Tweehonderdachtenveertig dagen per jaar met de monding van de lagune gesloten voor de zee. Het is het meest kritieke scenario dat tegen het einde van de eeuw voor Venetië is berekend: de MOSE zou bijna twee van de drie dagen in bedrijf moeten zijn, waardoor de stad tegen hoog water moet worden beschermd en er steeds minder tijd overblijft voor de lagune om zijn water te vernieuwen. De zee zou buiten blijven. Bij hem echter ook een flink deel van de natuurlijke uitwisseling die dit ecosysteem in evenwicht houdt.
Dit blijkt uit een onderzoek van het National Institute of Oceanography and Experimental Geophysics (OGS), gepubliceerd op 9 oktober 2026 in het wetenschappelijke tijdschrift Wetenschappelijke rapporten. Uit simulaties blijkt dat naarmate de zeespiegel stijgt als gevolg van de klimaatverandering, de sluiting van mobiele barrières zo vaak zou kunnen voorkomen dat de watercirculatie aanzienlijk zou kunnen vertragen. In het ergste geval zou het meer dan twintig dagen duren om meer dan een derde van de lagune te vernieuwen. Een nogal ingewikkeld vooruitzicht voor een werk dat de taak heeft Venetië tegen water te verdedigen.
De MOSE zou bijna twee dagen op drie gesloten kunnen blijven
De MOSE bestaat uit 78 mobiele poorten, verdeeld over vier slagbomen bij de drie haveninlaten van Lido, Malamocco en Chioggia. Normaal gesproken blijven ze op de zeebodem liggen, waardoor de Adriatische Zee water kan uitwisselen met de lagune. Wanneer er bijzonder hoog water wordt verwacht, komen ze omhoog en voorkomen dat zeewater binnendringt.
Het systeem heeft aangetoond dat het Venetië tegen overstromingen kan beschermen. De vraag is hoe vaak het de komende decennia nodig zal zijn om dit te activeren. Als de zee stijgt, kan zelfs een gewoon getij een niveau bereiken dat voldoende is om de sluiting van de barrières te vereisen. En wat vandaag de dag een tijdelijke interventie is, dreigt steeds meer een gewoonte te worden.
Om te begrijpen hoeveel, gebruikten de onderzoekers een model dat de watercirculatie in de lagune reproduceert en dit toepast op twee klimaatscenario’s: één met lagere uitstoot van broeikasgassen (RCP4.5) en één met hoge emissies (RCP8.5). Vervolgens vergeleken ze twee perioden, van 2045 tot 2049 en van 2095 tot 2099, waarbij ze de omstandigheden simuleerden met de MOSE operationeel en zonder sluitingen.
In het meest kritieke scenario, dat met hoge emissies, zouden er tegen het einde van de eeuw ongeveer 248 dagen sluiting per jaar zijn. Het zijn uiteraard projecties die gekoppeld zijn aan precieze klimaathypothesen, en geen vooraf geschreven kalender. Maar ze geven de dimensies van het probleem goed weer.
Het kan meer dan twintig dagen duren voordat een derde van de lagune zijn water ververst
De lagune van Venetië leeft mede dankzij de voortdurende uitwisselingen met de Adriatische Zee. Getijden verplaatsen water in en uit, transporteren voedingsstoffen, helpen verontreinigende stoffen te verspreiden en reguleren de milieuomstandigheden in verschillende gebieden.
Wanneer de poorten omhoog worden gebracht, wordt deze beweging onderbroken of ernstig beperkt. Een sluiting voor een paar uur is één ding. Dit het grootste deel van het jaar herhalen is iets heel anders. De onderzoekers maten de zogenaamde tijd voor waterverversingd.w.z. de tijd die nodig is voordat het water dat in een bepaald gebied aanwezig is, wordt vervangen door lagunecirculatie.
