In Bulgarije is er een leraar die al tientallen jaren ver weg van de schijnwerpers werkt, in een semi-verlaten school op de Balkan, en die nog steeds enkele van de slimste wetenschappelijke geesten van Europa opleidt. Zijn naam is Teodosi Teodosiev, hij is 78 jaar oud en staat in zijn land bekend als “de gouden meester”. Niet vanwege een symbolische titel, maar vanwege een concreet feit: een aanzienlijk deel van de gouden medailles die Bulgarije op de Internationale Natuurkunde Olympische Spelen heeft gewonnen, draagt zijn educatieve signatuur.
Zijn verhaal bereikte het grote publiek dankzij een reportage van de Frans-Duitse zender ARTE, die vertelde over een radicale lesmethode, lichtjaren verwijderd van het digitale onderwijs en de technologische sluiproutes die de westerse scholen vandaag de dag domineren. Een methode die verdeelt, maar die ons dwingt onszelf een ongemakkelijke vraag te stellen: helpen we kinderen echt om na te denken?
Een idee van kennis dat geen compromissen accepteert
Teodosiev geeft gratis les in een niet meer gebruikte school in de buurt van Kazanlak, aan de rand van het officiële onderwijssysteem. Hier komen studenten die zijn geselecteerd via nationale wiskunde- en natuurkundewedstrijden, die bereid zijn een zeer zwaar pad te volgen om te leren. De lessen worden het hele jaar door gegeven, zonder echte pauzes, en tijdens de zomer verhuizen ze naar de Rozenvallei, omgetoverd tot een informeel theoretisch natuurkundelokaal.
Voor toegang tot de cursussen betalen gezinnen ongeveer 330 euro. Een belangrijke figuur in een van de armste landen van de Europese Unie, waar de overheidsuitgaven aan onderwijs nog steeds tot de laagste van het continent behoren. In 2022 investeerde Bulgarije slechts 685 miljoen euro, een bodemloze afstand vergeleken met de grote Europese landen. De resultaten zijn ook te zien in de PISA-ranglijst, die het land op de laatste plaats plaatst wat betreft wetenschappelijke en wiskundige vaardigheden. In deze context lijkt Theodosievs school een resistente anomalie, bijna een vorm van educatieve tegencultuur.
Vijftien uur studie, geen smartphones en een open uitdaging voor AI
De kern van Theodosievs methode is discipline. Studenten studeren tot vijftien uur per dag, met herhaalde kwantumfysicalessen en lange oefensessies die tot diep in de nacht duren. Iedereen krijgt een stopwatch om de werkelijke studietijd te meten. Zelfs pauzes moeten onder controle gehouden worden, want voor de professor is concentratie een persoonlijke verantwoordelijkheid.
Smartphones zijn verboden. Geen sociale media, geen internet. Een keuze die ook voortkomt uit een privé-ervaring: Teodosiev vertelt dat zijn dochter medailles won in elke natuurkundewedstrijd, tot de komst van de eerste smartphone, die die continuïteit zou hebben onderbroken. Vandaar een harde kritiek op westerse onderwijsmodellen, die ervan worden beschuldigd alles eenvoudig en plezierig te willen maken, waarbij wordt vergeten dat sommige disciplines, zoals de natuurkunde, inspanning en doorzettingsvermogen vergen.
Ook kunstmatige intelligentie speelt een rol in zijn redenering. Niet als vijand, maar als maatstaf. Als een student een probleem kan oplossen dat een machine niet kan oplossen, dan heeft hij een vorm van denken ontwikkeld die hem werkelijk vrij en niet-vervangbaar maakt. Voor Teodosiev is het doel niet om een algoritme te verslaan, maar om een diepe intelligentie op te bouwen, die in staat is om met complexiteit om te gaan zonder te vertrouwen op sluiproutes.
Tussen uitmuntendheid en braindrain
Veel oud-studenten van Teodosiev wonen en werken tegenwoordig in het buitenland. Sommigen hebben versnelde academische trajecten gevolgd aan universiteiten zoals de Universiteit van Cambridge, Harvard University en MIT. Onder hen is Katerina Naidonova, gouden medaillewinnaar op de Internationale Natuurkundeolympiade, nu onderzoeker bij het Medical Research Council Laboratory of Molecular Biology. Zijn werk heeft bijgedragen aan de ontwikkeling van fundamentele hulpmiddelen voor elektronenmicroscopie, die ook worden gebruikt bij de studie van SARS-CoV-2.
Een andere oud-student, Petko Dinev, leidt een bedrijf in de Verenigde Staten dat camera’s met hoge resolutie produceert die door NASA worden gebruikt bij ruimtemissies, waaronder maanmissies. Succesverhalen die echter ook wijzen op een structureel probleem: jaarlijks verlaten zo’n 100.000 Bulgaren het land, waaronder veel jonge wetenschappers die door Teodosiev zelf zijn opgeleid.
De professor is zich hiervan bewust en verbergt dit niet. Daarom werkt hij aan een project dat hem te boven gaat: een permanente natuurkundeschool in de Bulgaarse bergen, ontworpen als een geïsoleerde en beschermde plek, waar de studie ook na hem kan worden voortgezet. Voor Teodosiev gaan mensen dood, maar wat ze opbouwen kan blijven. Zolang iemand maar bereid is om echt te studeren, zonder afleiding.
Mogelijk bent u ook geïnteresseerd in:
