Op een cruciaal moment voor het milieu en de circulaire economie brengt Wereld Recycling Dag, die vandaag, 18 maart, wordt gevierd, een complex beeld voor Italië met zich mee. CONAI, het National Packaging Consortium, heeft de eerste schattingen voor 2026 vrijgegeven, waarbij een recyclingpercentage van verpakkingen van ongeveer 75% wordt voorspeld. Een aanzienlijk cijfer, dat zich vertaalt in bijna 11 miljoen ton teruggewonnen materialen, maar dat helaas een lichte daling betekent vergeleken met de 76,7% die in 2024 werd geregistreerd.
De vandaag vrijgegeven cijfers benadrukken een veerkrachtige maar onder druk staande sector. Geconfronteerd met verpakkingen die in 2026 voor consumptie worden vrijgegeven en ruim boven de 14 miljoen ton zullen uitkomen, toont de Italiaanse recyclingcapaciteit haar kracht, ondanks dat ze niet immuun is voor mondiale en interne turbulentie. De president van CONAI, Ignazio Capuano, onderstreept de noodzaak van grote voorzichtigheid in dit scenario: “Schattingen die dit jaar grote voorzichtigheid vereisen. De dynamiek die we waarnemen in de recyclingpercentages wordt beïnvloed door contextuele factoren en is ook van statistische aard. En daar komt een bijzondere marktdynamiek bij kijken, die ook individuele toeleveringsketens beïnvloedt.”
De uitdagingen die de kern vormen van de Italiaanse circulaire economie
De daling, zij het licht, van het recyclingpercentage is geen eenvoudig getal, maar het symptoom van een reeks moeilijkheden waarmee de sector op meerdere fronten wordt geconfronteerd. De mondiale geopolitieke onzekerheid heeft een zware impact op de markttrends en beïnvloedt de vraag naar en het aanbod van grondstoffen en secundaire materialen. Maar daar houden de problemen niet op.
De specifieke situatie voor papier en plastic
Door de verschillende toeleveringsketens te onderzoeken, komen specifieke kritieke problemen naar voren. Voor papier is er bijvoorbeeld sprake van een daling van de binnenlandse vraag, gedeeltelijk gecompenseerd door een groei van de export. Een zorgwekkende factor is echter de toename van onzuiverheden in de inzamelingsstromen, waardoor het moeilijker wordt om materialen te verkrijgen die geschikt zijn voor recycling en de proceskosten stijgen.
De situatie voor traditioneel plastic is zelfs nog complexer. De afgelopen maanden is er sprake van een aanzienlijke vertraging als gevolg van verschillende factoren: de toename van de hoeveelheden verpakkingsafval die worden geselecteerd maar niet uit de markt worden gehaald, het gebrek aan afzetmogelijkheden voor het gerecycleerde materiaal en de daaruit voortvloeiende stijging van de beheerskosten. “We gaan door een kritische fase die verband houdt met plastic materialen”, legt president Capuano uit, en benadrukt hoe dit ook gevolgen zal hebben voor de beheerskosten, die “stijgen omdat er geen afzetmogelijkheden zijn voor gerecycled materiaal en de recyclingkosten hoger zijn”.
Mondiale concurrentie en energiekosten: een bedreiging voor nationale recycling
Om het beeld nog ingewikkelder te maken, worden de uitdagingen die de mondialisering met zich meebrengt nog verder vergroot. De Italiaanse recyclingindustrie concurreert met een groeiende toestroom van goedkope producten en grondstoffen uit niet-Europese landen. Deze dynamiek, zoals onderstreept door Capuano, “benadeelt onze bedrijven enorm”, omdat het de winstgevendheid van nationale recyclingactiviteiten, die van fundamenteel belang zijn voor de Europese productie, bedreigt.
Een ander element van sterke druk zijn de energiekosten. In Italië behoren deze nog steeds tot de hoogste in Europa, en de recyclingsector is van nature een zeer energie-intensieve sector. Dit heeft directe gevolgen voor de winstmarges en het concurrentievermogen van bedrijven die actief zijn in de circulaire economie.
De cruciale rol van CONAI en de voorstellen voor de toekomst
In dit scenario van onzekerheid en moeilijkheden wordt de rol van het CONAI-systeem zelfs nog strategischer. Het is wanneer de markt zijn grenzen laat zien en de winstgevendheid van recycling afneemt, dat het Consortium tussenbeide komt om de inzameling en recycling van materialen te garanderen, en fungeert als vangnet voor het hele nationale systeem. Schattingen voor 2026 voorspellen dat gemeenten steeds meer afgedankte verpakkingen zullen toevertrouwen aan het CONAI-systeem en supply chain consortia: ruim 5,5 miljoen ton, een stijging vergeleken met de 4 miljoen en 740.000 in 2024.
Om de huidige en toekomstige uitdagingen het hoofd te kunnen bieden, doet president Capuano een duidelijke oproep: “Industrieel beleid dat het gebruik van lokaal gerecycleerde materialen bevordert, is steeds dringender nodig. We kunnen het ons niet veroorloven de voordelen van recycling teniet te doen met import van buiten Europa: reizen vanuit het Verre Oosten zijn niet milieuneutraal. Het erkennen, zelfs economisch gezien, van de ecologische waarde van recycling in onze gebieden is essentieel om te voorkomen dat bedrijven worden blootgesteld aan het risico van ecologische en economische speculatie.”
Een ander fundamenteel aspect betreft het regelgevingskader. De onzekerheid die verband houdt met de nieuwe Europese regelgeving inzake verpakkingen heeft nu al een negatieve invloed op de investeringen van Italiaanse bedrijven in ecodesign en duurzaamheid. Om deze reden roept Capuano op tot “duidelijkere regels om de industriële planning en het ondernemersvertrouwen steviger te maken”, samen met een grotere eenvoud en toegankelijkheid van financiering voor kleine en middelgrote ondernemingen, de echte motor van innovatie en ecologische transitie.
Een toekomst die met vastberadenheid moet worden opgebouwd
De schattingen van CONAI voor 2026 schetsen een beeld van grote betrokkenheid, maar ook van grote kwetsbaarheid. De verpakkingsrecyclingsector in Italië, een pijler van de circulaire economie en duurzaamheid, staat op een kruispunt. Het vermogen om de huidige recyclingpercentages te handhaven en mogelijk te overtreffen zal niet alleen afhangen van de inspanningen van de exploitanten, maar vooral van beslissende en vooruitziende politieke en industriële actie. Alleen op deze manier kunnen we ervoor zorgen dat recycling een waardevolle hulpbron voor ons land blijft, waarbij afval wordt omgezet in nieuwe kansen en wordt bijgedragen aan een groenere en welvarender toekomst voor iedereen.
