Wat als ouder worden geen eenrichtingsverkeer was? Wat als ons lichaam in staat zou zijn de biologische tijd veel sneller te versnellen en te vertragen dan we ons voorstellen? Het is een vraag die rechtstreeks uit de ruimte komt en die vandaag een verrassend antwoord vindt dankzij een onderzoek onder astronauten die terugkeren van een korte orbitale missie.
Binnen een paar dagen aan boord van het Internationale Ruimtestation vertoonde hun bloed typische tekenen van snelle veroudering. Toen we eenmaal op aarde waren teruggekeerd, gebeurde er iets onverwachts: diezelfde indicatoren begonnen terug te komen, alsof het lichaam op een resetknop had gedrukt.
Hoe de ruimteomgeving de biologische leeftijd kan versnellen
De studie, gepubliceerd in het wetenschappelijke tijdschrift Aging Cell, volgde vier astronauten die betrokken waren bij de Axiom-2-missie, die in mei 2023 van start ging. De onderzoekers analyseerden bloedmonsters die vóór de lancering waren verzameld, tijdens hun verblijf in een baan om de aarde en na terugkeer in de ruimte, waarbij ze in bijna realtime observeerden hoe hun biologische leeftijd veranderde.
De leiding van het werk was dr. David Furman van het Buck Institute for Research on Aging, die gebruik maakte van geavanceerde hulpmiddelen die epigenetische klokken worden genoemd. Dit zijn chemische DNA-markers die niet kunnen vertellen hoe oud we zijn, maar in welke staat van ‘slijtage’ ons organisme zich werkelijk bevindt.
Tijdens hun verblijf in de ruimte registreerden verschillende van deze klokken een plotselinge sprong. Veranderingen die op aarde jaren zouden duren, hebben zich in slechts een paar dagen voorgedaan. De reden houdt verband met extreme omgevingsstress: microzwaartekracht, kosmische straling en veranderde slaap-waakritmes stellen het menselijk lichaam voor een uitdaging waarvoor het niet is geboren.
Een van de meest interessante aspecten betreft het immuunsysteem. In het bloed van de astronauten zijn de verhoudingen van enkele fundamentele cellen veranderd, zoals de cellen die ontstekingen reguleren of die ‘wachten’ op nieuwe infecties. Deze interne verschuiving heeft bijgedragen aan het versnellen van de vergrijzingsindicatoren.
Maar zelfs als we deze variaties in aanmerking nemen, verandert het resultaat niet: de ruimte lijkt de biologische klok echt sneller te laten gaan. Het is een feit dat bevestigt hoe gevoelig ons lichaam is voor de omgeving en voor omstandigheden die ver verwijderd zijn van die op aarde.
Terugkeren naar de aarde keert de koers om
Het meest fascinerende deel komt na de landing. Eenmaal terug konden de astronauten niet zomaar de beginwaarden herstellen. In sommige gevallen, vooral onder de jongsten, is de geschatte biologische leeftijd zelfs gedaald tot onder het niveau van vóór de vlucht.
Volgens Furman geeft dit aan dat het menselijk organisme over interne verjongingsmechanismen kan beschikken die in staat zijn de effecten van stress tegen te gaan. De terugkeer van de zwaartekracht, de regelmaat van de dag-nachtcyclus en een meer vertrouwde omgeving lijken ervoor te zorgen dat cellen hun evenwicht herwinnen.
Het onderzoek kent beperkingen, zoals het kleine aantal deelnemers en het feit dat er alleen bloedmonsters zijn geanalyseerd. Spieren, botten of hersenen kunnen verschillende verhalen vertellen. Maar de snelheid waarmee deze veranderingen hebben plaatsgevonden maakt het moeilijk om de boodschap uit de ruimte te negeren: veroudering is een veel dynamischer proces dan we gewend zijn te denken.
En misschien kunnen we, door te observeren wat er gebeurt met astronauten ver van de aarde, ook iets nieuws leren over hoe we hier elke dag voor ons lichaam moeten zorgen.
Mogelijk bent u ook geïnteresseerd in:
