Op 10 juni 2026 heeft de Europese Commissie de eerste strategieën goedgekeurd die ooit specifiek gericht waren op de eilanden en kustgemeenschappen van de Unie. Een resultaat waar lokale bestuurders, vissersgemeenschappen en milieuverenigingen al jaren op wachten, die eindelijk een gecoördineerd politiek raamwerk krijgen dat is afgestemd op hun specifieke kenmerken, in plaats van op een gefragmenteerde manier te worden opgenomen in het cohesiebeleid of de mariene richtlijnen.
De cijfers verklaren de reikwijdte van het initiatief. Ongeveer 17 miljoen mensen wonen op eilanden in 16 lidstaten – waarvan er drie, Cyprus, Ierland en Malta, volledige eilandstaten zijn. Langs de 70.000 kilometer lange Europese kust wonen 95 miljoen mensen, 21% van de EU-bevolking: een deel dat in gebieden woont die zijn blootgesteld aan klimaatverandering, kusterosie en het verlies aan mariene biodiversiteit.
Eilanden: vier pijlers tegen isolatie
De strategie voor de eilanden is verdeeld in vier assen. De eerste betreft de economische ontwikkeling, connectiviteit en innovatie: het diversifiëren van lokale economieën, het bevorderen van duurzaam toerisme en het overbruggen van de infrastructurele hiaten waar nog steeds veel eilandgemeenschappen last van hebben. De tweede richt zich op energie en het milieu: het koolstofvrij maken, hernieuwbare energiebronnen, aanpassing aan de klimaatverandering. Voor veel eilanden betekent dit vooral het verminderen van de afhankelijkheid van dieselgeneratoren en het bouwen van lokale energiesystemen op basis van fotovoltaïsche zonne-energie en opslag. De derde as richt zich op de demografische kwestie – veel eilanden verliezen inwoners, vooral jongeren – door zich te concentreren op openbare diensten, gezondheidszorg, bouw en onderwijs. De vierde pijler heeft betrekking op de veiligheid en het beheer van klimaatcrises.
Kusten: blauwe economie en leefbaarheid
Voor kustgemeenschappen zijn er drie prioriteiten. Welvaart: een gediversifieerde blauwe economie die visserijtoerisme, mariene bio-economie en duurzame offshore-energie omvat. Veerkracht: klimaatadaptatie via het OceanEye-initiatief voor milieumonitoring en kustrisicobeoordelingen. Leefbaarheid: aantrekkelijke plekken voor mensen van alle leeftijden, met maritieme cultuur en lokale identiteit als troeven, niet nostalgie. Concrete instrumenten die al in de pijplijn zitten, zijn onder meer de toekomstige Ocean Act voor maritieme ruimtelijke planning en een certificeringssysteem voor blauwe koolstofkredieten, die nieuwe economische kansen voor kustgemeenschappen zouden kunnen genereren.
Wat gebeurt er nu
De twee strategieën werken parallel en versterken gedeelde uitdagingen. De uitvoering gaat over naar de lidstaten, die worden uitgenodigd om gerichte maatregelen op te nemen in de nationale partnerschapsplannen. Er wordt een beroep gedaan op de Europese Investeringsbank om een actieve rol te spelen bij de financiering van kustaanpassingen. Voorlopig blijven de ultraperifere gebieden – de Canarische Eilanden, de Azoren, Martinique – buiten beschouwing, het onderwerp van een aparte strategie die tegen eind 2026 wordt verwacht. De volgende test zal de financiële programmering zijn: daar zullen we zien hoeveel gewicht eilanden en kusten werkelijk hebben op de Europese agenda.
