Tientallen vrachtschepen die tussen eind jaren zeventig en begin jaren 2000 in de Middellandse Zee zijn gezonken, hebben mogelijk giftig en radioactief afval geborgen. De meeste zinkingen, geconcentreerd in de jaren tachtig en negentig langs de Italiaanse kust, blijven in mysterie gehuld. Legambiente brengt de zaak nu naar Brussel en vraagt Europa om nieuw onderzoek naar de zeebodem en meer transparantie over de illegale handel die de zee vandaag de dag nog steeds bedreigt.
Het verleden dat terugkeert
De Italiaanse onderzoeken uit de jaren negentig, die mede op gang kwamen dankzij klachten van de Italiaanse vereniging van milieuactivisten, hebben enkele aanwijzingen opgeleverd, maar er blijven nog te veel vragen open. Achter elk wrak schuilen vragen over de veiligheid van het milieu, gezondheidsrisico’s en wettelijke verantwoordelijkheden. De verdachte zinkingen hadden gevolgen voor strategische routes en internationale havens, wat erop wijst dat er een crimineel netwerk bestaat dat zich bezighoudt met het opruimen van giftig en zelfs radioactief afval zonder sporen achter te laten.
@Legambiente
Een symbolische figuur in dit onderzoek is de fregatkapitein Natale De Grazia, die in 1995 stierf tijdens een onderzoek naar ‘wegwerpschepen’ namens het Openbaar Ministerie van Reggio Calabria. Zijn dood, die nooit volledig is opgehelderd, is een waarschuwing geworden voor het risico waarmee degenen worden geconfronteerd die licht proberen te werpen op ondoorzichtige en potentieel criminele internationale handel. In de daaropvolgende jaren bleef Legambiente bewustmakingsinitiatieven promoten, waarbij hij herinnerde aan het belang om deze kwestie niet onopgelost te laten.
De zaak komt aan in Brussel
Voor de eerste keer werd de zaak aan het Europees Parlement voorgelegd met het evenement “Ships of Shame and Poison Ships – De rol van de Europese Unie bij het onderzoeken van gevaarlijk en radioactief afval in de Middellandse Zee”, gepromoot door EP-lid Sandro Ruotolo samen met Legambiente. Wetenschappelijke, institutionele en internationale politievertegenwoordigers namen deel aan het initiatief. Het doel was om duidelijk te maken dat deze zinkingen geen op zichzelf staand probleem zijn, maar een transnationaal dossier waarbij handelsroutes, Europese havens en tussenpersonen tussen Italië, Spanje, Bulgarije en de Afrikaanse kust betrokken zijn.
Tijdens de bijeenkomst werden bijgewerkte gegevens gepresenteerd over technologieën voor het in kaart brengen van scheepswrakken en monitoring van de zeebodem, van grondradar tot geavanceerde chemische analyses. Er werd gesproken over de urgentie van het samenbrengen van wetenschappelijke expertise, justitiële samenwerking en instrumenten voor democratische transparantie om rapporten, klachten en onderzoeken om te zetten in concrete acties.
Zes voorstellen om licht te werpen
Legambiente heeft zes voorstellen ingediend bij de Europese Commissie en het EU-Parlement. Verzamel alle beschikbare documentatie over vermoedelijke zinkingen, inclusief onderzoeken door de Italiaanse Parlementaire Commissie en het Milieuprogramma van de Verenigde Naties. Lanceer vervolgens gerichte wetenschappelijke en milieuprogramma’s op de zeebodem van vermoedelijke wrakken en gebruik geavanceerde monitoringtechnologieën, waarbij u zich laat inspireren door projecten als NODSSUM (Nuclear Ocean Dump Site Survey Monitoring). Tot slot: betrek EURATOM bij het onderzoeken van al het radioactief afval dat tussen de jaren 80 en 90 is geproduceerd of vervoerd, activeer Europol en Interpol om de criminele netwerken van de handel in giftig en radioactief afval te reconstrueren en start een Europees feitenonderzoek naar ‘wegwerpschepen’ en giftig en radioactief afval, inclusief de kustlanden en Afrikaanse landen die bij dezelfde handel betrokken zijn.
Volgens Enrico Fontana van Legambiente “kunnen we geen stiltes meer toestaan: waarheid en gerechtigheid zijn een plicht jegens degenen die, zoals De Grazia, hun leven hebben gewijd aan het algemeen belang”.
Achtergronden die spreken
In de bodem van de Middellandse Zee kunnen stromingen, erosie en menselijke activiteiten gevaarlijke materialen verplaatsen of vrijgeven die al tientallen jaren onder water zijn gebleven. Het verduidelijken van wat deze wrakken vandaag de dag inhouden is niet alleen een daad van herdenking, maar een concrete noodzaak voor de bescherming van het milieu en het voorkomen van ongelukken.
Het verhaal van de ‘gifschepen’ of ‘wegwerpschepen’ is ook een test voor transparantie en verantwoordelijkheid: het aanpakken van het verleden is essentieel om het huidige afvalbeleid geloofwaardig te maken en de toekomst van de zee te beschermen. De Middellandse Zee verdient het om te weten wat er onder de oppervlakte ligt en om eindelijk de waarheid aan het licht te zien komen.
