Drieëntwintig jaar lang was de definitie in wezen ongewijzigd gebleven. Op 22 oktober 2025 keurde de International Dyslexia Association een nieuwe formulering van dyslexie goed; het wetenschappelijke werk dat de redenen en beperkingen verklaart, werd vervolgens op 29 april 2026 gepubliceerd in de Annals of Dyslexia. De verandering heeft betrekking op een aantal punten die misschien technisch lijken, totdat ze voor een kind terechtkomen dat langzaam leest, de woorden verkeerd gebruikt en moet aantonen dat hij of zij ‘genoeg’ moeite heeft om hulp te krijgen.
De nieuwe definitie van de International Dyslexia Association beschrijft dyslexie als een specifieke leerstoornis die wordt gekenmerkt door problemen bij het lezen van woorden en/of spelling, waarbij nauwkeurigheid, snelheid of beide betrokken kunnen zijn. Het voegt drie belangrijke elementen toe: moeilijkheden zijn verdeeld over een continuüm, ze veranderen ook op basis van het schrijfsysteem van de taal en kunnen blijven bestaan, zelfs als lesgeven voor leeftijdsgenoten werkt.
Er zat behoorlijk wat werk achter de nieuwe tekst: een stuurgroep van 18 personen, een adviescommissie van 74 personen, een literatuuronderzoek en meer dan 3.000 inzendingen die tijdens de openbare raadpleging in augustus 2025 werden ontvangen. Dus ja, het duurde lang voordat ze zelfs maar besloten hoe het probleem te definiëren. Gezien wat van die woorden kan afhangen, was dat misschien het geval.
IQ is niet langer de bewaker van de deur
Een van de meest opvallende veranderingen betreft de algemene intelligentie. De definitie uit 2002 sprak over “onverwachte” leesproblemen in vergelijking met andere cognitieve vaardigheden. Die passage is verdwenen.
Een verduidelijking is hier nodig, omdat er een belangrijke vereenvoudiging circuleert in de reconstructies van de nieuwe definitie: de IDA-tekst uit 2002 stelde geen verplichte drempel van 15 punten vast tussen IQ en leesvaardigheid. De oude formulering herinnerde echter aan de vergelijking met cognitieve vaardigheden en gaf in sommige contexten de voorkeur aan het gebruik van modellen die gebaseerd waren op de discrepantie tussen IQ en leesprestaties.
De IDA legt vandaag zelf uit dat zij deze verwijzing heeft geëlimineerd, juist omdat het beschikbare bewijsmateriaal deze manier om dyslectici te scheiden van degenen die ‘gewoon’ moeite hebben met lezen niet ondersteunt. Moeilijkheden bij het lezen van woorden komen voor bij mensen met verschillende cognitieve profielen, en algemene intelligentie zegt weinig over de aard van het probleem, de mechanismen ervan of de reactie op interventies. In de officiële toelichting op de nieuwe definitie wordt deze stap expliciet aangegeven.
Betekent dit dat een cognitieve test nooit meer bruikbaar zal zijn bij een klinische evaluatie? Nee. De nieuwe definitie schrijft geen universeel diagnostisch protocol voor en bepaalt niet welke hulpmiddelen in elk land moeten worden gebruikt. Het zegt iets beperkters: een aanzienlijke leesmoeilijkheid mag niet worden uitgesloten van dyslexie alleen maar omdat het cognitieve profiel van de persoon niet de verwachte discrepantie oplevert.
In het Italiaans kan een kind precies goed lezen, maar te langzaam
Dan is er nog een ogenschijnlijk onschuldig woord dat er voor Italië veel toe doet: ‘spelling’, opgevat als het schrijfsysteem van de taal.
Engels kent een bijzonder onregelmatige correspondentie tussen letters en klanken. Italiaans, Spaans en Fins worden in plaats daarvan beschouwd als transparantere spellingen: de relatie tussen wat je ziet geschreven en wat je uitspreekt is over het algemeen voorspelbaarder.
Dit verschil verandert ook de manier waarop dyslexie zich kan manifesteren. Het werk gepubliceerd in de Annals of Dyslexia herinnert ons eraan dat veel kinderen in transparante spellingen zoals de Italiaanse al snel een hoog niveau van correct lezen bereiken. Moeilijkheden kunnen dan beter zichtbaar worden in de snelheid, automatisering en inspanning die nodig is om te lezen, zelfs als een groot deel van de woorden correct wordt uitgesproken.
Het is een detail dat allesbehalve sierlijk is. Een definitie die primair op het Engels is gebaseerd, riskeert het zoeken naar dezelfde signalen in taalsystemen die anders functioneren. De nieuwe versie bevat ook studies over het Chinees, Japans, Hebreeuws en Arabisch, waarbij de taaleenheden die betrokken zijn bij het lezen nog steeds veranderen.
Fonologie blijft belangrijk, zonder een universele vereiste te worden
Zelfs het fonologische tekort verliest de bijna verplichte rol die het in de vorige formulering had.
Moeilijkheden bij het verwerken van spraakklanken komen nog steeds zeer vaak voor bij dyslexie, maar uit onderzoek blijkt dat de variabiliteit te groot is om te kunnen aannemen dat deze in alle gevallen aanwezig zijn. De nieuwe definitie voegt ook morfologische verwerking toe, dat wil zeggen het vermogen om de belangrijke delen waaruit woorden bestaan te herkennen en te gebruiken.
Dezelfde auteurs halen onderzoeken aan waarin slechts ongeveer de helft van de kinderen die later als dyslectisch werden geïdentificeerd, voorheen een significant tekort in fonologisch bewustzijn hadden. De band bestaat en is robuust op groepsniveau; het functioneert niet als een individueel diagnostisch stempel dat voor iedereen geldig is.
Ook de manier waarop de oorzaken worden beschreven verandert. De versie uit 2002 sprak van een neurobiologische oorsprong. De nieuwe beschouwt genetische, neurobiologische en omgevingsinvloeden die tijdens de ontwikkeling op elkaar inwerken samen. Dit betekent niet dat dyslexie moet worden toegeschreven aan de omgeving of aan slecht onderwijs: het document specificeert dat omgevingsfactoren alleen niet voldoende zijn om het te verklaren. Ze dienen om een mechanisme te beschrijven dat veel minder lineair is dan het oude oorzaak-gevolgschema.
Grijp in voordat u wacht tot een kind achterop raakt
De laatste zin van de nieuwe definitie is misschien wel degene die de meest concrete effecten kan opleveren: ondersteuning van taal en geletterdheid vóór en tijdens de eerste schooljaren wordt als bijzonder effectief aangemerkt.
De auteurs distantiëren zich expliciet van de zogenaamde ‘wachten om te falen’-benadering, dat wil zeggen wachten tot het kind voldoende moeilijkheden oploopt om het probleem duidelijk te maken. De diagnose dyslexie kan niet vóór het begin van het onderwijs worden gesteld, leggen zij uit, terwijl sommige risicofactoren eerder kunnen worden geïdentificeerd: vroege problemen met mondelinge taal of met het verwerken van geluiden zijn tekenen die moeten worden geëvalueerd, maar niet voldoende bewijs voor een diagnose.
Al tijdens het eerste lesjaar kan worden waargenomen of de moeilijkheden aanhouden en hoe het kind reageert op gerichte ondersteuning. Het door de auteurs beoordeelde onderzoek wijst op betere resultaten wanneer interventies beginnen in de vroege stadia van het leren lezen dan wanneer ze worden uitgesteld tot latere jaren.
In Italië verandert de nieuwe definitie de regels niet van de ene op de andere dag
Voor Italiaanse gezinnen is er echter een grens die duidelijk zichtbaar moet blijven. De International Dyslexia Association is geen Italiaanse gezondheids- of wetgevende autoriteit en haar definitie wijzigt niet automatisch de diagnostische criteria, schoolcertificeringen of beoogde maatregelen voor DSA.
In Italië blijft de regelgevende referentie Wet 170 uit 2010, die dyslexie beschrijft door moeilijkheden bij het correct en snel lezen en spreekt van DSA die zich manifesteert “in de aanwezigheid van adequate cognitieve vaardigheden”. Dezelfde wet bepaalt echter ook dat bij de interpretatie van de definities rekening moet worden gehouden met de evolutie van de wetenschappelijke kennis.
Op klinisch niveau is er ook de Italiaanse richtlijn voor de behandeling van specifieke leerstoornissen, gepubliceerd in het Nationale Richtlijnensysteem van het Istituto Superiore di Sanità, die een veel bredere context reguleert dan één enkele internationale definitie.
De IDA-herziening actualiseert daarom een zeer invloedrijk wetenschappelijk kompas en zet iets op papier dat onderzoek al jaren aantoont: alleen kijken naar een formule, naar een enkel tekort of naar het Engels als universeel model laat belangrijke stukken dyslexie buiten beschouwing. Om de tijd tussen de eerste moeilijkheden en hulp echt te verkorten, zijn protocollen, professionals, training en school nodig. Drieëntwintig jaar onderzoek alleen levert geen PDP op.
