Er is een precies moment waarop je begint te begrijpen dat er iets niet klopt. Je bent al maanden, misschien wel jaren samen, en deelt een routine die bestaat uit etentjes, tv-series, discussies over vakanties. Toch trilt de telefoon te vaak, wordt het scherm donkerder elke keer dat je dichtbij komt, bepaalde berichten verdwijnen met verdachte snelheid. En jij, met dat gevoel dat ergens tussen je maag en je rationaliteit op de loer ligt, begin je af te vragen of je overdrijft of dat er echt iemand aan de andere kant van de lijn zit te wachten op een bericht dat niet zou moeten aankomen.
Dat gevoel heeft een naam. Het wordt een relatie op een laag pitje genoemd, en het komt veel vaker voor dan je zou willen weten.
Wat is een relatie op een laag pitje
De term komt uit de Verenigde Staten en beschrijft een precieze dynamiek: iemand stand-by houden, een stille aanwezigheid die noch officiële geschiedenis, noch definitieve afsluiting is. Iets dat zweeft in dat grijze gebied waar alles technisch gezien onschuldig is en niets dat werkelijk is.
Jayson L. Dibble en Michelle Drouin gaven dit ding een wetenschappelijke basis met een studie die in 2014 in het tijdschrift werd gepubliceerd Computers in menselijk gedrag. De onderzoekers definieerden de laag pitje als een persoon met wie geen exclusieve verbintenis bestaat, maar met wie wel actieve communicatie wordt onderhouden, om de mogelijkheid van toekomstige romantische en/of seksuele betrokkenheid te behouden. Het kan allemaal op het platonische niveau blijven, of afglijden naar iets explicieters. Het element dat in elk scenario constant blijft, is de communicatie die nooit helemaal stopt.
Bij het onderzoek waren 374 universiteitsstudenten betrokken en kwamen verrassende gegevens naar voren: zowel alleenstaanden als mensen die al een exclusieve relatie hadden, verklaarden dat ze een of meer tegenvallers hadden. Het is de moeite waard om het idee uit je hoofd te zetten dat dit een verhaal is dat gereserveerd is voor degenen die al één voet buiten de deur hebben. De praktijk is transversaal, wijdverspreid, ongelooflijk eenvoudig gemaakt door de technologie die we elke dag in onze zak hebben, en betreft mensen van elk geslacht, leeftijd en soort relatie.
Dan is er nog een aspect dat de onderzoekers zelf niet hadden verwacht. Het aanvankelijke theoretische model, gebaseerd op Rusbults werk uit 1980 over investeringen in relaties, voorspelde een directe correlatie tussen het aantal ‘reserves’ en de mate van betrokkenheid bij het officiële echtpaar. De realiteit bleek ingewikkelder: de aanwezigheid van een plan B valt niet automatisch samen met een fragiele relatie. Dat maakt alles nog moeilijker om van buitenaf te lezen, omdat het de geruststellende snelkoppeling wegneemt van “als hij het doet, betekent dit dat het hem niets kan schelen”.
Waarom is het gedaan?
Achter de theorie van sociale uitwisseling, volgens welke iedereen voortdurend zijn relatie evalueert door deze te vergelijken met beschikbare alternatieven, gaan veel directere en menselijkere motivaties schuil. De eerste is even eenvoudig als krachtig: je gewenst voelen geeft je een goed gevoel. Weten dat er ergens iemand zit te wachten op jouw bericht, die reageert op jouw verhaal, die schrijft “Ik dacht aan jou” zonder dat je ernaar gezocht hebt, voedt je gevoel van eigenwaarde snel en bijna automatisch. De bevrediging is onmiddellijk, het kost geen moeite, en bovenal hoef je niets ingewikkelds onder ogen te zien.
De tweede motivatie is de angst voor toekomstige eenzaamheid, de potentiële, die ontstaat als je je voorstelt dat de huidige relatie zou kunnen eindigen. Door een deur open te houden – met een ex, met een vriend die duidelijk iets meer zou willen, met een persoon die je online hebt ontmoet maar nooit echt hebt ontmoet – creëer je wat in de Verenigde Staten demping wordt genoemd, letterlijk emotionele demping. Een zacht kussen om de val op te vangen, in geval van het ergste.
De derde reden is degene die het moeilijkst aan het licht komt: soms ontstaat er een laag pitje in een stel waar er echte problemen zijn die niemand echt onder ogen wil zien. Het elders zoeken naar lichtheid wordt gemakkelijker dan gaan zitten en praten over wat niet werkt. De telefoon wordt een stille uitlaatklep, de problemen blijven intact op tafel en ondertussen groeit de afstand zonder dat iemand er iets over zegt.
Smartphones en sociale netwerken doen de rest. Een like, een ontbrekende boodschap, een verhaal dat je om drie uur ’s ochtends ziet: je kunt parallel contact onderhouden met een gemak dat tot twintig jaar geleden simpelweg onmogelijk was. De dubbele aanwezigheid wordt onzichtbaar, tenminste totdat er iets misgaat.
Tekenen die aandacht verdienen
Hier laat de wetenschap ruimte voor intuïtie, en intuïtie is zelden helemaal verkeerd. Er zijn gedragingen die, op zichzelf genomen, weinig kunnen betekenen. Samen geven ze echter een vrij duidelijk beeld. De smartphone wordt ineens een gepantserd object: meldingen komen continu binnen, berichten worden verwijderd, het scherm wordt donker zodra je dichtbij komt.
De emotionele houding fluctueert zonder duidelijke logica, met dagen van koude afstandelijkheid, gevolgd door plotselinge en enigszins theatrale uitbarstingen van genegenheid. Sociale media worden een glibberig onderwerp, met snelle afsluitingen en veranderingen van onderwerp op het verkeerde moment. De intimiteit neemt af, terwijl digitale activiteiten met andere mensen opvallender en moeilijker te negeren worden. En dan is er dat subtiele gevoel, moeilijk rationeel uit te leggen, dat je altijd maar de helft van het verhaal te horen krijgt.
Liefde in het tijdperk van oneindige alternatieven
Relaties op een laag pitje vertellen iets breder dan individueel gedrag. Tegenwoordig lijken de opties onuitputtelijk, waarbij één veegbeweging voldoende is om een nieuw iemand te vinden en één bericht voldoende is om iemand oud in leven te houden. Echt kiezen, al het andere bewust opgeven, is moeilijker geworden dan we willen toegeven, omdat verzaking vandaag de dag zwaarder weegt dan voorheen, en de technologie je in staat stelt nooit meer helemaal iets op te geven.
Uit het onderzoek van Dibble en Drouin blijkt dat dit een wijdverbreide praktijk is die gemakkelijk wordt gemaakt door digitale hulpmiddelen. De verantwoordelijkheid blijft echter individueel, technologie of niet. Een relatie is gebaseerd op transparantie, op dialoog, op de authentieke wens om te investeren in de band die voor je ligt, in plaats van in wat er ooit ergens anders zou kunnen bestaan, mocht er iets misgaan.
Uiteindelijk gaat het erom dat je begrijpt of je echt bent uitgekozen, of gewoon daar wordt gehouden, wachtend, voor het geval het van pas komt.
Mogelijk bent u ook geïnteresseerd in:
