Wat moeten we echt eten om een gezond dieet te volgen? Tussen diëten die de eiwitten verhogen, advies om koolhydraten te verminderen en aanbevelingen die in de loop van de tijd veranderen, is het niet altijd gemakkelijk om je weg te vinden. Maar afgezien van de verschillen tussen het ene land en het andere heeft voedingsonderzoek enkele gedeelde principes geïdentificeerd, die vooral betrekking hebben op de consumptie van fruit, groenten, peulvruchten en volle granen en de noodzaak om bepaalde voedingsmiddelen te beperken.
Juist vanuit deze basis begint een nieuwe internationale studie, gepubliceerd in het wetenschappelijke tijdschrift Vooruitgang in voeding. Onderzoekers hebben een Internationale Voedselpiramide ontwikkeld, met als doel voedingsinformatie uit verschillende landen samen te brengen in een visueel model dat eenvoudig te begrijpen en toe te passen is in het dagelijks leven.
Het voorstel is geen nieuw dieet dat naar de letter moet worden gevolgd en vervangt niet de officiële aanbevelingen van individuele staten. Het is eerder een poging om de ontmoetingspunten tussen de beschikbare wetenschappelijke kennis te identificeren, en zo een hulpmiddel aan te bieden dat mensen kan helpen beter geïnformeerde voedselkeuzes te maken.
Hoe voedingsrichtlijnen in de loop van de tijd veranderen
Voedingsaanbevelingen zijn niet in steen gebeiteld. In de loop van de decennia is de wetenschappelijke kennis over voeding zelfs uitgebreid en verdiept, waardoor we niet alleen de rol van individuele voedingsstoffen beter kunnen begrijpen, maar ook de effecten van voedselcombinaties en eetgewoonten die in de loop van de tijd worden gehandhaafd.
Ook de grafische weergave waarmee deze kennis in praktisch advies wordt vertaald, is veranderd. De klassieke voedselpiramide wordt bijvoorbeeld in verschillende landen ondersteund door verschillende modellen, zoals het gezonde eetbord, dat laat zien hoe voedsel tijdens een maaltijd moet worden verdeeld.
De indicaties kunnen ook variëren op basis van de kenmerken van de bevolking, gastronomische tradities en gezondheids- en milieuprioriteiten. Dit betekent niet noodzakelijkerwijs dat eerdere aanbevelingen verkeerd waren, maar dat onderzoek kan helpen deze te verduidelijken en beter in overeenstemming te brengen met het beschikbare bewijsmateriaal.
Het doel van de richtlijnen is in ieder geval altijd om complexe wetenschappelijke kennis om te zetten in aanwijzingen die mensen concreet kunnen volgen. Het is niet voldoende om te weten dat een bepaalde voedingsstof belangrijk is of dat een andere voedingsstof beperkt moet worden: u moet begrijpen welke voedingsmiddelen u moet kiezen, welke u in het dagelijks leven de voorkeur moet geven en welke u minder vaak moet consumeren.
Dit is het probleem dat de onderzoekers probeerden aan te pakken met de nieuwe piramide, ontwikkeld door de voedingsrichtlijnen van Canada, Duitsland, Nederland, Australië, China en de Scandinavische landen te vergelijken met het voorbereidende wetenschappelijke rapport van de meest recente Amerikaanse richtlijnen.
De groep, gecoördineerd door Karen A. Della Corte della Brigham Young-universiteit, onderzocht de wetenschappelijke literatuur en de reeds beschikbare aanbevelingen, zonder een nieuw experiment uit te voeren naar de eetgewoonten van mensen. Bij het werk waren 23 auteurs betrokken met expertise op verschillende gebieden van voeding.
Hoe de nieuwe internationale voedselpiramide eruit ziet
De nieuwe piramide stelt een overwegend plantaardig dieet voor, zonder voedingsmiddelen van dierlijke oorsprong uit te sluiten, en houdt rekening met zowel de gezondheid van mensen als de ecologische impact van voedselsystemen.
Het belangrijkste kenmerk ervan is de hiërarchie tussen de voedingsmiddelen: de voedingsmiddelen die de voorkeur verdienen, nemen de grootste ruimte in beslag, terwijl de voedingsmiddelen die minder vaak worden geconsumeerd, in het kleinste deel worden aangetroffen. De onderzoekers presenteerden het model zowel in de traditionele versie, met de bredere basis onderaan, als in een omgekeerde versie, maar de indicaties zijn hetzelfde.
Aan de basis van de traditionele piramide staan groenten, fruit en volle granen, samen met enkele traditionele graanproducten met een lage glycemische index. Dit zijn voedingsmiddelen die een centrale rol zouden moeten spelen in de dagelijkse voeding, dankzij hun toevoer van vezels, vitaminen, mineralen en andere nuttige stoffen.
Het volgende niveau omvat vooral peulvruchten, gedroogd fruit, zaden en soja, aangegeven als prioritaire eiwitbronnen. Aardappelen en plantaardige oliën die rijk zijn aan onverzadigde vetten, zoals olijfolie en koolzaadolie, vallen ook in hetzelfde bereik.
Voedingsmiddelen van dierlijke oorsprong zijn in kleinere hoeveelheden aanwezig. Het model geeft, als algemene referentie, maximaal ongeveer twee porties per dag aan: één van melk of daarvan afgeleide producten, bij voorkeur gefermenteerd zoals yoghurt en kefir, en een andere van vis, gevogelte en eieren. Dit zijn uiteraard indicatieve indicaties voor een referentiedieet, geen verplichte hoeveelheden die voor iedereen gelden.
In het deel van de piramide dat gewijd is aan het beperken van voedsel, verschijnen rood en bewerkt vlees, boter en andere vetten die rijk zijn aan verzadigde vetten, geraffineerde granen, snoep, zoute snacks, suikerhoudende dranken en toegevoegd zout.
@Vooruitgang in voeding
Belangrijk aspect is dat het model niet alleen onderscheid maakt tussen gezonde en minder gezonde voedingsmiddelen, maar ons ook uitnodigt na te denken over vervangingen. Door bijvoorbeeld vaker peulvruchten te gebruiken in plaats van rood vlees of de voorkeur te geven aan onverzadigde plantaardige oliën boven vetten die rijk zijn aan verzadigde vetten, kan de algehele kwaliteit van het dieet worden verbeterd.
Een van de meest interessante aspecten van het voorstel betreft koolhydraten. De nieuwe piramide beschouwt niet alle geraffineerde granen op dezelfde manier, maar introduceert een onderscheid dat ook verband houdt met de kwaliteit van de koolhydraten en de glycemische index, d.w.z. een parameter die aangeeft hoe snel een voedingsmiddel dat koolhydraten bevat de neiging heeft om de bloedsuikerspiegel te verhogen in vergelijking met een referentievoedsel.
Onderzoekers raden aan dat ten minste de helft van de geconsumeerde granen afkomstig is van volkoren granen. Voor het resterende deel stellen ze echter niet voor om alle geraffineerde granen zonder onderscheid te elimineren: traditionele voedingsmiddelen met een lage of matige glycemische index kunnen ook een plaats vinden. Tot de aangehaalde voorbeelden behoren pasta van harde tarwegriesmeel, sommige rijstvariëteiten zoals basmati en parboiled, bulgur, tortilla’s en andere voedingsmiddelen op basis van granen die in verschillende gastronomische culturen worden geconsumeerd.
Waarom dit onderscheid? Volgens de auteurs is het niet voldoende om te kijken naar de aan- of afwezigheid van zemelen: ook de structuur van het voedsel doet ertoe. Bij durumtarwepasta bijvoorbeeld laat de verwerking een deel van de structuur van het graan relatief intact, terwijl het zeer fijn malen van granen de celstructuren meer afbreekt en de glycemische respons kan beïnvloeden.
Dit betekent niet dat pasta altijd de voorkeur verdient boven brood of dat de glycemische index de enige parameter is waarmee een voedingsmiddel kan worden beoordeeld. De algehele kwaliteit van het dieet hangt ook af van de vezels, voedingsstoffen, de geconsumeerde hoeveelheden en wat er bij de maaltijd hoort.
De boodschap van de piramide is daarom complexer dan een eenvoudig contrast tussen goede en slechte koolhydraten: de keuze moet de voorkeur geven aan volle granen en voedingsmiddelen die rijk zijn aan vezels, zonder automatisch traditionele bronnen van koolhydraten uit te sluiten die in een uitgebalanceerd dieet kunnen worden opgenomen.
Wat rood vlees betreft, bedraagt de aangegeven gemiddelde consumptie in het kwantitatieve referentiemodel circa 15 gram per dag, een hoeveelheid die ongeveer overeenkomt met een wekelijkse portie van 100 gram. De auteurs herinneren zich ook bewijsmateriaal dat een grotere inname van rood vlees associeert met een hoger risico op bepaalde chronische ziekten, waaronder diabetes type 2.
