Er was een tijd dat de natuur slechts een achtergrond was, een onuitputtelijke bron die beschikbaar was voor de mens. Ecologische gevoeligheid, tegenwoordig het epicentrum van het hedendaagse bewustzijn, werd niet plotseling geboren. Ze is langzaam ontstaan, zowel gevoed door de wetenschap als door de inkt van kranten en televisiebeelden. Het keerpunt heeft een naam en een datum: “Silent Spring”, 1962.
Het was in dat jaar en met die titel dat de Amerikaanse bioloog Rachel Carson een boek publiceerde dat bestemd is om de geschiedenis te veranderen door de verwoestende effecten van pesticiden, zoals de DDT, op ecosystemen en de menselijke gezondheid, te onthullen en een toekomst te schilderen zonder het lied van de Birds: A “Silent Spring”, in feite. Dit ligt de waarde en het revolutionaire verhalende model van Carson: het vertalen van complexe gegevens in een krachtig en toegankelijk verhaal, een model van “wetenschapscommunicatie” ante nestam.
De mens maakt deel uit van de natuur en zijn oorlog tegen de natuur is onvermijdelijk een oorlog tegen zichzelf (Rachel Carson).
Zijn werk was niet beperkt tot academische omgevingen. Dankzij een enorme verslaggeving door tijdschriften zoals de New Yorker- en televisiediensten die zijn boodschap versterkten, werd de klacht van de Carson een publieke vraag, wat een nationaal debat veroorzaakte dat leidde tot het verbod op de DDT en de creatie, in 1970, van het Environmental Protection Agency (EPA) in de Verenigde Staten.
De pers en tv begonnen een nieuw verhaal te vertellen. De omgevingsrampen, voor het eerst beschouwd als tragische dodelijke afstand, werden uiteindelijk waargenomen als symptomen van de ziekte van een planeet. Het beeld van de aarde gezien vanuit de ruimte, de “Blue Biglato” gefotografeerd door Apollo 17 in 1972, werd het icoon van dit nieuwe bewustzijn. Voor het eerst zag de mensheid zijn huis als een uniek, fragiel en kostbaar organisme. Dat beeld, wijdverbreid in elk kranten- en televisiescherm, bracht een revolutie teweeg in onze perceptie van de wereld, waardoor een gevoel van collectieve verantwoordelijkheid werd geanimeerd.
Uit deze perceptuele revolutie ontspruit ze de eerste dag van de aarde in 1970 en de grote milieuorganisaties. Milieujournalistiek was niet langer een niche, maar een noodzaak. Van rapportage over zure regens in de jaren 80 tot onderzoeken naar de ontbossing van de Amazon, de media bleven de crisis documenteren, waarbij de architectuur van ons ecologisch bewustzijn stuk voor stuk werd opgebouwd.
Als Carson het gedrukte papier gebruikte voor zijn wetenschappelijke beschuldiging, gebruikte decennia nadat Greta Thunberg een teken en de kracht van sociale media gebruikte. Zijn eerste “Skolstrejk För Klimatet” (Schoolstaking voor het klimaat) In augustus 2018 was een eenzame daad, maar de foto van dat meisje voor het Zweedse parlement, gedeeld op Twitter en Instagram, werd binnen een paar dagen viraal. De media hebben niet de beweging van de vrijdag voor de toekomst gecreëerd, maar hebben het onderschept en versterkt, waardoor een individueel protest werd omgezet in een wereldwijd fenomeen.
De eerste wereldwijde klimatologische staking van 15 maart 2019 was de test: 2,3 miljoen mensen gingen de straat op in 131 landen en 2350 steden, waarvan meer dan 500.000 alleen in Italië. De klimatologische crisis nam een jong en herkenbaar gezicht aan en veranderde de stroom van informatie: niet langer een verticale boodschap, van de expert tot het publiek, maar een horizontale golf, geboren van onderaf en in staat om de agenda van traditionele media te dicteren.
De journalistieke vertelling heeft waarschijnlijk het schema van de generatie -botsing en de echo van de slogans bevoorrecht, perfect voor viraliteit, maar misschien minder geschikt voor het herstellen van de complexiteit van de crisis.
Dit nieuwe paradigma, met zijn sterke punten en zijn grenzen, heeft echter ook de vertelling van de conferenties van de partijen (COP), de jaarlijkse leiders van de VN over klimaatverandering, getransformeerd. Decennia lang werden ze onderhandeld met een technische en bureaucratische taal op gespecialiseerde pagina’s. De berichtgeving in de media werd vaak verbannen naar korte verplaatsen op de eindresultaten. De komst van tienduizenden jonge activisten aan de poorten van deze leiders, van Glasgow tot Baku, heeft alles veranderd.
De enthousiastelingen van activisten zijn “Soundbit” geworden die in staat zijn om de frustratie van een generatie te vertalen in een universeel begrijpelijke boodschap. De media begonnen dus de politie te omlijsten als publieke drukarena’s: de urgentie van het maatschappelijk middenveld tegen de traagheid van de instellingen. De ecologische gevoeligheid, geboren uit een boek en opgevoed met de afbeeldingen van tv en haspels op sociale netwerken, leeft en voedt zich vandaag met deze nieuwe, krachtige – zeker onvolmaakte – media -dialectiek.
Wil je ons nieuws niet verliezen?
