De ineenstorting van een coltanmijn, de tweede na een paar maanden, in het oosten van de Democratische Republiek Congo is niet alleen het laatste nieuws uit een geteisterd land: het is een diepe wond die door hele gemeenschappen gaat en, of je dat nu leuk vindt of niet, ook door onze levensstijl. Meer dan 200 mensen kwamen om het leven in Rubaya, in de regio Noord-Kivu, na de plotselinge ineenstorting van een mijn na zware regenval, waardoor de grond nog onstabieler werd.
De informatie kwam langzaam en fragmentarisch binnen, zoals vaak gebeurt in een gebied dat wordt gekenmerkt door gewapende conflicten en dat vandaag de dag onder controle staat van de M23-rebellen. Volgens de lokale rebellenautoriteiten was het dodental moeilijk onmiddellijk vast te stellen.
Veel lichamen bleven onder de aarde begraven, andere werden dagenlang niet geïdentificeerd. Er wordt geschat dat ongeveer twintig overlevenden in het ziekenhuis liggen, terwijl tientallen gezinnen nog steeds op antwoorden wachten.
Lokale bronnen en een voormalig mijnopzichter, geïnterviewd door de BBC, spreken van een slecht onderhouden terrein, zonder controles en veiligheidsnormen. De van nature kwetsbare bodem werd nog gevaarlijker gemaakt door erosie en regen. Onder deze omstandigheden was de ineenstorting geen onvoorzienbaar ongeval, maar een bekend en genegeerd risico.
De Congolese autoriteiten hebben de rebellen met de vinger gewezen en beschuldigd van het opzettelijk in gevaar brengen van burgerslevens door illegale mijnbouw toe te staan. De regering van Kinshasa had vorig jaar officieel de mijnbouw in het gebied verboden, maar toen het verbod van kracht werd, stonden de mijnen nu onder controle van de M23.
In ieder geval is dit geen op zichzelf staand geval: soortgelijke ineenstortingen hebben zich al jaren herhaald in de DRC, zelfs in gebieden die formeel door de regering worden gecontroleerd. Het is een structureel probleem, dat verband houdt met armoede, instabiliteit, gebrek aan rechten en een mondiale toeleveringsketen die de ogen blijft sluiten.
Onder de slachtoffers bevinden zich vrouwen, kinderen en ambachtelijke mijnwerkers, mensen die geen werknemers zijn van welk bedrijf dan ook, die werken zonder contracten, zonder bescherming, zonder alternatieven. Ze dalen elke dag af in met de hand gegraven kuilen om coltan te winnen, vaak vergezeld van hun kinderen, omdat kinderarbeid in deze gebieden niet de meest tragische normaliteit is.
De coltan die ons welzijn voedt
Rubaya is niet zomaar een plaats: de mijnen concentreren ongeveer 15% van de mondiale coltanvoorraad en de helft van de reserves van de DRC. Coltan bevat tantaal, een metaal dat essentieel is voor de productie van hoogwaardige condensatoren die worden gebruikt in smartphones, computers, auto’s en huishoudelijke apparaten. In de praktijk komt een deel van de technologie die we dagelijks gebruiken ook hier vandaan, uit deze met blote handen gegraven heuvels.
Volgens de Verenigde Naties heeft M23 sinds 2024 mijnen gecontroleerd en belastingen op mijnbouw geheven om haar werk te financieren. De Congolese regering beschuldigt Rwanda openlijk ervan de rebellengroep te steunen en te profiteren van de plundering van natuurlijke hulpbronnen. Kigali heeft dit altijd ontkend, maar VN-experts zeggen dat er aanwijzingen zijn dat Congolese mineralen via Rwanda naar de internationale markten gaan.
In de verklaring die na de ineenstorting werd vrijgegeven, spreekt de regering van de DRC over een “gestructureerd systeem van plundering en illegale exploitatie van natuurlijke hulpbronnen”onderdeel van een illegale toeleveringsketen op industriële schaal. Zware woorden, die de politieke, economische en internationale verantwoordelijkheden ter discussie stellen.
Wat er in Rubaya is gebeurd, kan niet worden afgedaan als louter een ongeluk: achter elk elektronisch apparaat schuilt een verhaal, en maar al te vaak gaat dat verhaal over opgeofferde levens, ontkenning van rechten en verarmde gemeenschappen. Het vertellen van deze verhalen betekent dat we een gezicht en een stem geven aan degenen die anders onzichtbaar zouden blijven onder het puin van een mijn en onder de stilte van de wereld.
Zolang er onder deze omstandigheden coltan wordt gewonnen en zolang de ‘groene’ en digitale technologie de menselijke kosten van de toeleveringsketen negeert, zullen tragedies als deze blijven plaatsvinden. En we kunnen niet zeggen dat we het niet weten.
