Er zijn relaties die eindigen en je met een ongemakkelijke vraag achterlaten, de vraag die je zelfs maanden later in je hoofd blijft houden: hoe heb ik hem niet gezien? Toch zag je het. Je zag de inconsistenties, je voelde dat vreemde in je maag als hij het ene zei en het andere deed, je voelde precies het moment waarop iets niet klopte. En je ging toch door. Niet omdat ik naïef of naïef was. Niet omdat je iets miste. Maar omdat jij het type persoon bent dat, als hij naar anderen kijkt, altijd iets in hen ziet dat te redden is.
Psychologie heeft hier een naam voor, en er is een studie gepubliceerd in Persoonlijke relatiesuitgevoerd door de Universiteit van Innsbruck, probeerde met concrete gegevens uit te leggen wat velen van ons uit de eerste hand hebben ervaren: meer empathische mensen komen vaker in aanraking met manipulatieve partners. En de reden is veel minder banaal – en veel minder wreed tegenover onszelf – dan het lijkt.
Het is geen kwestie van eigenwaarde, maar van hoe je naar de wereld kijkt
De onderzoekers bouwden het onderzoek op rond twee tegengestelde psychologische profielen. Aan de ene kant de duistere triade, narcisme, machiavellisme, psychopathie en dagelijks sadisme, dat wil zeggen dat subtiele en dagelijkse vermogen om voldoening te vinden in het schaden van anderen. Aan de andere kant de lichte triade: oprecht vertrouwen in de mensheid, respect voor de waardigheid van mensen, de neiging om degenen die dicht bij je staan als doel te behandelen en niet als middel. Degene die tot deze tweede groep behoort, is, in eenvoudige bewoordingen, die persoon die echt naar je luistert, die niet oordeelt, die erin gelooft, zelfs als hij dat misschien niet zou moeten doen.
Om te observeren hoe deze profielen in het echte leven met elkaar omgaan, hielden de onderzoekers in mei 2023 zes speeddating-sessies: 128 deelnemers, bijna vijftienhonderd ontmoetingen van drie minuten, allemaal geanalyseerd. Vóór afspraken, psychologische vragenlijsten. Na elke bijeenkomst een simpele vraag: zou je deze persoon graag nog een keer willen zien?
Wat naar voren kwam, zegt iets preciess. Mensen met machiavellistische of sadistische trekjes werden vaker afgewezen; ze kregen minder ja, of het nu om korte verhalen ging of om iets serieuzers. Met één uitzondering: als ze te maken kregen met iemand met hoge lichte triadescores. In dat geval daalde de kans op afwijzing aanzienlijk.
Empathische mensen zoeken geen manipulatoren. Ze lieten ze gewoon passeren waar anderen de deur zouden sluiten. En het is een enorm verschil, omdat het de manier waarop je terugkijkt compleet verandert.
Wat er gebeurt als je je waakzaamheid laat verslappen vanwege te veel vertrouwen in anderen
Degenen die een genereuze visie op de mensheid hebben, lezen de tekens anders. Waar een ander een alarmbel ziet en stopt, zien degenen die tot het heldere profiel behoren een oude wond, een moeilijk moment, een kwetsbaarheid die om begrip vraagt. Het is dezelfde uitstraling die deze mensen tot buitengewone vrienden, metgezellen en huidige metgezellen maakt, collega’s op wie u kunt rekenen. En het is dezelfde blik die, wanneer je wordt geconfronteerd met iemand die bereid is hiervan misbruik te maken, de drempel van wantrouwen verlaagt die normaal gesproken als bescherming fungeert.
Uit het onderzoek is ook een detail gebleken dat de moeite waard is om in gedachten te houden. Narcisme en psychopathie hebben het datingsucces niet verminderd: deze eigenschappen leken degenen die ze bezaten niet te bestraffen, ongeacht de empathie van de ander. Het machiavellisme en het sadisme verraadden daarentegen al in de eerste interacties iets, iets dat zelfs de meest genereuze mensen konden waarnemen. De narcist in de verkeringfase kan briljant zijn en je lang genoeg in het middelpunt van de wereld laten voelen om een solide band op te bouwen voordat de scheuren beginnen te ontstaan. Dat is het moeilijkste deel om te herkennen – en ook het minst afhankelijk van uw oordeel.
De vraag die de auteurs van het onderzoek zelf als de belangrijkste erkennen, blijft open: nemen empathische mensen signalen waar en kiezen ze ervoor deze te negeren, of lezen ze deze echt anders? Om dit te beantwoorden zijn langere onderzoeken nodig, waarbij paren in de loop van de tijd worden gevolgd in plaats van alleen de eerste ontmoeting te fotograferen. De onderzoekers stellen ook voor om deze experimenten te repliceren in dating-apps en queer-relaties, om te begrijpen of de dynamiek ook buiten de specifieke context van speeddaten geldt.
Wat het onderzoek zegt is al genoeg: mensen die in anderen geloven, zij die geduldig luisteren en vrijgevig kijken, komen niet in de verkeerde relaties terecht omdat ze weinig van elkaar houden. Ze komen daar terecht omdat diezelfde opening, zonder grenzen, precies het punt wordt waar iemand zonder kloppen naar binnen kan.
Mogelijk bent u ook geïnteresseerd in:
