De cycloon Harry het liet geen bloedspoor achter: gelukkig vielen er geen slachtoffers dankzij de vroegtijdige waarschuwing van de civiele bescherming die de scholen sloot en rood alarm afgaf waardoor de straten leeggemaakt werden. Nu het echter tijd is om de schade te tellen en concreet te helpen, is cycloon Harry geen nieuws meer en worden de getroffen gebieden met rust gelaten. Het uitblijven van doden maakt deze ramp niet minder ernstig, maar het lijkt het perfecte voorwendsel te zijn geweest om de gebeurtenis te ‘degraderen’ tot ‘gewoon bestuur’, waardoor het Zuiden in een mediaschaduwkegel terechtkomt, net op het moment dat de confrontatie met de gevolgen begint.
Het brute gezicht van de klimaatcrisis
We kunnen het ons niet langer veroorloven om van ‘slecht weer’ te spreken. Wat we zagen was het brutale gezicht van één klimaatcrisis die geen geografisch onderscheid maakt, maar die kwetsbaardere verdedigingswerken in het Zuiden vindt. Heel Italië is een openluchtlaboratorium geworden voor extreme gebeurtenissen: van recordhagelbuien in de Povlakte tot overstromingen in de regio Marche. Wanneer de noodsituatie echter het Zuiden treft, verandert het verhaal.
Terwijl rampen in het Noorden worden behandeld als nationale noodsituaties die het productieve hart van het land doen schudden, worden de wonden in het Zuiden vaak gearchiveerd als ‘lokaal nieuws’, ondanks het feit dat er golven van meer dan 16 meter hoog werden gezien en het een echte tropische cycloon was die in een paar uur een hoeveelheid water stroomde die nog nooit eerder was gezien in gebieden die het grootste deel van het jaar normaal gesproken dorstig zijn.
Dit komt vooral duidelijk tot uiting in de paradox van een eiland, Sicilië, dat tot gisteren stierf van de dorst met lege reservoirs en vandaag de dag wordt ondergedompeld door hoeveelheden water die de grond, opgedroogd door woestijnvorming en ondoordringbaar gemaakt door beton, niet langer in staat is om te absorberen. Het is een ecologische kortsluiting: woestijnvorming maakt het land hard als beton en wanneer extreme gebeurtenissen zoals die van Harry zich voordoen, voedt water niet, maar vernietigt het.
Wanneer het water zich terugtrekt en de media-aandacht uitgaat, komt de echte wond naar voren: die van een gebied dat in stukken valt.
De wond van Nishemi en de last van illegale bouw
Het geval van de aardverschuiving in Niscemi is het embleem van deze geprogrammeerde kwetsbaarheid. Daar, waar het land bezweek, was het niet alleen de regen die toesloeg, maar tientallen jaren van mislukt beheer van hydrogeologische risico’s en, in verschillende gevallen, van illegale bouwpraktijken die in het Zuiden nog steeds een etterende plaag zijn, die elke heuvel in een potentieel kaartenhuis verandert.
Bouwen waar het niet hoort is niet zomaar een overtreding die moet worden verholpen: in een tijdperk van klimaatcrisis is het een wapen gericht op ieders veiligheid. Maar zelfs als een hele partij wegglijdt, lijkt de nationale aandacht al elders te zijn.
De veerkracht die het nieuws niet haalt: Sicilië komt vanzelf overeind
In dit scenario van institutionele stilte ontstaat echter de buitengewone kracht van netwerk van vrijwilligers. Terwijl de schijnwerpers uitgaan, hebben in de straten van Niscemi, maar ook in de gemeenten Messina, Catania en Siracusano, honderden jongeren en gewone burgers de handen uit de mouwen gestoken.
Zonder te wachten op decreten of politieke catwalks werd spontane solidariteit geboren in de mediastilte: gjongeren en studenten die modder uit de huizen van ouderen scheppen, aboeren die de weinige overgebleven middelen delen om plattelandswegen vrij te maken, cgemeenschap die zichzelf organiseren om niet geïsoleerd te blijven. Dit is het Sicilië dat het nieuws niet haalt: het Sicilië dat uit zichzelf opstaat omdat het gewend is niets te verwachten. B-serie modderengelen? Geen beïnvloeders of politici met rubberen laarzen om te scheppen, en toch zijn de schade en de gevolgen van deze ramp niet te overzien, waarbij hele kustlijnen worden weggevaagd door het geweld van de zee.
Een kwestie van rechtvaardigheid
Als Groenvragen wij dat de reconstructie vertrekt vanuit een principe van klimaat gerechtigheid. Er zijn geen tweederangsgebieden: we zitten allemaal in hetzelfde zinkende schuitje. Enorme investeringen zijn dringend nodig om een Zuiden veilig te stellen dat de hoogste prijs betaalt voor een mondiale verandering die iedereen aangaat, en vooral om deze gebieden niet langer als vervangbare buitenwijken van Europa te beschouwen.
Harry’s modder zal opdrogen, maar onze aandacht niet. Laten we degenen steunen die vandaag graven, niet om de slachtoffers te tellen, maar om een toekomst op te bouwen die niet verdrinkt in de volgende regen. Na de modder blijft de plicht bestaan om de lichten niet uit te doen, omdat het recht op veiligheid niet afhankelijk kan zijn van de postcode.
We zitten niet allemaal op hetzelfde niveau: want de klimaatcrisis is ook sociaal onrecht
