Het overkwam velen met een bijna aanvallende precisie. Een praatje op de bank, de naam van een elektrische fiets die eruit wordt gegooid, een vakantie die wordt genoemd zonder ernaar te zoeken op Google, en dan het scherm dat een paar uur later precies die aankondiging weergeeft. De verleiding is onmiddellijk: de telefoon luistert. De scène is perfect, het heeft de smaak van een huiselijke repetitie, het soort dat wordt verteld met opgetrokken wenkbrauw en de mobiele telefoon met de voorkant naar beneden op tafel, alsof het draaien ervan voldoende is om een spion het zwijgen op te leggen.
De meest verontrustende verklaring is echter vaak ook de minst theatrale. De microfoon altijd aan is technisch gezien een zwak, duur en luidruchtig nummer. De advertentiemachine heeft echter geleerd beter te werken: hij vergelijkt positie, zoekopdrachten, geschiedenis, aankopen, geïnstalleerde apps, digitale vrienden, bezochte sites, adverteerders die klantenlijsten uploaden, pixels verspreid over de pagina’s en kleine signalen die elke dag met de duim worden achtergelaten. Het resultaat kan aanvoelen als telepathie. Het lijkt veel meer op een gedetailleerd overzicht van onze gewoonten.
De mythe van de ingeschakelde microfoon houdt weinig steek
De theorie van het opnemen van telefoongesprekken ten behoeve van gepersonaliseerde advertenties heeft een blijvende aantrekkingskracht, niet in de laatste plaats omdat deze voortkomt uit geloofwaardige alledaagse ervaringen. Toch hebben technische analyses weinig materiaal gevonden om dit op grote schaal te ondersteunen. Een groep onderzoekers van de Northeastern University onderzocht meer dan 17.000 Android-apps op zoek naar verdachte microfoonactiveringen en het verzenden van verborgen audio: het meest relevante resultaat betrof screenshots en schermopnamen die door sommige apps naar derden werden verzonden, terwijl geheime omgevingsluisteren voor reclame zonder solide bewijs bleef.
Zelfs het meest materiële deel van de zaak weegt zwaar. Het continu opnemen en verzenden van audio zou werken als een altijd open oproep. Dergelijk toezicht zou voetafdrukken achterlaten die te groot zijn om lang onzichtbaar te blijven. Bedrijven blijven vervolgens het gebruik van de microfoon voor reclamedoeleinden ontkennen. Meta zegt dat Facebook en Instagram de microfoon alleen gebruiken als de gebruiker toestemming geeft en een functie activeert die dit vereist. Apple herhaalde, na de schikking van $95 miljoen in de rechtszaak met betrekking tot de onbedoelde activering van Siri, dat het nooit Siri-gegevens had verkocht of die informatie voor marketingprofielen had gebruikt.
Dit laat nog steeds een echt grijs gebied achter: stemassistenten kunnen per ongeluk worden geactiveerd, sommige apps vragen om brede machtigingen en elk besturingssysteem blijft een enorm oppervlak van gedelegeerd vertrouwen. Android geeft bijvoorbeeld indicatoren weer wanneer een app toegang krijgt tot je microfoon of camera, juist omdat die sensoren delicaat genoeg zijn om zichtbare signalen te verdienen. De vraag verandert echter van vorm: in plaats van een leger van altijd open microfoons hebben we een ecosysteem dat gedijt op toestemming, tracking en gevolgtrekkingen.
Gerichte reclame arriveert vóór uw stem
Gericht adverteren werkt omdat u tijdens het diner niets hoeft te horen. Google legt uit dat gepersonaliseerde advertenties kunnen worden gebaseerd op uw activiteit, voorkeuren, recente zoekopdrachten, bekeken inhoud, geschatte locatie en sites en apps van partners. Apple beschrijft met App Tracking Transparency tracking als de mogelijkheid voor een app om de activiteit van een gebruiker in apps en sites van andere bedrijven te volgen voor reclamedoeleinden of om te delen met datamakelaars. Deze definitie zegt al veel.
Een middag met een vriend(in) is genoeg om een vereniging op te bouwen. Twee telefoons op dezelfde plek, misschien urenlang. Eén van de twee is op zoek naar hotels op de Malediven, de ander scrollt gedachteloos op Instagram. Het advertentiesysteem ziet nabijheid, vergelijkbare interesses, overlappende sociale netwerken, indirecte contacten, gedrag van ‘soortgelijke’ mensen. Na een tijdje verschijnt er ook een advertentie voor vluchten of resorts op de telefoon en is de zoektocht pas van verre ingeademd. Van buitenaf lijkt het alsof ik luister. Van binnenuit zijn het statistieken die worden toegepast op een enorme hoeveelheid data.
Het psychologische deel komt hier ook aan bod. De frequentie-illusie, vaak het Baader-Meinhof-fenomeen genoemd, beschrijft die sensatie waarbij we, zodra we een idee of object opmerken, het overal beginnen te zien. Selectieve aandacht doet de rest: we scrollen elke dag door honderden advertenties zonder ze echt te registreren, dan valt er één samen met een gesprek dat we net hadden en wordt het een emotionele test. Het brein houdt dat geval in stand en gooit alle andere weg.
Het ongemakkelijke deel is hier: het systeem slaagt erin persoonlijk te lijken omdat het al persoonlijk genoeg is. De telefoon kent de plaatsen waar we doorheen gaan, de apps die we ’s ochtends openen, de pagina’s waar we een paar extra seconden op blijven, de aankopen die nog in de winkelwagen zitten, de gelezen nieuwsbrieven, de onderbroken video’s, de contacten met wie we fysieke en digitale ruimtes delen. De microfoon wordt bijna een verhalend accessoire. De meest effectieve surveillance komt van het scherm.
Er zijn uitzonderingen, en die zeggen iets anders
Er zijn gevallen waarin de microfoon daadwerkelijk in reclame- of trackingmechanismen is terechtgekomen, ook al is de logica anders dan bij het luisteren naar menselijke gesprekken. In 2016 stuurde de Federal Trade Commission, de Amerikaanse autoriteit die toezicht houdt op consumenten en concurrentie, waarschuwingen naar enkele ontwikkelaars die SilverPush-code gebruikten: dat technologie audiobakens zou kunnen herkennen die in televisiecontent zijn ingevoegd, signalen die voor mensen niet waarneembaar zijn en door de smartphone kunnen worden opgepikt om te begrijpen welke reclames of programma’s er in de buurt van het apparaat worden afgespeeld.
Recenter en luider is het verhaal van Cox Media Group en zijn dienst genaamd “Active Listening”. In 2024 circuleerde er promotiemateriaal waarin het bedrijf beweerde dat het advertenties kon targeten met behulp van spraakgegevens verzameld van slimme apparaten; Google verwijderde het uit zijn partnerprogramma na vragen van journalisten en Meta distantieerde zich.
In mei 2026 kwam er een cruciaal detail: de FTC beschuldigde Cox Media Group en twee andere bedrijven ervan klanten te misleiden door ten onrechte te beweren dat ze advertenties konden targeten op basis van door apparaten verzamelde gesprekken en dat ze toestemming van de consument hadden. Volgens de autoriteit was die commerciële belofte bedrieglijk. Zelfs dit verhaal, ontstaan als bevestiging van de nachtmerrie van de microfoon, is een andere foto geworden: de surveillancemarkt verkoopt zelfs de angst voor surveillance.
De echte fout ligt in de gegevens waar we naar blijven kijken
Het meest concrete punt betreft datamakelaars. In de Verenigde Staten heeft de FTC verschillende keren ingegrepen tegen bedrijven die ervan worden beschuldigd gevoelige locatiegegevens te verkopen of te delen, die bezoeken aan klinieken, gebedshuizen, schuilplaatsen voor slachtoffers van huiselijk geweld en andere zeer gevoelige ruimtes kunnen onthullen. Die gegevens zijn vaak afkomstig van apps, advertenties, realtime veilingen en informatiepakketten die worden doorverkocht via moeilijk leesbare toeleveringsketens.
Uit app-onderzoek blijkt nog meer gewone kwetsbaarheid. Privacylabels kunnen vaag, onvolledig en moeilijk leesbaar zijn; veel applicaties integreren code van derden, advertentiebibliotheken en analysetools. Uit een onderzoek naar iOS- en Android-apps is gebleken dat tracking en identificatie op grote schaal worden gedeeld, zelfs in gevoelige categorieën, waaronder producten die op kinderen zijn gericht.
Het door Noordoost-onderzoekers ontdekte geval blijft om deze reden leerzaam. Ze waren op zoek naar geheime microfoons, ze vonden apps die het scherm konden opnemen of schermafbeeldingen konden maken en deze naar externe diensten konden sturen. Het is een minder filmische overtreding, veel tastbaarder: wat we typen, aanraken, bekijken en toekennen aan apps kan meer vertellen dan een hardop uitgesproken zin.
Om jezelf te beschermen heb je minder folklore en meer onderhoud nodig. Het controleren van de microfoonrechten is natuurlijk nog steeds nuttig. Het is ook de moeite waard om locatietoegang uit te schakelen als dat niet nodig is, om cross-app-tracking te beperken, advertentie-identifiers leeg te maken, sociale logins die overal worden gebruikt te verminderen, automatische toestemming te weigeren aan apps die te veel vragen, en op zijn minst de belangrijkste labels over gegevensverzameling te lezen. Deze acties zijn alleen qua uiterlijk klein, omdat ze de echte brandstof van voorspellende reclame raken.
De telefoon luistert minder dan we vrezen. Het observeert ons, verbindt ons, classificeert ons, vergelijkt ons met soortgelijke mensen, volgt ons in de meest banale stappen van de dag. De microfoon is eng omdat hij lijkt op een spion met oren. Het scherm maakt ondertussen aantekeningen.
Mogelijk bent u ook geïnteresseerd in:
