De opwarming van de aarde, veroorzaakt door menselijke activiteiten, heeft ertoe bijgedragen dat het Himalaya-gebied instabieler is geworden, waar op 26 augustus een enorm blok steen en ijs van de helling van de Himalaya naar beneden viel. Langtang Lirungop de grens tussen Nepal en China, verandert in een verwoestende vloedgolf van puin.

Dit bleek uit een analyse van de internationale groep World Weather Attribution (WWA), volgens welke de gebeurtenis niet aan één enkele oorzaak kan worden toegeschreven: de tragedie was gebaseerd op een combinatie van geologische en klimatologische factoren. De klimaatverandering, zo leggen deskundigen uit, heeft echter gefunctioneerd als een element van destabilisatie, waardoor omstandigheden zijn bevorderd die gunstiger zijn voor een ineenstorting.

De rots- en ijslawine veroorzaakte een gigantische stroom puin, waarbij water, ijs, rotsen en sedimenten huizen, infrastructuur en hele bevolkingscentra langs de Trishuli-riviervallei overspoelden. Het materiaal viel van ongeveer 5.150 meter boven zeeniveau naar 3.750 meter op de valleibodem, waarbij een enorme hoeveelheid energie vrijkwam.

Tot nu toe heeft de ramp meer dan 1.300 bevestigde sterfgevallen veroorzaakt, waarbij slechts een klein deel van de slachtoffers is geïdentificeerd en naar hun families is teruggekeerd. Er worden nog steeds ruim 5.000 mensen vermist, ongeveer 13.700 mensen zijn gered en ruim 8.600 mensen hebben medische zorg gekregen (NDRRMA, 2026e).

De rol van hitte en het smelten van gletsjers

Volgens wetenschappers veranderen de stijgende temperaturen de hooggelegen omgevingen van de Himalaya ingrijpend. De voortschrijdende opwarming heeft bijgedragen aan de afbraak van de permafrost, d.w.z. de permanent bevroren grond die in deze gebieden kan functioneren als een natuurlijke ‘lijm’ tussen rotsen en ijs.

Wanneer het ijs dat aanwezig is in rotsbreuken smelt, neemt de stabiliteit van bergwanden af. Tegelijkertijd kan smeltwater de druk binnen breuken verhogen, waardoor meer onstabiele omstandigheden worden bevorderd. Het terugtrekken van de gletsjer speelde ook een rol. In het Langtang Lirung-gebied verliezen gletsjers al tientallen jaren massa: sinds 2010 is de snelheid waarmee het gletsjeroppervlak afneemt toegenomen, waardoor de balans van de omliggende bergen is veranderd.

De aardbeving van 2015

Tot de factoren waarmee deskundigen rekening houden, behoort ook de verwoestende aardbeving met een kracht van 7,8 op de schaal van Richter die Nepal in 2015 trof. Volgens het onderzoek kan de aardbeving in de loop van de tijd de rotsstructuur van het gebied hebben verzwakt, waardoor een gunstige voorwaarde is geschapen voor een latere mislukking, ook al is de precieze bijdrage aan de ineenstorting van 2026 nog niet kwantificeerbaar.

De tragedie zou daarom niet uitsluitend veroorzaakt zijn door de klimaatverandering, maar door de interactie tussen een toch al kwetsbare berg vanuit geologisch oogpunt en steeds warmere klimatologische omstandigheden.

Geleerden wijzen erop dat dit soort gebeurtenissen de grenzen van de huidige aanpassingssystemen laten zien. Nepalese gemeenschappen hebben preventie-instrumenten ontwikkeld voor veel traditionele overstromingen, maar zo’n snelle en complexe reeks gebeurtenissen kan het vermogen om te voorspellen en te reageren te boven gaan.

Door de voortdurende temperatuurstijging worden de hooggebergtegebieden zelfs geconfronteerd met diepgaande transformaties: terugtrekkende gletsjers, degraderende permafrost en een steeds groter deel van de neerslag die valt als regen in plaats van als sneeuw.

Volgens de WWA vereist het verminderen van toekomstige risico’s zowel een versterking van de monitoring van berggebieden als een snelle vermindering van de uitstoot van fossiele brandstoffen, omdat sommige effecten van de reeds opgebouwde opwarming zich de komende jaren zullen blijven manifesteren.