Op de grote kust van klimaatminimalisatie arriveerde Ignazio La Russa met de handdoek al onder zijn arm gevouwen:
Met betrekking tot de klimaatverandering zeggen veel mensen: “O God, er komt een Caribisch klimaat naar Europa”, toch? Maar goed, maar de Caraïben leven al heel lang met dit klimaat en ze overleven het. Het betekent dat we aan het Caribische klimaat zullen wennen, het betekent niet dat we zullen sterven.
Een toespraak waarin klimaatverandering wordt behandeld als een cliché, een soort seizoensgebonden slogan die goed is voor het vullen van conferenties, tv-programma’s en gesprekken tussen mensen die kennelijk het ernstige gebrek hebben om naar de gegevens te kijken. Een last. Als zand in je pantoffels.
De passage werd uitgesproken tijdens de presentatie van het boek van Nicola Procaccini in Milaan. La Russa sprak over het klimaat, over soorten die altijd zijn uitgestorven, over menselijke aanpassing. Maar dan voegt hij er nog iets aan toe:
Dit betekent niet dat we geen actie kunnen en mogen ondernemen om de schade van de klimaatverandering te beperken.
Tussendoor vond La Russa ook tijd om de vergelijking te maken tussen zeeschildpaddeneieren en zwangerschapsafbreking:
Wee degenen die niet het leven schenken aan de babyschildpad, maar zich zorgen maken als ze worden geconfronteerd met een ei, een foetus van een vrouw.
Nog een retorische kortere weg, die de bescherming van een beschermde soort en de lichamen van vrouwen in dezelfde zak stopt. Toch zijn het beschermen van zeeschildpadeieren en het bespreken van zelfbeschikking niet helemaal hetzelfde. Het zijn twee verschillende thema’s, samengevoegd om het gebruikelijke effect te bereiken: controle op zorg laten lijken.
Het is beter om terug te keren naar de klimaatdiscussie: volgens wat La Rusa toegaf, bestaat er dus schade. Alleen lijken ze in het verhaal een bijna beheersbare aangelegenheid te worden met een lichter shirt, een ijskoud biertje en misschien Maracaibo als soundtrack. Als zij in het Caribisch gebied wonen, zullen wij immers ook leven. Verstoor het verhaal alleen niet te veel met sterfgevallen als gevolg van hitte, droogte, overstromingen, verschroeiende steden, elektriciteitsnetten die onder druk staan en ouderen die opgesloten zitten in appartementen die er in juli uitzien als crematoria.
De kalender is niet genoeg
De formule ‘Caribisch klimaat’ werkt omdat het bijna leuk klinkt. In plaats daarvan is de situatie, alsof het gezegd moest worden, ernstiger dan we lieten blijken. Het probleem is dat Europa geen tropische archipel wordt, inclusief cocktails. Het wordt een heter continent, meer blootgesteld aan extremen, met infrastructuur gecreëerd voor een ander klimaat.
De cijfers vertellen echter een ander verhaal. Volgens Copernicus warmt Europa meer dan het dubbele op van het mondiale gemiddelde. De afgelopen dertig jaar zijn de Europese temperaturen met ongeveer 0,56 °C per decennium gestegen. Het is geen barsensatie, het is niet de klassieke zomer “die ooit net zo warm was”, het is niet de tante die om twee uur ’s middags alle ramen openzet omdat “de lucht tenminste waait”. Het is een maatregel.
Volgens het Europese rapport over de toestand van het klimaat, uitgegeven door Copernicus en de Wereld Meteorologische Organisatie, waren er in 2025 in ten minste 95% van Europa bovengemiddelde temperaturen. Subarctisch Fennoscandia, het gebied dat delen van Noorwegen, Zweden en Finland omvat, kende een hittegolf van drie weken lang, met temperaturen boven de 30°C, zelfs rond de poolcirkel. Het Caribische klimaat lijkt door een vreemd toeval te zijn ontstaan en is in het noorden ook behoorlijk gedaald.
In Italië biedt de foto geen goede reden om de veer in je knoopsgat te dragen. Volgens ISPRA was 2024 het warmste jaar uit de hele nationale historische reeks, met een gemiddelde temperatuur die 1,33 °C hoger lag dan de dertigjarige periode 1991-2020. Hier kijken we niet naar een tropische ansichtkaart. We worden geconfronteerd met een land met steden die vaak ondoordringbaar zijn, bomen die worden behandeld als vervangbaar straatmeubilair, oude huizen, wijken zonder schaduw en een oudere bevolking die niet bij decreet kan ‘wennen’.
Het lichaam presenteert de rekening
Extreme hitte is geen folklore. De Wereldgezondheidsorganisatie schat dat tussen 2000 en 2019 jaarlijks ongeveer 489.000 hittegerelateerde sterfgevallen plaatsvonden, waarvan 36% in Europa. Alleen al in de zomer van 2022 werd in Europa het extra aantal sterfgevallen als gevolg van hitte geschat op 61.672. Iets minder vakantieaantallen, dat is alles.
Hoge temperaturen verhogen het risico op een zonnesteek, uitdroging en verergering van hart-, ademhalings- en nierziekten. Het treft vooral ouderen, kinderen, kwetsbare mensen, blootgestelde werknemers, degenen die in slecht geïsoleerde huizen wonen en degenen die het zich niet kunnen veroorloven de kamers te koelen. Het is een steeds flagrantere vorm van ongelijkheid.
Soorten sterven uiteraard uit
Dan is er nog de andere stap: soorten zijn altijd uitgestorven. Echt. Branden zijn er ook altijd geweest, maar als de woonkamer vlam vat, bellen we niet de paleontoloog. Het feit dat er gedurende de hele geschiedenis van de aarde natuurlijke klimaatveranderingen hebben plaatsgevonden, neemt de oorzaak van de huidige opwarming van de aarde niet weg.
Het IPCC schrijft het op een manier die moeilijk te omzeilen is: menselijke activiteiten, vooral door de uitstoot van broeikasgassen, hebben onmiskenbaar de opwarming van de aarde veroorzaakt. Dat is het woord. Ondubbelzinnig. Niet ‘misschien’. Het “hangt” niet af. Het zal geen ‘milieuactivist-rage’ zijn. Ondubbelzinnig, dat wil zeggen het woord dat vage zinnen verpest.
Het verschil zit hem in de snelheid en de extra druk die we op het systeem uitoefenen. Fossiele brandstoffen, ontbossing, landconsumptie, verstedelijking, intensieve landbouw, energie-intensieve productiemodellen. We hebben de atmosfeer, de oceanen en de bodem behandeld als de condominiumkast: je gooit alles erin, sluit de deur en hoopt dat niemand opendoet. Dan bezwijkt het slot.
Het is niet alleen warm
Alles terugbrengen naar temperatuur is de handigste snelkoppeling. Het is warm, dus schaduw. Het is koud, dus jas. Het regent, dus neem een paraplu mee. Het probleem is dat klimaatverandering geen knop op de thermostaat is.
Volgens het Europees Milieuagentschap is Europa niet voorbereid op de klimaatrisico’s die snel toenemen. De eerste Europese klimaatrisicobeoordeling identificeert 36 grote risico’s, verdeeld over ecosystemen, voedsel, gezondheid, infrastructuur, economie en financiën. Meer dan de helft vereist nu meer actie, en acht daarvan worden als bijzonder dringend beschouwd, waaronder de problemen die verband houden met hitte, overstromingen, branden en het in stand houden van de Europese solidariteitssystemen.
Water, landbouw, verzekeringen, overheidsbegrotingen, eerste hulp, civiele bescherming, stadsonderhoud, elektriciteitsnetwerken, scholen. Allemaal veel minder spectaculair dan een controverse tegen het cliché van de milieuactivisten. Helaas veel concreter.
Zelfs muggen passen zich aan
Het pakket van de oprukkende hitte omvat ook kleine, luidruchtige en tamelijk democratische gasten die de avonden verpesten. ECDC, het Europees Centrum voor ziektepreventie en -bestrijding, meldt een verslechtering van de verspreiding van door muggen overgebrachte ziekten in de Europese Unie en de Europese Economische Ruimte. In 2023 werden 130 inheemse gevallen van dengue geregistreerd, vergeleken met 71 in 2022 en 73 in de gehele periode 2010-2021.
In 2025 heeft het ECDC opnieuw melding gemaakt van 304 autochtone gevallen van dengue die het jaar ervoor in Europa waren geregistreerd en 1.436 gevallen van West-Nijlvirusinfectie, met infecties verspreid over 212 regio’s van 19 landen. Het warmere klimaat, samen met reizen en handel, stimuleert de verspreiding van invasieve muggen en door vectoren overgedragen ziekten. Ook zij wennen eraan, alleen doen zij het beter dan wij en zonder conferenties.
Aanpassing bestaat uiteraard. Maar aanpassen betekent niet dat je zegt ‘we zullen er wel aan wennen’ en verder gaat. Het betekent geld uitgeven, materialen vervangen, bomen planten waar ze echt nodig zijn, asfalt verwijderen waar mogelijk, scholen en ziekenhuizen koelen, degenen die buitenshuis werken beschermen, dienstregelingen heroverwegen tijdens hittegolven, water, energie en transport veilig maken. Op dat punt blijft het ‘we zullen er wel aan wennen’, beetje bij beetje, bestaan. De klimaatverandering blijft zich voortzetten. Het klimaat stemt niet: het presenteert het wetsvoorstel.
Mogelijk bent u ook geïnteresseerd in:
