De mythe zegt dat alle wegen naar Rome leiden. Nou, dat was niet helemaal onwaar. Een groep onderzoekers heeft zojuist Itiner-e gepresenteerd, de eerste volledige digitale kaart van Romeinse wegen, een monumentaal project dat bijna 300.000 kilometer aan oude wegen reconstrueert, het dubbele van wat eerder werd gedacht.
Het werk, gecoördineerd door Pau de Soto van de Universitat Autònoma de Barcelona, werd gepubliceerd op Natuur en vertegenwoordigt de grootste historische en geografische reconstructie-inspanning ooit gedaan op de Romeinse infrastructuur.
Een systeem dat ruim tweeduizend jaar geleden een imperium van 55 miljoen mensen bijeenhield, van Groot-Brittannië tot Syrië, van Egypte tot Gallië. Een netwerk van steen en vindingrijkheid dat het mogelijk maakte handel te drijven, legers te verplaatsen, belastingen te innen en – uiteindelijk – de wereld te laten werken.
Omdat we het helemaal verkeerd hadden
Tot nu toe was de meest gezaghebbende referentie de Barrington Atlas van de Griekse en Romeinse wereld, een meesterwerk van de cartografie… uit de vorige eeuw. Behalve dat, als je goed kijkt, die rechte en ordelijke lijnen een klein probleem hadden: ze volgden de bergen niet, noch de rivieren, noch de werkelijkheid. Het waren meer dromen dan wegen: denkbeeldige routes getekend met een heerser van de ene stad naar de andere. Als we daadwerkelijk hadden geprobeerd ze te volgen, zouden we met de kar van een klif zijn beland.
Het Itiner-e-project heeft alles op zijn kop gezet. Geleerden hebben Romeinse routes gereconstrueerd door historische bronnen, topografische gegevens, luchtbeelden, oude militaire kaarten en zelfs satellieten uit de Koude Oorlog te combineren. Een nauwgezette klus: elk stuk werd met de hand getraceerd, waarbij de conformatie van het land werd gevolgd en de zichtbare overblijfselen werden geïntegreerd met 8.388 mijlpalen die in het Latijn waren gegraveerd. Ze gebruikten van alles: van de Tabula Peutingeriana, een middeleeuwse kaart van de Romeinse wereld, tot het Itinerarium Antonini, een soort ‘Google Maps’ uit de derde eeuw.
En toen waren de wegen er niet meer? Ze zochten naar de ‘geesten’ van de verloren wegen. Nauwelijks zichtbare lijnen in de velden, geometrische verdelingen van het land die nog steeds de oude Romeinse centuratie weerspiegelen. En hier is een kaart in hoge resolutie van het gehele keizerlijke wegennetwerk, bevaarbaar, interactief en vooral wetenschappelijk verifieerbaar.
Wat verandert er voor onderzoek (en waarom deze ontdekking ons ook aanspreekt)
De nieuwe kaart van Romeinse wegen is niet alleen een oefening in digitale archeologie: het is een hulpmiddel dat onze perceptie van de geschiedenis verandert. Met Itiner-e is het mogelijk om reistijden, commerciële kosten en militaire routes te berekenen met een realisme dat nog nooit eerder is vertoond.
Geleerden kunnen schatten hoe lang het duurde om graan van Egypte naar Rome of wijn uit Gallië te brengen door rekening te houden met hellingen en reliëfs. Het is geen detail: dit soort data kan een revolutie teweegbrengen in studies over economie, logistiek en eeuwenoude oorlogen. Zo kan nu bijvoorbeeld in uren (niet langer in “marsdagen”) worden uitgerekend hoe lang het een legioen kostte om van het ene fort naar het andere te reizen.
En het is nog niet voorbij. De gehele dataset is open source en beschikbaar voor iedereen die er een bijdrage aan wil leveren of deze wil bestuderen. Een levend archief, voorbestemd om te groeien met elke nieuwe ontdekking, dat zelfs kan laten zien waar gegevens nog ontbreken. In de praktijk een kaart van het verleden die ons laat zien waar we in de toekomst moeten graven.
Het Romeinse rijk overleefde niet dankzij zijn generaals of zijn paleizen, maar vanwege zijn vermogen om mensen, goederen en culturen met elkaar te verbinden.
En vandaag de dag, in een wereld die onderling verbonden is met glasvezel en de verbinding verbreekt in de ziel, herinnert deze kaart ons eraan hoezeer het netwerk – het echte – bestond uit stenen, stof en wil.
Mogelijk bent u ook geïnteresseerd in:
