Opnieuw hebben we het over een groep stoffen die nu overal lijken te voorkomen. PFAS, chemische verbindingen die al tientallen jaren worden gebruikt in honderden industriële en huishoudelijke toepassingen, van voedselverpakkingen tot waterdichte stoffen, hebben zich in de loop van de tijd opgehoopt in water, bodem en lucht. En nu komen ze onvermijdelijk in onze glazen terecht, of we nu kraanwater drinken of, zoals een nieuw Frans onderzoek bevestigt, of we kiezen voor flessenwater.
Het consumentenmagazine Wat Choisirdat al in februari 2025 zorgwekkende concentraties PFAS in het leidingwater van 30 Franse gemeenten had ontdekt, heeft zijn aandacht nu gericht op mineraal- en bronwater in flessen, waarbij 32 monsters aan laboratoriumanalyse zijn onderworpen. De resultaten bevestigen een tamelijk dramatische trend: er is niet langer een waterbron waarvan kan worden gezegd dat deze volledig veilig is voor eeuwige verontreinigende stoffen.
De monitoring richtte zich op de twintig PFAS die zijn aangegeven in een Europese richtlijn, die een algemene limiet stelt van 100 nanogram per liter (ng/l) voor drinkwater. Voor natuurlijk mineraalwater geldt in Frankrijk een nog restrictievere waarde: 30 ng/l.
Het goede nieuws is dat van de twintig gecontroleerde PFAS er slechts enkele werden gedetecteerd, en slechts in drie mineraalwatersoorten en één bronwater, vaak in bescheiden hoeveelheden. De enige significante uitzondering betreft het natuurlijke mineraalwater van Carrefour met toegevoegd kooldioxide, afkomstig uit de Perle-bron in de Ardèche: het monster bevatte 8 van de 20 gecontroleerde PFAS, voor een totale concentratie van 21,7 ng/l – dicht bij de Franse drempel van 30 ng/l.
Het ernstigste probleem is echter de aanwezigheid van vier bijzonder gevaarlijke verontreinigende stoffen: PFOA, PFOS, PFNA en PFHxS. Hun gecombineerde concentratie in het Carrefour-monster bereikte 13,7 ng/l, wat ruimschoots de limiet van 2 ng/l overschrijdt die landen als Denemarken voor deze specifieke verbindingen hanteren. Het is niet verrassend dat de retailer de verkoop van het product heeft opgeschort.
TFA: de vervuilende stof die nog niemand reguleert
De meest zorgwekkende gegevens uit het onderzoek hebben echter betrekking op een andere stof: trifluorazijnzuur, oftewel TFA, een PFAS waarvoor op Europees niveau nog geen maximumgrens is gedefinieerd. Het komt in het milieu terecht door koelmiddelen en pesticiden, is zeer persistent en wordt ervan verdacht giftig te zijn voor de lever en de voortplanting.
In de geanalyseerde flessenwaters bleek TFA veruit de meest voorkomende PFAS: gedetecteerd in 21 van de 32 monsters, en in 17 gevallen boven de 100 ng/l. De maximale waarde – 650 ng/l – werd gemeten in natuurlijk mineraalwater van Thonon, uit de Haute-Savoie. Gevolgd door Vittel (440 ng/l), U Acqua Minerale dei Pyrenees (410 ng/l), Saint Antonin (370 ng/l) en Contrex (350 ng/l).
Onder de 32 geanalyseerde monsters bevinden zich ook merken die erg populair zijn in Italië. San Pellegrino toonde bijvoorbeeld een TFA-niveau van 100 ng/l – gemiddeld voor het monster, maar nog steeds gedetecteerd.
Deze aantallen blijven onder de voorlopige drempel van 2.200 ng/l die Nederland hanteert – het momenteel meest beschermende land als het om transvetzuren gaat – maar zijn voorbestemd om in de loop van de tijd te stijgen als er niets wordt gedaan, gezien de persistentie van de stof in het milieu.
En in Italië? In ons land is een grenswaarde voor TFA vastgesteld van 10.000 ng/l, waarvan de toepassing wordt verwacht vanaf 12 januari 2027. Een aanzienlijk minder restrictieve grens dan de Nederlandse.
Zelfs de diepe watervoerende lagen zijn niet veilig
Een van de meest alarmerende aspecten van het onderzoek is de bevestiging dat PFAS – en TFA in het bijzonder – nu ook diepe ondergrondse bronnen bereiken, waaruit mineraal- en bronwater dat in flessen wordt verkocht, afkomstig is.
Het probleem is dat mineraalwater, in tegenstelling tot leidingwater, slechts aan zeer beperkte behandelingen kan worden onderworpen. Actieve koolfiltratie, vaak gebruikt om PFAS uit leidingwater te verwijderen, is niet toegestaan voor natuurlijk mineraalwater. Zoals Christophe Lekieffre, algemeen afgevaardigde van de Franse Unie van Bronwater en Natuurlijk Mineraalwater, uitlegde, zijn er weinig technische opties beschikbaar, en niet de meest effectieve.
De Franse Hoge Raad voor de Volksgezondheid heeft de regering gevraagd een specifieke limiet van 20 ng/l vast te stellen voor de vier gevaarlijkste PFAS (PFOA, PFOS, PFNA, PFHxS), een aanbeveling waaraan nog niet is voldaan. En op Europees niveau wordt nog steeds gewacht op de definitie van een toxicologische referentiewaarde voor trans-vetzuren, waarvan het proces is uitgesteld tot juli 2026.