Een ander punt betreft vetten. De piramide nodigt ons uit om onverzadigde vetten, bijvoorbeeld aanwezig in olijfolie, gedroogd fruit en zaden, te verkiezen boven bronnen die rijk zijn aan verzadigde vetten, zoals boter en sommige dierlijke vetten. De vervanging van verzadigde vetten door onverzadigde vetten komt overeen met het bewijsmateriaal over de verbetering van het LDL-cholesterolprofiel, geassocieerd met cardiovasculair risico.
Zelfs voor suikers stelt de nieuwe piramide een onderscheid voor. Suikerhoudende dranken nemen een plaats in tussen de voedingsmiddelen die sterk beperkt moet worden, samen met snoep en snacks die rijk zijn aan suikers of geraffineerd zetmeel en arm zijn aan andere voedingsstoffen. De auteurs zijn van mening dat de bron van de suiker en de context waarin deze wordt geconsumeerd belangrijk zijn. Een suikerhoudende drank levert bijvoorbeeld niet dezelfde vezels en voedingsstoffen als heel fruit, terwijl yoghurt en andere voedingsmiddelen suikers kunnen bevatten, samen met eiwitten en andere voedingscomponenten.
Een dieet dat ook nog eens goed is voor de planeet
De nieuwe piramide werd geboren met een doel dat verder gaat dan de individuele gezondheid. De auteurs probeerden voedingsindicaties te integreren met overwegingen met betrekking tot de duurzaamheid van voedselsystemen, waarbij ze het EAT-Lancet-model als kwantitatieve referentie gebruikten.
Het bevoordelen van plantaardig voedsel, het beperken van rood vlees en het kiezen van bronnen van onverzadigde vetten zijn indicaties die kunnen helpen bij het bouwen van voedingsmodellen met een lagere impact op het milieu, ook al varieert de werkelijke voetafdruk afhankelijk van het soort voedsel en de manier waarop het wordt geproduceerd.
In feite bestaat er geen automatische overeenkomst tussen gezond voedsel en voedsel dat altijd duurzaam is in elke context. Om deze reden benadrukken de auteurs de noodzaak om de aanbevelingen aan te passen aan gastronomische tradities en lokale voedselsystemen.
De piramide wil een internationale referentie zijn, maar verwacht niet dat iedereen hetzelfde voedsel eet. Pasta, rijst, tortilla’s en andere traditionele producten kunnen afhankelijk van de geografische gebieden een andere rol vervullen, terwijl de gemeenschappelijke voedingsprincipes behouden blijven.
De grenzen van de nieuwe voedselpiramide
Dezelfde auteurs specificeren dat het model is ontworpen voor de over het algemeen gezonde bevolking van 2 jaar en ouder en geen vervanging is voor specifieke indicaties voor de verschillende levensfasen of voor mensen met bepaalde medische aandoeningen. Bovendien vertegenwoordigen de beschouwde richtlijnen niet noodzakelijkerwijs alle landen van de wereld en vond de constructie van de piramide plaats via een proces van vergelijking en consensus tussen de auteurs, zonder formele stemming.
Het is ook passend om rekening te houden met de verklaringen over belangenconflicten die in het werk worden gerapporteerd: sommige auteurs hebben melding gemaakt van financiële of onderzoeksrelaties met entiteiten die verband houden met pasta en groepen die peulvruchten, gedroogd fruit en soja promoten. Deze links bewijzen op zichzelf niet dat de conclusies onjuist zijn, maar zijn wel nuttige informatie om het onderzoek kritisch te beoordelen.
Op 30 september 2026 werd in hetzelfde tijdschrift nog een kritisch commentaar gepubliceerd, waarin werd herinnerd aan de noodzaak van methodologische nauwkeurigheid en om rekening te houden met de rol van voedselvervangingen, de kwaliteit van koolhydraten en culturele verschillen bij de toepassing van de aanbevelingen.
De nieuwe piramide vertegenwoordigt daarom een poging om enkele principes te verduidelijken die worden gedeeld door voedingsonderzoek, en niet het laatste woord over wat elke persoon zou moeten eten. De centrale boodschap is simpel: bouw uw dieet voornamelijk op rond plantaardig voedsel, kies zorgvuldig de kwaliteit van koolhydraten en vetten, beperk rood vlees en suikerhoudende dranken, en onthoud dat gezondheid afhangt van uw algehele eetgewoonten, en niet van één enkel voedingsmiddel.
