Er zijn momenten waarop je niemand nodig hebt om je te vertellen dat je overdrijft. Je komt er op eigen kracht. Je stopt even, je voelt iets in je prikken, en onmiddellijk daarna neemt de rationele stem het over: “Het is niets”. “Kom op, je maakt een drama”. “Misschien ben jij het probleem”.
Dit is hoe zelfgasverlichting begint. Niet met een plotseling trauma, maar met een langzame gewoonte om je waarnemingen in twijfel te trekken, tot op het punt dat je ze als onbetrouwbaar beschouwt. Het gebeurt niet toevallig. En vooral: het gebeurt niet omdat je kwetsbaar bent.
Hoe een externe stem een interne stem wordt
Het gebeurt vaak in alledaagse situaties. U wijst op een ongemak op het werk en krijgt te horen dat u te gevoelig bent. In een relatie druk je een behoefte uit en krijg je te horen dat je deze verkeerd interpreteert. Als gezin probeer je uit te leggen hoe je je voelt en iemand ontkracht alles met een grapje.
In eerste instantie word je boos. Dan twijfel je. Eindelijk, stop met praten. Vergelijking met anderen laat ruimte voor een voortdurende, stille, uitputtende interne dialoog. Dat is waar gaslighting van vorm verandert. Het is niet langer iets dat je verdraagt. Het is iets dat je in jezelf reproduceert.
Een studie gepubliceerd in 2019 over deAmerikaanse sociologische recensie door socioloog Paige L. Sweet, getiteld De sociologie van gaslighting. Sweet legt uit dat gaslighting niet alleen een techniek van psychologisch misbruik is, maar een sociaal fenomeen dat gebaseerd is op machtsverhoudingen en structurele ongelijkheid. Het werkt omdat het voortborduurt op stereotypen die al in de samenleving aanwezig zijn, vooral de stereotypen die sommige mensen, vooral vrouwen, associëren met irrationaliteit en emotionele excessen.
Wanneer deze berichten in de loop van de tijd worden herhaald, hoeven ze niet langer van buitenaf te komen. De persoon internaliseert ze. En ze begint ze tegen zichzelf te gebruiken.
Jezelf gaslighten is niet spectaculair. Het bevat geen hoofdscènes. Het bestaat uit zinnen die onopgemerkt blijven. Je voelt je gekwetst, maar je zegt tegen jezelf dat het niet zo ernstig is. Je voelt je moe, maar je denkt dat je geen geldige reden hebt. Je voelt je niet gerespecteerd, maar je vindt al snel een verklaring die iedereen behalve jij vrijspreekt.
Volgens Sweet is het centrale punt precies dit: gaslighting wordt pas echt effectief als het erin slaagt het vertrouwen in de eigen realiteit te ondermijnen. En als dat gebeurt, is er geen manipulator meer nodig. De controle heeft al plaatsgevonden. Je leert dus glimlachen, minimaliseren, functioneren. Van buitenaf zie je er evenwichtig, volwassen en sterk uit. Binnenin vervaagt echter langzaam iets. Omdat de emoties waar je niet naar luistert niet verdwijnen. Ze blijven in behandeling. En je zit daar en vraagt je af of je echt kunt vertrouwen op wat je hoort.
Ga terug naar jezelf luisteren zonder je verkeerd te voelen
Uit dit mechanisme stappen betekent niet dat je impulsief wordt of alles in twijfel trekt. Het betekent even stoppen voordat je jezelf corrigeert. Wanneer de automatische straf arriveert “Ik overdrijf”Probeer haar niet meteen te volgen. Blijf bij het gevoel, al is het maar voor een paar seconden.
Het lichaam spreekt vaak vóór het hoofd. Een plotselinge spanning, een ademhaling die verandert, een vermoeidheid die maar niet weggaat. Het zijn geen grillen. Het zijn signalen. En ze hebben geen rechtvaardiging nodig om te bestaan. Het helpt ook om je blik te verleggen. Vertel iemand die u vertrouwt wat u ervaart, of stel u voor dat dezelfde situatie gebeurt met iemand van wie u houdt. Je zou haar moeilijk vertellen dat ze overdrijft. Bij jou doe je het echter zonder het te beseffen.
Juist daarom is het onderzoek van Sweet belangrijk: het biedt context. Als je leert jezelf niet te geloven, is dat niet omdat je zwak bent, maar omdat je in een systeem hebt geleefd dat het normaal heeft gemaakt om aan je emotionele geloofwaardigheid te twijfelen. Opnieuw naar jezelf gaan luisteren is niet toegeeflijk. Het is een evenwichtsoefening. Het gaat erom dat je jezelf niet langer als een onbetrouwbare bron behandelt, maar langzaam begint te beseffen dat wat je hoort zinvol is, zelfs als je nog niet kunt uitleggen welke.
Mogelijk bent u ook geïnteresseerd in:
