Een bepaling die een soort van “wettelijke immuniteit” had kunnen verlenen aan multinationale pesticidenbedrijven is uit het Amerikaanse begrotingswetsvoorstel geschrapt. Een besluit dat een belangrijke overwinning betekent voor de volksgezondheid, de milieubescherming en het recht van burgers om geïnformeerd te worden over de risico’s die verbonden zijn aan het gebruik van chemische stoffen in de landbouw.
De clausule is nu verwijderd
In de tekst van de federale begrotingswet voor 2026 was een clausule ingevoegd die volgens critici en milieuverenigingen de mogelijkheid om burgers te waarschuwen voor de gevaren van pesticiden diepgaand zou hebben beperkt. De regel zou het gebruik van federale fondsen hebben verhinderd om nieuwe gezondheidswaarschuwingen in te voeren, productetiketten bij te werken of beperkende maatregelen te nemen als deze niet perfect waren afgestemd op de beoordelingen van de EPA, de Amerikaanse Environmental Protection Agency.
Het kritische punt is dat EPA-beoordelingen niet altijd de nieuwste wetenschappelijke bevindingen weerspiegelen. Beoordelingsprocessen kunnen jaren duren en staan vaak onder grote druk van de chemische industrie. In deze context zou de clausule staten en lokale overheden effectief hebben verhinderd om in te grijpen, zelfs als er nieuw bewijs was van schade aan de menselijke gezondheid, waardoor burgers zonder beschermingsinstrumenten zouden achterblijven.
Ook op juridisch vlak zouden de gevolgen aanzienlijk zijn geweest. Door de mogelijkheid om risicowaarschuwingen op te nemen te beperken, zou de regel het voor consumenten veel moeilijker hebben gemaakt om fabrikanten van pesticiden aan te klagen wegens ‘niet waarschuwen’. Met andere woorden: bedrijven zouden zichzelf kunnen verdedigen door te beweren dat ze zich aan de federale regels hielden, zelfs als er in de tussentijd nieuwe wetenschappelijke gegevens naar voren kwamen over de gevaren van hun producten.
Om deze reden is de clausule door velen gedefinieerd als een echt “juridisch schild”, op maat gemaakt voor de pesticidenindustrie.
Bayers rol
Centraal in het verhaal staat Bayer, de agrochemische gigant die Roundup produceert, het meest gebruikte herbicide op basis van glyfosaat ter wereld. Na de overname van Monsanto in 2018 erfde Bayer duizenden rechtszaken die waren aangespannen door mensen die het gebruik van het product in verband brachten met de ontwikkeling van tumoren. Het bedrijf heeft al miljarden dollars aan schikkingen en schikkingen betaald, maar wordt nog steeds geconfronteerd met talloze lopende rechtszaken. De in de begroting opgenomen clausule zou het risico op nieuwe rechtszaken drastisch hebben verkleind.
De Democratische congresvrouw uit Maine Chellie Pingree, een vooraanstaand lid van de House Budget Committee, blokkeerde alles. Pingree dwong de verwijdering van de tekst af en verklaarde openlijk dat deze een ondoordringbare grens had getrokken, ondanks krachtig lobbywerk van Bayer en zijn industriële bondgenoten. Het besluit werd definitief toen de Republikeinse leiders van de Senaat ook overeenkwamen de regel niet opnieuw voor te stellen.
Ook de Make America Healthy Again (MAHA)-beweging speelde een belangrijke rol, een netwerk van gezondheidsactivisten die de afgelopen maanden druk hebben uitgeoefend op wetgevers, waaronder Republikeinse. De mobilisatie van de basis was doorslaggevend om te voorkomen dat de clausule terugkeerde naar de definitieve tekst van de wet.
De regel is dus afgeschaft en zal niet van kracht worden, maar het spel is nog niet voorbij. Volgens Pingree heeft Bayer van rechtsbescherming een topprioriteit gemaakt en zal het blijven aandringen op het opnemen van soortgelijke bepalingen in andere wetten.
Kennelijk gaat deze kwestie alleen de Verenigde Staten aan, maar er moet rekening mee worden gehouden dat Amerikaanse wetgevende keuzes vaak een mondiale impact hebben en ook het landbouw- en milieubeleid van andere landen kunnen beïnvloeden. Het stoppen van een “juridisch schild” voor pesticiden betekent het verdedigen van het voorzorgsbeginsel, het recht op informatie en de mogelijkheid voor burgers om gerechtigheid te zoeken wanneer hun gezondheid in gevaar komt.
In dit geval werkte politieke en civiele druk. Maar we mogen onze waakzaamheid niet laten verslappen.
