Er zijn gebieden die herinneringen bewaren onder lagen aarde, stilte en moderne cultivatie. Irpinia is daar één van. Jarenlang bleef de route van de Via Appia, het Regina viarum dat onlangs werd erkend als Werelderfgoed, in dit gebied weinig meer dan een hypothese, een lijn die op de kaarten van geleerden werd voorgesteld en in werkelijkheid bijna onzichtbaar was. Dankzij de technologie krijgt die lijn vandaag de dag weer vorm en daarmee ontstaat er weer een hele vergeten Romeinse stad.
Drones, thermische sensoren en geavanceerd geofysisch onderzoek brachten het aan het licht – zonder ook maar één centimeter aarde te hebben afgegraven. Het resultaat is verrassend: op het grondgebied van Flumeri, in de provincie Avellino, onthult de locatie van Fioccaglia duidelijk de structuur van een georganiseerd, monumentaal, strategisch Romeins stedelijk centrum. Een plek die sommige geleerden identificeren met het oude Aemilii-forumactief tussen de 2e en 1e eeuw voor Christus, op het hoogtepunt van de politieke en sociale transformaties van de Romeinse Republiek.
De ontdekking is het resultaat van een onderzoekscampagne uitgevoerd door de Universiteit van Salento, in samenwerking met de hoofdinspecteur van Archeologie, Schone Kunsten en Landschap voor de provincies Salerno en Avellino en met het gemeentebestuur van Flumeri. Coördinator van het werk is professor Giuseppe Ceraudo, die al jaren betrokken is bij de reconstructie van het Romeinse wegennet langs de Appia en Traiana.
Een stad die herrijst zonder te graven
Het meest fascinerende deel van deze ontdekking betreft de methode. In een tijdperk waarin zelfs in wetenschappelijk onderzoek steeds vaker wordt gesproken over landschapsbescherming en duurzaamheid, verandert de archeologie van huid. In Fioccaglia zijn we niet begonnen met scheppen en houwelen, maar met gereedschap dat de ondergrond kon ‘lezen’.
De onderzoeken combineerden magnetometrie, grondradar en onderzoeken met drones uitgerust met thermische en multispectrale sensoren. Kortom, een röntgenfoto van de grond. Ingegraven structuren veranderen de vegetatiegroei en de magnetische samenstelling van de bodem; sensoren onderscheppen deze verschillen en sturen gedetailleerde kaarten terug van wat er onder het oppervlak ligt.
Zo ontstonden wegassen, publieke gebouwen en monumentale ruimtes. Zonder invasieve opgravingen, met aanzienlijke besparingen op het gebied van economie en energie, en met minimale impact op de omgeving. Een concreet voorbeeld van hoe innovatie en bescherming samen kunnen verlopen.
De gegevens worden nog relevanter als we bedenken dat in Irpinia de route van de Via Appia bijna volledig verloren is gegaan tot aan Benevento. Tegenwoordig kennen we slechts een klein deel van de route in dit gebied, terwijl in Basilicata en Puglia de route gemakkelijker kan worden gereconstrueerd tot aan de haven van Brindisi. De ontdekking van Fioccaglia wordt daarom een fundamenteel stuk bij het opnieuw samenstellen van het mozaïek.
Forum, theater en orthogonale straten: het monumentale gezicht van Fioccaglia
De uit de analyses teruggezonden beelden laten duidelijk een orthogonale stedelijke indeling zien, typisch voor nieuw gestichte Romeinse steden. De wegassen kruisen elkaar regelmatig en bakenen grote, geplande blokken af. Het is het teken van bewuste planning, van een stad die ontworpen is om lang mee te gaan.
Onder de belangrijkste geïdentificeerde structuren valt het Forum op, het civiele en commerciële hart van de nederzetting. Het uitgestrekte centrale plein en de omtrek van de openbare gebouwen die erop uitkeken, waren omlijnd. Naast het Forum verschijnt een andere ontdekking die bestemd is om de perceptie van de site te veranderen: een middelgroot theater dat plaats biedt aan ongeveer zevenduizend toeschouwers.
Een theater impliceert shows, bijeenkomsten, sociaal leven. Het impliceert een levende gemeenschap, geïntegreerd in de Romeinse culturele modellen. We hebben niet te maken met een eenvoudig dorp dat via de consulaire weg loopt, maar met een gestructureerd stedelijk centrum, met grote ambities en publieke functies.
De locatie was al bekend van eerdere opgravingscampagnes in de jaren tachtig, waarbij een verharde decumanus en een luxe domus, ingericht in “vroege Pompeiaanse stijl”, aan het licht waren gekomen. Het nieuwe onderzoek breidt die foto uit en bevestigt dat Fioccaglia openbare en particuliere gebouwen van een bepaald niveau bezat.
De ligging langs de Appia en de vermoedelijke verbinding met een consulaire afdeling die in 126 v.Chr. door consul Marco Emilio Lepido in gebruik werd genomen, de zogenaamde Via Aemilia in Hirpinis, verklaren de strategische rol van het gebied in het netwerk van verbindingen in Zuid-Italië.
Een sleutelstuk om de romanisering van het achterland te begrijpen
Deze ontdekking is niet alleen een archeologische gebeurtenis. Het is een belangrijke stap in het begrijpen van de romanisering van het achterland van Campania tussen de 2e en 1e eeuw voor Christus, een proces dat landschappen, economieën en lokale identiteiten diepgaand transformeerde.
De stedelijke organisatie, de monumentaliteit van de openbare structuren, de aanwezigheid van een theater en een forum vertellen over de integratie van dit gebied in het Romeinse politieke en economische systeem. Ze vertellen ook het verhaal van het vermogen van lokale gemeenschappen om zich aan te passen, te transformeren en in dialoog te gaan met de centrale macht.
De resultaten van het onderzoek zullen op 27 februari in Lecce worden gepresenteerd tijdens een openbare conferentie gepromoot door de afdeling Salento Studies in overeenstemming met de Cnr. In de zomer van 2026 start een nieuwe opgravingscampagne die tot doel heeft de hele stad onder de aandacht te brengen.
Onder de gecultiveerde velden van Irpinia slaapt daarom niet alleen de herinnering. Er slaapt een stad die dankzij de wetenschap opnieuw zichtbaar wordt en ons eraan herinnert dat het verleden nooit echt verdwenen is: het wacht gewoon op de juiste hulpmiddelen om zijn verhaal opnieuw te vertellen.
Mogelijk bent u ook geïnteresseerd in:
