Zeven miljard en 350 miljoen dollar: dit is het bedrag dat de Amerikaanse multinational 3M heeft toegezegd te zullen betalen om een van de grootste juridische geschillen op te lossen die verband houden met PFAS, de persistente chemicaliën die al tientallen jaren worden gebruikt in industriële en consumentenproducten.
Centraal in de zaak staan het blusschuim dat wordt gebruikt op luchthavens, militaire bases en trainingscentra, en de compensatieverzoeken van duizenden mensen die beweren schade aan hun gezondheid te hebben geleden als gevolg van de blootstelling.
De overeenkomst dekt ongeveer 99% van de huidige claims voor persoonlijk letsel met betrekking tot deze schuimen, voor een totaal van naar schatting tussen de 115.000 en 120.000 potentiële begunstigden. Een belangrijke stap in een dispuut waar chemische producenten, werknemers, lokale gemeenschappen en waterbeheerders in de Verenigde Staten al jaren tussen betrokken zijn.
Maar er is een fundamenteel aspect: 3M heeft onderstreept dat de overeenkomst geen erkenning van aansprakelijkheid inhoudt, en bovenal betekent het sluiten van de meeste rechtszaken wegens gezondheidsschade niet dat het probleem van de door deze stoffen veroorzaakte vervuiling is opgelost.
Wie krijgt een vergoeding
De controverse betreft de zogenaamde Waterige filmvormende schuimen (AFFF), brandbestrijdingsschuim dat voornamelijk wordt gebruikt voor het blussen van branden met brandbare vloeistoffen, zoals die kunnen ontstaan op luchthavens of oliefaciliteiten. Sommige van deze formuleringen bevatten al jaren PFAS, chemische verbindingen die bijzonder resistent zijn tegen afbraak die bodem, grondwater en oppervlaktewater kunnen verontreinigen.
De claims kwamen grotendeels samen in een federale rechtszaak met meerdere districten, bekend als AFFF MDLin behandeling in South Carolina. Met de nieuwe schikking wil 3M vrijwel alle lopende rechtszaken over persoonlijk letsel oplossen, ook die welke buiten de hoofdprocedure zijn gebracht.
Volgens wat het bedrijf heeft meegedeeld, bedraagt de nominale waarde van de overeenkomst 7,35 miljard dollar, te betalen over negen jaar, van 2026 tot 2034. De overeenkomst omvat ook een reservefonds van 680 miljoen dollar, bedoeld voor specifieke mechanismen voor verzoekbeheer. De effectieve uitvoering van de overeenkomst zal mede afhangen van de toetreding van appellanten en het naleven van de overeengekomen voorwaarden. Het betekent dus niet dat alle potentiële begunstigden automatisch een compensatie ontvangen, noch dat het volledige bedrag al is betaald.
Brandbestrijdingsschuim dat PFAS bevat
AFFF-schuimen worden al tientallen jaren gebruikt op locaties waar snelle reactie op risicovolle branden nodig was: civiele en militaire luchthavens, raffinaderijen, industriële installaties en trainingsfaciliteiten voor brandweerlieden.
Het probleem betreft de chemicaliën die in sommige formuleringen aanwezig zijn. PFAS, een acroniem voor per- en polyfluoralkylstoffen, vormt een uitgebreide familie van synthetische verbindingen die ook worden gebruikt bij de productie van materialen die bestand zijn tegen water, vet en hoge temperaturen.
Hun meest problematische kenmerk is doorzettingsvermogen. Veel PFAS worden zeer moeilijk afgebroken en kunnen gedurende zeer lange perioden in het milieu blijven, zich door water verplaatsen en zelfs plaatsen bereiken die ver verwijderd zijn van de plaatsen waar ze werden gebruikt. Om deze reden worden ze gewoonlijk genoemd voor altijd chemicaliëneeuwige chemicaliën.
Blootstelling kan plaatsvinden in een professionele omgeving, bijvoorbeeld tijdens het gebruik van blusschuimen, maar ook door de consumptie van verontreinigd water of voedsel.
Zoals we al meerdere keren hebben gemeld, hebben verschillende wetenschappelijke onderzoeken de blootstelling aan bepaalde PFAS in verband gebracht met verschillende gezondheidseffecten, waaronder veranderingen in het cholesterolgehalte, veranderingen in leverenzymen, vermindering van de antilichaamrespons op sommige vaccins en een lager geboortegewicht. Voor PFOA, een van de meest bestudeerde verbindingen, zijn er ook aanwijzingen voor een verband met nierkanker en aanwijzingen voor een mogelijk verband met zaadbalkanker. Niet alle PFAS brengen dezelfde risico’s met zich mee en de kans op gezondheidsgevolgen hangt af van factoren als de hoeveelheid, de duur en de wijze van blootstelling.
3M had al miljarden uitgetrokken voor vervuild water
Het zojuist aangekondigde akkoord is niet het eerste miljardenakkoord dat 3M heeft bereikt om de gevolgen van het gebruik van PFAS aan te pakken. In 2023 had de multinational een overeenkomst bereikt met tal van publieke managers van Amerikaanse waterdiensten, met een aangekondigde waarde van 10,3 miljard dollar, om geschillen met betrekking tot de verontreiniging van drinkwater op te lossen. Meer recentelijk heeft het bedrijf ook een overeenkomst gesloten met de staat New Jersey.
In het geval van waterbedrijven had het geschil betrekking op de kosten die verband hielden met de aanwezigheid van PFAS in de watervoorziening. Deze overeenkomst richt zich in plaats daarvan op letselschadeclaims.
Dit zijn twee aspecten van hetzelfde probleem: enerzijds de gevolgen voor het milieu van de besmetting, anderzijds de mogelijke gezondheidseffecten voor degenen die zijn blootgesteld.
Ondertussen bevestigde 3M dat het de wereldwijde productie van PFAS heeft stopgezet en heeft geïnvesteerd in de behandeling van verontreinigd water op zijn industriële locaties. Maar het stopzetten van de productie betekent niet het elimineren van stoffen die al in het milieu verspreid zijn en die tientallen jaren in het grondwater, de bodem en levende organismen kunnen blijven bestaan.
De schikking ter waarde van ruim 6,5 miljard euro is een belangrijke stap voor de duizenden betrokkenen, maar 3M erkent geen enkele aansprakelijkheid. En bovenal is compensatie niet hetzelfde als landaanwinning: het sluiten van de rechtszaken betekent niet dat de ecologische noodsituatie in verband met PFAS is opgelost.
