Vijftig jaar na de Italiaanse ratificatie zijn 63 gebieden erkend en 81.091 hectare beschermd. Op papier kunnen de Italiaanse wetlands bogen op een eervolle plaats: de vierde plaats in Europa wat betreft het aantal Ramsargebieden, op gelijke hoogte met Noorwegen. Maar achter de cijfers ter viering van de verjaardag van de ratificatie van de internationale Ramsar-conventie – het was 1976 – schuilt een complexere realiteit, bestaande uit bureaucratische vertragingen, verloren leefgebieden en afnemende soorten.
Milieuverenigingen herhalen het al een tijdje: deze ecosystemen, die tot de rijkste aan biodiversiteit ter wereld behoren, verdienen een heel andere aandacht. Niet alleen omdat ze 40% van de planten- en diersoorten in de wereld herbergen, maar ook omdat ze concrete bondgenoten zijn in de strijd tegen de klimaatcrisis. Ze slaan koolstof op, reguleren de waterstromen en beschermen tegen overstromingen. Toch is ongeveer 75% van de historische wetlands in Italië verdwenen, en verkeert 40% van de zoet- en brakwaterhabitats in ontoereikende omstandigheden.
Bekijk dit bericht op Instagram
De kaart van Italiaanse wetlands
Vijftien Italiaanse regio’s herbergen Ramsar-sites. Toscane leidt met 11 erkende gebieden, gevolgd door Emilia-Romagna met 10 en Sardinië met 9. Vervolgens Lazio en Lombardije (elk 6), Veneto (4), tot aan de afzonderlijke gebieden Trentino-Alto Adige, Umbrië, Abruzzo en Calabrië. We hebben het over meren, moerassen, veengebieden, lagunes: ecosystemen variërend van de Orbetello-lagune tot het meer van Barrea, van de resterende valleien van Comacchio tot de Molentargius-vijver in Cagliari.
Binnenkort komen er drie nieuwe Siciliaanse vestigingen bij, waardoor het totaal op 66 komt. Alleen Groot-Brittannië (176 vestigingen), Spanje (76) en Zweden (68) gaan Italië voor op de Europese ranglijst. Een resultaat dat Legambiente in haar tiende rapport ‘Aquatic Ecosystems 2026’ positief beoordeelt, maar met zware bedenkingen. “De Ramsar-conventie was een belangrijk referentiepunt”, legt Giorgio Zampetti, algemeen directeur van de vereniging, uit, “maar er zijn effectievere acties nodig om ecosystemen te beschermen die van fundamenteel belang zijn bij de aanpassing aan de klimaatverandering”.
Het probleem is tweeledig: aan de ene kant valt ongeveer 6% van de door ISPRA onderzochte wetlands niet binnen beschermde gebieden of Natura 2000-gebieden, waardoor ze blootgesteld blijven aan onmiddellijke risico’s. Aan de andere kant verandert de Italiaanse bureaucratie de erkenning in een odyssee: er verstrijken gemiddeld veertien jaar tussen de aanwijzing en de publicatie op het Ramsar-portaal. Een traagheid die inspanningen en goede bedoelingen frustreert.
WWF-alarm: soorten in verval
Het WWF voegt nog meer zorgwekkende gegevens toe. 53% van de door de Habitatrichtlijn beschermde land- en binnenwatersoorten verkeert in een ongunstige toestand. Amfibieën worden in 38% van de gevallen bedreigd, zoetwatervissen in 48% en ruim 20% van de vogels die in wetlands nestelen, lopen gevaar. Daarbij komen bedreigingen zoals wijdverbreide vervuiling, invasieve uitheemse soorten en loodmunitievergiftiging, een probleem waarvoor Italië ondanks de Europese regelgeving nog geen adequate maatregelen heeft genomen.
“We moeten overgaan van het enige doel van bescherming naar actief herstel”, onderstreept het WWF, dat zijn geschiedenis heeft gebouwd op de verdediging van wetlands. De eerste Italiaanse oase, het Buranomeer in Toscane, werd in 1966 geboren om een bedreigd gebied te beschermen. Tegenwoordig beheert het WWF meer dan 100 oases, waarvan 11 Ramsar-locaties, en lanceert het opnieuw: de Europese Natuurherstelwet kan de noodzakelijke paradigmaverschuiving vertegenwoordigen.
Voorstellen die verder gaan dan retoriek
Legambiente formuleert zeven voorstellen aan de regering: meer beschermde gebieden, integratie van regelgeving, vermindering van vervuiling, strijd tegen achteruitgang, planning op meerdere niveaus, geïntegreerde plannen voor klimaatmitigatie, bevordering van participatie. Verzoeken vergezeld van deugdzame voorbeelden die al actief zijn: van het referentiecentrum voor aquatische biodiversiteit in Piemonte tot de Safe Lakes-operatie van de Kustwacht, tot het Re Lake-project.
Dit jaar herinnert de slogan van de Werelddag – “Wetlands en traditionele smaken. Viering van cultureel erfgoed” ons eraan dat deze ecosystemen ecologische waarden, lokale tradities, archeologie en spiritualiteit met elkaar verweven. Een aanpak op meerdere niveaus die rekening houdt met ecologische processen en sociale praktijken wordt noodzakelijk, vooral gezien het feit dat 22% van de totale wetlands in de wereld, ruim 400 miljoen hectare, verloren is gegaan.
Tijdens de weekenden van 30 januari tot 1 februari en 6 tot 8 februari zullen bij ongeveer 60 evenementen in 16 regio’s burgers en lokale besturen betrokken zijn. Rondleidingen, vogels kijken, wandelingen tussen veenmoerassen en meren: initiatieven om het bewustzijn te vergroten van ecosystemen die, zoals Stefano Raimondi van Legambiente opmerkt, “een cruciale uitdaging vormen die langetermijnacties en een wijdverbreid bewustzijn vereist”.
