om tegen 2030 tot 70% van het regenwater te absorberen. Deze voorbeelden laten zien dat het herstellen van de natuurlijke functie van de bodem in steden meetbare voordelen oplevert voor de biodiversiteit, de stedelijke veerkracht en de levenskwaliteit.

Stedelijke bodems: vervuiling en biodiversiteit

De stadsbodem is vaak vervuild door zware metalen (koper, zink, lood, kwik) en koolwaterstoffen, verdicht door infrastructuur, maar behoudt verrassende niveaus van biodiversiteit. Studies in Berlijn en New York laten zien dat groene daken en stadsparken een hoge microbiële biomassa en springstaarten herbergen, kleine ongewervelde dieren die in de oppervlaktelaag van de bodem leven en helpen bij het afbreken van organisch materiaal, het recyclen van voedingsstoffen en het verbeteren van de bodemstructuur, tot 1,6 keer meer dan in agrarische omgevingen, wat bevestigt dat stedelijke bodem een ​​kostbaar biologisch toevluchtsoord is.

De Europese Richtlijn 2025/2360, gepubliceerd in het Publicatieblad van de Europese Unie op 26 november 2025, introduceert voor het eerst een unitair regelgevingskader gewijd aan bodemmonitoring, de veerkracht ervan en het beheer van verontreinigde locaties. Deze Europese wet stelt duidelijke principes vast om de gezondheid van de bodem te verbeteren, verdere consumptie te voorkomen en herstelinterventies aan te moedigen, wat een essentieel instrument vormt voor groenere en duurzamere steden. Samen met de herstelwet introduceert het principes van de beperking van het landverbruik, het herstel van aangetaste gebieden en het ontwateren van steden. Het regenereren van groene ruimten, het creëren van multifunctionele groene infrastructuren en het plannen van veerkrachtige steden zijn concrete instrumenten om de risico’s op overstromingen, hitte en verlies van biodiversiteit te verminderen, en om de vitaliteit van de stedelijke bodem te herstellen.