Er is een plaats in Italië die al een halve eeuw de prijs betaalt voor industriële ontwikkeling, bestaande uit illegale lozingen in rivieren, verbrandingsovens, begraven afval en asbest. Het is de Sacco-vallei in Lazio, een van de meest vervuilde locaties in Italië. In de derde aflevering van “Poisons of Italy” volgen we de stadia van een van de ernstigste Italiaanse milieurampen, waarbij het moeilijk is om zelfs maar een dader te vinden (en te veroordelen).
Maar liefst 19 gemeenten en ongeveer 220.000 inwoners in een van de meest gecompromitteerde gebieden van Italië vanuit milieuoogpunt, hebben de gebieden van nationaal belang (SIN) uitgeroepen, dat wil zeggen de gebieden waarvan de staat heeft erkend dat het niveau van de vervuiling zo ernstig is dat het noodzakelijk is om in te grijpen met landwinning: het is de Valle del Sacco, tussen Frosinone en Rome.
Hier begon het allemaal in de jaren zestig, toen de veelbesproken Casse per il Mezzogiorno zich richtte op een vaak blinde en kortzichtige industrialisatie van Zuid-Italië, bestaande uit echte industriële ‘polen’, die in de loop van de decennia broeinesten van willekeurige vervuiling bleken te zijn.
Precies dit is hier gebeurd, beginnend bij de lekkages in de rivier de Sacco, die langs de vallei tussen het Ernici-gebergte en het Lepini-gebergte stroomt, in het zuiden van Lazio, te midden van een dicht netwerk van waterbronnen en een oppervlakte van ongeveer zevenduizend hectare bestrijkt.
Aan het einde van zijn loop mondt de Sacco uit in de rivier de Liri en het water stroomt vervolgens in de Tyrrheense Zee, met alle verontreinigende stoffen die ze onderweg hebben verzameld. Het is over bijna de gehele lengte van het traject, bijna 90 kilometer, vervuild en de steden die het zwaarst getroffen zijn door de giftige stoffen zijn Colleferro, Patrica, Supino, Morolo, Ceccano en Falvaterra.
Maar wat gebeurde er precies? En waarom is het het ‘Italiaanse Tsjernobyl’?
Bekijk dit bericht op Instagram
De geschiedenis van de Sacco-vallei
In 1962 kwam de ‘Sacco Valley Industrialization Unit’ tot leven: het leek bijna een droom, omdat de eerste industrieën arriveerden, allemaal particulier, gefinancierd door Italiaanse of buitenlandse groepen. Maar iemand voelde het probleem van de vervuiling al aan: toen begon een verhaal over fabrieken die vaten lijm, oplosmiddelen en inkt begroeven en giftige stoffen in de rivier goten. In 1978 deed de Cnr van Rome onderzoek naar de ongezonde omstandigheden van de arbeiders. Maar het blijft nog steeds onvermeld: een probleem dat uiteindelijk marginaal is, als je denkt aan de ‘pracht’ van de grote industriële groepen die honderden banen garanderen.
In de daaropvolgende decennia begonnen er echter klachten in de pers en protesten van milieuactivisten en inwoners van het gebied, die steeds beter het potentiële gevaar achter de giftige lekkages gingen begrijpen. Reclamaties worden gepromoot en miljoenen euro’s worden door de overheid toegewezen.
In 2005 vindt de tragische gebeurtenis plaats die als waterscheiding fungeert: in Anagni sterven 25 koeien door vergiftiging, met opgezwollen buiken en schuim uit de neus, nadat ze water hebben gedronken uit een zijrivier van de rivier de Sacco. Vanaf die episode kreeg de ecologische noodsituatie in de Sacco-vallei eindelijk meer media-aandacht. Om de schade voor mensen te beperken, werden alle besmette dieren geruimd en hun melk uit de handel gehaald.
In 2013 werd ontdekt dat er zeven jaar eerder sterke aanwijzingen waren voor het illegaal dumpen van afval in het rivierengebied van de Sacco. De voormalige baas Carmine Schiavone had namelijk bekend dat vrachtwagens vol giftige chemische stoffen uit Duitsland en Noord-Italië vertrokken en hun inhoud in de provincie Frosinone dumpten.
In Colleferro produceerde de chemische industrie DDT met behulp van het inmiddels verboden lindaanmolecuul. De vaten met de residuen van β-hexachloorcyclohexaan (derivaat van lindaan) zijn door de jaren heen begraven in sommige landen niet ver van de loop van de Sacco-rivier. Deze stof heeft langzaam het water van de rivier vervuild en daarmee kilometers grondgebied in het hart van Ciociaria vervuild.
Veel te laat, want de bevolking is al besmet: de gezondheidsautoriteiten hebben waarden boven de grens aangetroffen in het bloed van de inwoners. Op 23 juni 2015 heeft het Internationaal Agentschap voor Kankeronderzoek (IARC) lindaan geclassificeerd als kankerverwekkend voor de mens.
Wat de gevolgen voor de gezondheid betreft, is in dit gebied een hoge incidentie van pleurale en blaaskanker bij mannen en baarmoeder- en borstkanker bij vrouwen geregistreerd. Het rapport bevestigde dit al in 2004 Sterfte en ziekenhuisopnames van inwoners van de Sacco-vallei van de afdeling Epidemiologie van de ASL van Rome E. En de cijfers die zij presenteerden waren indrukwekkend. Het percentage ziekenhuisopnames had tot 250% kunnen stijgen. Er waren 200% meer leukemiepatiënten in minder dan 10 jaar.
Wiens schuld is het?
In juli 2020 werd Carlo Gentile, directeur van de industriële fabriek Caffaro in Colleferro van 2001 tot 2005, in de laatste zin veroordeeld. Hij zal twee jaar gevangenisstraf uitzitten voor het misdrijf van een niet nader genoemde milieuramp (voorwaardelijke straf), schadevergoeding aan de burgerlijke partijen en betaling van gerechtskosten.
In april 2021 stelde het Ministerie van Ecologische Transitie 10 miljoen euro extra ter beschikking voor veiligheidsmaatregelen.
Uiteindelijk beval de rechtbank van Gup van Rome in oktober 2021 de berechting van 16 mensen. De Asi-zuiveringsinstallaties van Ceccano en Villa Santa Lucia staan in de kijker voor de behandeling van afval als niet-gevaarlijk op basis van de classificatie met spiegelcodes. Er zijn verschillende aanklachten ingediend wegens het illegaal organiseren en beheren van afval als “niet-gevaarlijk”. Volgens de aanklager had dit afval als gevaarlijk moeten worden geclassificeerd en zou dit “een buitensporige winst bestaande uit kostenbesparingen” mogelijk hebben gemaakt.
Op 17 juni 2022 vond de laatste hoorzitting van de tweede graad van vonnis voor de milieuramp in de Sacco-vallei plaats bij het Hof van Beroep van Rome: de veroordeling werd bevestigd, maar het misdrijf werd verjaard vanwege het verstrijken van de voorwaarden als gevolg van de voormalige Cirielli-wet. Daarom werd juridisch geen dader vastgesteld en werd de schadevergoeding geannuleerd.
