Woensdag 23 september staan de kalender en de hemel op één lijn, het is de dag van de equinox, het moment waarop de zonnestralen loodrecht op de evenaar de aarde raken en de duur van licht en duisternis vrijwel overal op de planeet gelijk is. Vanaf die datum zullen de dagen op het noordelijk halfrond geleidelijk korter worden, tot aan de winterzonnewende.
Het beeld van de komende dagen: Italië op de grens tussen twee regimes
Volgens de nieuwste modellen splitst de atmosferische circulatie in heel Europa zich rond de equinox in tweeën. In het westen breidt de anticycloon van de Azoren zich uit, wat stabiliteit en mooi weer oplevert; koude stromingen van Scandinavische oorsprong komen uit het noordoosten en zijn verantwoordelijk voor wijdverbreide regenval en benedengemiddelde temperaturen aan die kant van het continent. Italië blijft aan de rand van deze instabiliteit, dus stabiel en zonnig weer zou het grootste deel van volgende week de overhand moeten hebben.
Seizoensvoorspellingen: herfst warmer dan normaal, maar voorzichtigheid met betrekking tot regen
Wat betreft de neerslag is het signaal minder duidelijk dan het op het eerste gezicht lijkt. De kaarten van de seizoensdienst van ECMWF-Copernicus duiden op een overschot aan regenval over een groot deel van het Middellandse Zeegebied, maar voorzichtigheid is geboden, aangezien de ECMWF zelf toegeeft dat de betrouwbaarheid van seizoensvoorspellingen voor Europa structureel laag blijft, veel meer dan in de tropische gebieden waar de modellen beter werken. Convergentie tussen computercentra bestaat, maar moet worden gelezen als een waarschijnlijke trend en niet als een vaststaand feit.
Het beeld wordt ingewikkelder door El Niño, het fenomeen dat de equatoriale Stille Oceaan opwarmt, wordt sterker in een tempo dat NOAA’s Climate Prediction Center met toenemende aandacht volgt: de waarschijnlijkheid van een “zeer sterke” gebeurtenis is gestegen van 63% in juni tot 81% in juli, tot meer dan 90% in de update van augustus, met een kans van 69% dat het kwartaal oktober-december elke El Niño sinds 1950 zal overtreffen. Cijfers op zichzelf opmerkelijk, maar die Columbia De IRI-modellen van de universiteit verminderen de Europese effecten: het verband tussen El Niño en het weer boven de Middellandse Zee wordt gemedieerd door andere factoren (zoals de Noord-Atlantische Oscillatie en de polaire vortex) die het signaal kunnen versterken of volledig kunnen annuleren. Het vertalen van het record fenomeen El Niño naar een extreme herfst voor Italië is, gegeven de data, een sprong die de projecties niet toestaan. Het feit blijft echter dat de herfst in Italië statistisch gezien al het meest regenachtige seizoen is, en de huidige configuratie zou dit kenmerk eerder kunnen accentueren dan ontkennen.
De zeetemperatuur blijft drukken op de begroting, is nog steeds hoog (in sommige gebieden enkele graden boven normaal) en kan als energiereservoir functioneren. Wanneer de eerste koude luchtmassa’s, van Atlantische of Arctische oorsprong, naar het zuiden dalen, zal het thermische contrast met het warme zeeoppervlak de ontwikkeling van stormcellen stimuleren. Het is hetzelfde mechanisme waarmee, zo herinnert Copernicus zich, Italiaanse overstromingen zich concentreren tussen september en november: zelfs een herfst met minder verstoringen dan normaal kan zeer intense individuele gebeurtenissen veroorzaken.
Een noodzakelijke waarschuwing
Seizoensprojecties zijn probabilistische projecties op continentale schaal, geen weersvoorspellingen van dag tot dag, en geven slechts een onderliggende trend aan, niet waar en wanneer de volgende regen zal vallen. Voor de organisatie van dagelijkse activiteiten blijven kortetermijnbulletins betrouwbaarder, en worden ze van tijd tot tijd bijgewerkt over de horizon van de onmiddellijk daaropvolgende dagen.
