In een land waar meer dan 57% van de waterwegen zich niet in een goede ecologische toestand bevindt, is praten over rivieren een ecologische noodsituatie en een serieuze kwestie die onze toekomst betreft. En de cijfers vertellen heel goed hoe kwetsbaar de situatie is.
Alleen al in 2025 hebben vrijwilligers tijdens monitoringactiviteiten in verband met het WWF Adopt Rivers and Lakes-project 7.895 afval wetenschappelijk gecatalogiseerd, behorend tot 183 verschillende soorten. De Po-rivier is een van de belangrijkste transportvectoren richting de Adriatische Zee: van de bijna 8.000 stukjes afval die wetenschappelijk zijn gecatalogiseerd in het initiatief van 2025, bleek 62% plastic te zijn.
Nog indrukwekkender zijn de gegevens van de daadwerkelijke schoonmaak: in totaal zijn er 19.693 afval verwijderd, waarvan ongeveer 6.000 alleen al aan de monding van de rivier de Sarno, een van de meest getroffen gebieden in Italië. Op slechts 1.000 vierkante meter werden 2.173 stuks afval geregistreerd, bijna 28% van het totaal gecatalogiseerd. Een concentratie van degradatie die de rol van rivieren als afvalsnelwegen naar de zee goed verklaart.
En in feite is het geen toeval dat ongeveer 80% van het plastic in de oceanen afkomstig is van waterwegen. De Middellandse Zee vormt daarop geen uitzondering en een van de belangrijkste vervoerders van afvaltransport naar de Adriatische Zee is de rivier de Po, een van de grootste Europese riviersystemen.
De Italiaanse rivieren staan onder druk
Dankzij de activiteiten van burgerwetenschaphebben burgers, met de hulp van deskundigen, 7.895 afvalvoorwerpen gecatalogiseerd, behorend tot 183 verschillende typen, met een duidelijke overheersing van plastic materialen (62%).
De meest voorkomende categorieën zijn onder meer:
In absolute cijfers hebben de vrijwilligers, rekening houdend met alle schoonmaakwerkzaamheden, 19.693 stukken afval verwijderd, waarvan ongeveer 6.000 alleen al aan de monding van de rivier de Sarno, een van de meest kritieke gebieden van het land. In dit gebied werden alleen al bij de gemonitorde activiteiten 2.173 afvalstoffen geregistreerd (gelijk aan 27,5% van het totaal gecatalogiseerd) over een oppervlakte van slechts 1.000 vierkante meter, wat de sterke aantasting van het milieu van het stroomgebied en de rol van de rivier als transporteur van afval naar de zee bevestigt.
Dit is het uitgangspunt voor de oproep van het WWF ter gelegenheid van de Internationale Actiedag voor Rivieren, die op 14 maart jongstleden werd gevierd. De uitnodiging is eenvoudig maar krachtig: “adopteer” een stuk rivier of meer en draag bij aan de zorg en monitoring ervan.
Vorig jaar mobiliseerde het initiatief meer dan 1.000 vrijwilligers in heel Italië, wat leidde tot 64 schoonmaakinterventies in 14 regio’s, van Lombardije tot Basilicata, van Veneto tot Apulië. Niet alleen rivieroevers: rivieren, meren, zeebodems en zelfs twee kustgebieden zijn schoongemaakt, wat aantoont hoe het probleem van plasticvervuiling systemisch is en met elkaar verbonden is.
Tijdens de activiteiten identificeerden de vrijwilligers ook hoofdstellen, kunstmatige barrières, ongeoorloofde lozingen en afvalstortingen op 11 verschillende locaties, waardevolle rapporten voor een beter begrip van de werkelijke toestand van rivierecosystemen.
De doelstelling is ambitieus: de riviercontinuïteit herstellen en bijdragen aan de Europese doelstelling om tegen 2030 minstens 25.000 kilometer rivieren in hun natuurlijke staat te herstellen.
Monitoringactiviteiten openen ook nieuwe technologische wegen. Op de rivier de Tiber werden bijvoorbeeld microplastic-bemonsteringscampagnes uitgevoerd met behulp van de zogenaamde manta-netten, wetenschappelijke instrumenten die worden gebruikt om de kleinste deeltjes te onderscheppen die door de stroming worden meegevoerd.
Maar dat is niet alles. Zeno, een onderwaterrobot ontwikkeld door de afdeling Informatiekunde van de Universiteit van Pisa, werd getest in de wateren van Desenzano del Garda. Het autonome voertuig identificeerde banden, plastic voorwerpen, kleiduiven en ander ondergedompeld afval, registreerde hun geografische positie en uiterst nauwkeurige beelden.
Dit is het eerste experiment met deze robot in een meer, en de resultaten laten zien hoeveel de technologie kan helpen afval te identificeren dat moeilijk te bereiken is voor duikers.