In de meest extreme gesimuleerde omstandigheden zou meer dan een derde van het laguneoppervlak meer dan twintig dagen nodig hebben voor waterverversing. Een dergelijk langdurig verblijf kan de ophoping van voedingsstoffen en verontreinigingen bevorderen, waardoor omstandigheden ontstaan die gunstiger zijn voor de proliferatie van algen en een vermindering van de beschikbare zuurstof.
Maar wees voorzichtig: het onderzoek meet de vertraging van de wateruitwisseling, zonder aan te tonen dat die gebieden noodzakelijkerwijs zuurstofarm zullen worden of dat er vissterfte zal optreden. Er zijn mogelijke ecologische gevolgen van de steeds beperktere circulatie, die moeten worden geëvalueerd samen met de andere factoren die de waterkwaliteit beïnvloeden. Kortom, het risico betreft een evenwicht dat afhangt van voortdurende bewegingen, ook al lijken ze vanaf het oppervlak bijna onmerkbaar.
De lagune kan gedurende meer dan drie maanden van het jaar de 30 graden overschrijden
Naast de steeds vaker voorkomende sluitingen is er ook nog de hitte. En op dit front zijn de projecties even zorgwekkend. In het scenario met hoge emissies duiden simulaties op watertemperaturen boven de 30°C gedurende meer dan drie maanden van het jaar, vergezeld van frequente en langdurige hittegolven op zee. De MOSE kan de vloed tegenhouden, maar uiteraard niet de temperatuur van de lagune verlagen.
Warmer water en een langzamere omzet zijn een lastige combinatie. Naarmate de temperatuur stijgt, neemt de maximale hoeveelheid zuurstof die in water kan oplossen af als alle overige omstandigheden gelijk blijven. Ondertussen kan de verminderde circulatie het moeilijker maken om de stoffen die uit de rivieren komen, de lozingen en de activiteiten in het lagunebekken te verspreiden.
De effecten zullen afhangen van de lokale omstandigheden, de hoeveelheid aanwezige voedingsstoffen en verontreinigende stoffen en de reactie van organismen. Maar het is juist de overlap van deze verschijnselen die de onderzoekers zorgen baart: de opwarming heeft invloed op het water, terwijl de sluitingen van de MOSE geleidelijk de beweging ervan beperken. Een dubbele stress voor een omgeving met kwelders, ondiepe wateren, zeegrasweiden en talloze dier- en plantensoorten.
Met minder uitstoot zouden de effecten grofweg gehalveerd zijn
Het onderzoek levert ook een minder somber resultaat op, en is direct afhankelijk van de uitstoot van broeikasgassen. In het RCP4.5-scenario, gekenmerkt door lagere emissies dan het ergste, worden de gesimuleerde effecten in totaal ongeveer gehalveerd. De frequentie van sluitingen, de vertraging van de wateruitwisseling en de intensiteit van de waterverwarming veranderen.
Het verschil is belangrijk omdat het laat zien hoezeer de toekomstige omstandigheden van de lagune afhankelijk zijn van de evolutie van het klimaat. De barrières blijven hetzelfde, terwijl de hoeveelheid tijd die u nodig heeft om ze te gebruiken verandert.
De auteurs van het onderzoek wijzen daarom op de noodzaak om de mondiale emissiereductie te combineren met lokale aanpassingsmaatregelen, die de effecten van steeds langere sluitingen kunnen beperken. Het onderzoek identificeert geen kant-en-klare oplossing: het benadrukt het probleem dat toekomstige managementstrategieën zullen moeten aanpakken.
Venetië zal bescherming tegen hoog water nodig blijven hebben. De MOSE is om deze reden gebouwd en de simulaties bevestigen de doeltreffendheid ervan bij het beperken van de stijging van het water in de lagune.
Maar er is een groot verschil tussen het sluiten van de keringen tijdens een uitzonderlijk getij en het 248 dagen per jaar moeten doen ervan. In het tweede geval zou de natuurlijke uitwisseling met de Adriatische Zee gedurende bijna acht maanden ernstig beperkt zijn. En de zee waartegen Venetië zich moet verdedigen, is ook wat de lagune nodig heeft om te kunnen blijven leven.
