De bosbranden in het Noordpoolgebied van Alaska overtreffen alle gebeurtenissen die in de afgelopen 3000 jaar zijn geregistreerd. Dit blijkt uit een nieuwe reconstructie die moderne satellietgegevens combineert met sporen van houtskool bewaard in de veenlagen van de bodem, waaruit blijkt dat de toendra niet langer beschermd is tegen de kou en vochtigheid die vlammen in het verleden zeldzaam maakten.
De verandering markeert het begin van een nieuw tijdperk van frequentere en intensere branden, aangewakkerd door uitdrogende bodems, ontdooiende permafrost en de uitbreiding van houtachtige struiken als gevolg van de opwarming van het klimaat.
Om de evolutie van de branden te reconstrueren, analyseerden onderzoekers turfkernen langs de Dalton Highway in het noorden van Alaska. In deze bodems die rijk zijn aan gedeeltelijk verteerd plantaardig materiaal, blijven kleine houtskooldeeltjes achter die wijzen op de aanwezigheid van eeuwenoude branden.
Ongeveer 2000 jaar lang bleven branden in de toendra ten noorden van de Brooks Range zeldzaam. Zelfs in de iets drogere perioden, tussen de jaren 1000 en 1200, duiden sporen van verbranding op lange brandvrije perioden. Na een korte fase van stijging daalde de activiteit opnieuw gedurende nog eens zeven eeuwen. De golf kwam pas na 1950, parallel met de stijgende temperaturen en diepgaande veranderingen in het milieu die in het Noordpoolgebied werden waargenomen.
De studie
Een team onderzoekers van de Universiteit van Alaska Fairbanks reconstrueerde de geschiedenis van branden op de Arctische toendra – een omgeving die van oudsher koud, nat en niet vatbaar voor verbranding is – door turflagen te analyseren op negen locaties langs de North Slope, ten noorden van de Brooks Range. Deze monsters, die teruggaan tot 1000 voor Christus, laten zien dat branden gedurende een groot deel van deze millennia zeldzame en sporadische gebeurtenissen waren, zelfs toen de bodem tussen 1000 en 1200 na Christus enigszins uitdroogde en vervolgens nog eens zeven eeuwen lang.
Vanaf de 20e eeuw kwam er een radicale verandering, en vooral duidelijk na de jaren vijftig: de brandactiviteit nam toe en overtrof alle andere perioden in de duizendjarige geschiedenis van de regio. Deze totale verandering houdt voornamelijk verband met twee fenomenen die verband houden met de opwarming van de aarde. Ten eerste zorgt het ontdooien van de permafrost – de grond die al minstens twee jaar op rij bevroren is – ervoor dat het oppervlaktewater dieper sijpelt, waardoor lagen turf en grond steeds droger en kwetsbaarder worden voor vlammen. Ten tweede bevorderen de stijgende temperaturen de verspreiding van meer brandbare houtachtige struiken in gebieden die ooit werden gedomineerd door mossen en planten die groeien in vochtige omgevingen die moeilijk te verbranden zijn.
Het resultaat is een toendra die vaker en met intensere vlammen brandt, omdat de droge grond en de houtachtige vegetatie een ideale brandstof vormen. De analyse van turfkernen in combinatie met satellietgegevens bevestigt een versnelling en uitbreiding van branden die in de loop van drie millennia ongeëvenaard is geweest, een teken dat het Arctische klimaat snel een nieuw brandregime binnengaat.
Deze evolutie heeft niet alleen gevolgen voor het lokale grondgebied: bij branden in de toendra van Alaska komen grote hoeveelheden koolstof vrij die zijn opgeslagen in de eeuwenlang bevroren bodem, wat bijdraagt aan de toename van broeikasgassen in de atmosfeer en de opwarming van de aarde verder aanwakkert. Bovendien kan rook grote afstanden afleggen, waardoor de luchtkwaliteit zelfs ver van het brandfront wordt aangetast.
Het beeld dat naar voren komt is alarmerend: wat millennia lang een relatief stabiel ecosysteem is geweest en weinig onderhevig is aan vlammen, wordt elk jaar kwetsbaarder, met steeds intensere en regelmatiger wordende brandseizoenen. Wetenschappers waarschuwen dat deze dynamiek zich zou kunnen uitbreiden naar andere Arctische gebieden als de opwarming van de aarde niet wordt gestopt of op zijn minst wordt vertraagd.
Met andere woorden, Arctisch Alaska staat niet alleen in brand: het laat ons duidelijk het gezicht zien van een veranderend klimaat, met gevolgen die veel verder reiken dan de poolcirkel.
