Het zondagse braadstuk, het lamsvlees met Pasen, dat recept dat moeder altijd bereidde bij speciale gelegenheden. Het zijn gerechten die vaak een waarde behouden die veel groter is dan hun smaak, omdat ze jeugdherinneringen, mensen en momenten met zich meebrengen waar we dol op zijn. En als u besluit uw dieet te veranderen, kan het opgeven van bepaalde voedingsmiddelen u het gevoel geven een deel van uw geschiedenis achter u te moeten laten. Volgens onderzoek van de Universiteit van Stirling in Schotland zou voedselnostalgie een van de meest onderschatte obstakels kunnen zijn bij de overstap naar een veganistisch dieet.
De meest merkwaardige ontdekking betreft de oorsprong van deze gehechtheid. De door de onderzoekers geïnterviewde mensen leken vooral verbonden te zijn met de momenten die ze samen met anderen doorbrachten, en niet zozeer met de ingrediënten van de gerechten zelf. Met andere woorden: wat ontbreekt zou een lunch kunnen zijn met het hele gezin rond de tafel, in plaats van het vlees dat op het bord wordt geserveerd. Een ogenschijnlijk eenvoudig onderscheid, dat ons echter zou kunnen helpen begrijpen waarom het veranderen van je eetgewoonten zo ingewikkeld is, zelfs als je daartoe bereid bent.
Het onderzoek is gepubliceerd op Psychologie van de intergroepsrelaties tussen mens en dier. Agnieszka-onderzoekers Marta Kosla en Carol Jasper interviewden 24 vaste vleesconsumenten en onderzochten de relatie tussen herinneringen, familietradities en de bereidheid om voor een volledig plantaardig dieet te kiezen.
Wanneer eten een familieherinnering wordt
Om dit verband te begrijpen, vroegen de onderzoekers de deelnemers om hun eetervaringen, culturele tradities en herinneringen te beschrijven die verband hielden met gerechten die tijdens de kindertijd werden geconsumeerd. Door middel van semi-gestructureerde interviews, die vervolgens werden geanalyseerd om terugkerende thema’s te identificeren, observeerden ze hoe voedsel verweven was met persoonlijke relaties. Gezellige gelegenheden, vooral familiale, namen een belangrijke plaats in in de herinneringen van de geïnterviewden, zozeer zelfs dat ze van invloed waren op de manier waarop zij zich een mogelijke verandering in hun dieet voorstelden.
Denk bijvoorbeeld aan gebakken pasta op zondag of een recept van grootouders. De waarde ervan beperkt zich nauwelijks tot de ingrediënten: er is de geur die de keuken binnendringt, iemand die altijd voor de bereiding zorgt en misschien wel dat familielid dat beweert het laatste woord te hebben over koken. Het zijn details die een gerecht tot een gezinsgewoonte maken, die vaak tientallen jaren bewaard blijft. Het veranderen van het recept lijkt daarom misschien een manier om een traditie te doorbreken, zelfs als de wens om het eetpatroon te veranderen oprecht is.
Uit de interviews kwam echter een interessant detail naar voren: terugkijkend op hun ervaringen beseften sommige deelnemers dat de emotionele betekenis van hun herinneringen vooral afhing van de gedeelde mensen en gelegenheden. Voedsel vertegenwoordigde een soort verbinding met het verleden, maar de ingrediënten waren niet noodzakelijkerwijs onvervangbaar. Een observatie die de onderzoekers ertoe bracht de mogelijkheid te overwegen om dezelfde gerechten opnieuw te creëren met plantaardige alternatieven, waarbij hun culturele en emotionele waarde intact bleef.
Veganistisch worden kan moeilijker zijn met familie dan met vrienden
Nostalgie gaat echter niet alleen over wat we als kinderen aten. Het veranderen van ons dieet betekent ook dat we moeten omgaan met de gewoonten van de mensen om ons heen, en volgens het onderzoek zou familie een groter obstakel kunnen vormen dan vrienden. Tijdens de interviews hebben verschillende deelnemers hun zorgen geuit over de mogelijke reacties van familieleden, vooral tijdens lunches en vieringen waarbij bepaalde gerechten al jaren worden bereid.
De gedachte dat ze veganist zouden worden, betekende voor sommigen dat ze hun familieleden moesten vragen gevestigde recepten aan te passen, aparte gerechten te bereiden of gewoonten die ze belangrijk vonden op te geven. Bij vrienden verwachtten de respondenten echter over het algemeen een grotere bereidheid om zich aan te passen aan verschillende voedselvoorkeuren. Een begrijpelijk verschil: als je een diner met vrienden organiseert, kun je vaak zelf kiezen wat je samen gaat eten, terwijl het overtuigen van een gezin om het vakantiemenu te veranderen misschien wat meer onderhandeling vergt.
De angst om zich uitgesloten te voelen van gezellige gelegenheden komt daarom naar voren als een element waarmee rekening moet worden gehouden. Want eten is ook een manier om deel te nemen aan het sociale leven en je onderdeel te voelen van een groep. Uit onderzoek blijkt dat het inclusiever maken van voedseltradities, waarbij verschillende behoeften en voorkeuren worden gerespecteerd, degenen kan helpen die hun dieet willen veranderen zonder momenten op te geven die ze met dierbaren delen.
Wat als het genoeg was om de ingrediënten te veranderen?
Tijdens de interviews stelden de onderzoekers een reflectieoefening voor: stel je voor hoe hun leven zou zijn veranderd als ze een veganistisch dieet hadden gevolgd en overweeg de mogelijkheid om traditionele gerechten te blijven bereiden met plantaardige ingrediënten. Uit de reacties bleek een interessante verandering. Nadat ze over deze mogelijkheid hadden nagedacht, begonnen de meeste deelnemers positiever naar de voedseltransitie te kijken, en zagen ze het ook als een kans om met nieuwe recepten te experimenteren en verschillende smaken te ontdekken.
Dit resultaat suggereert dat de relatie met tradities wellicht minder rigide is dan we denken. Een recept dat in de familie is doorgegeven, kan opnieuw worden geïnterpreteerd, waardoor het plezier van het bereiden en delen ervan behouden blijft. Natuurlijk garandeert het vervangen van een ingrediënt niet dat je dezelfde smaak krijgt, en niet alle mensen waren ervan overtuigd dat plantaardige alternatieven de sensaties van de originele gerechten konden behouden. Toch maakte het vermogen om de gedeelde ervaring levend te houden voor veel geïnterviewden de verandering acceptabeler.
Carol Jasper, psycholoog aan de Universiteit van Stirling en supervisor van het onderzoek, legde in het door de universiteit gepubliceerde persbericht uit dat het opnieuw creëren van nostalgische of cultureel belangrijke gerechten met veganistische ingrediënten veranderingen in het voedingspatroon toegankelijker zou kunnen maken. Deze oplossing zou ook een aantal sociale problemen kunnen verminderen, vooral binnen gezinnen, waar tradities doorgaans dieper geworteld zijn.
De onderzoekers veronderstellen ook dat de nieuwe voorbereidingen in de loop van de tijd onderdeel kunnen worden van de tradities van volgende generaties. Aan de andere kant zijn veel recepten die we vandaag de dag als onaantastbaar beschouwen het resultaat van aanpassingen, vervangingen en veranderingen die door de jaren heen hebben plaatsgevonden. De ingrediënten kunnen veranderen, terwijl de betekenis die aan een gezamenlijke maaltijd wordt toegekend, voortleeft.
Omdat herinneringen onze voedselkeuze kunnen beïnvloeden
Het onderzoek biedt daarom een interessant perspectief op een vaak over het hoofd gezien aspect van de relatie tussen voeding en psychologie. Campagnes die mensen aanmoedigen hun consumptie van dierlijke producten te verminderen, zijn doorgaans gericht op milieuvoordelen, ethische kwesties en gezondheid. Allemaal belangrijke onderwerpen, waar echter een meer persoonlijke component aan wordt toegevoegd: de emotionele band met de voedingsmiddelen die onze groei begeleidden.
Het onderzoek is gebaseerd op 24 kwalitatieve interviews en onderzocht de mening van deelnemers over een hypothetische verandering in het voedingspatroon. Er werd dus niet gecontroleerd of deze mensen daadwerkelijk een veganistisch dieet volgden. Integendeel, de resultaten helpen begrijpen hoe nostalgie onze beslissingen kan beïnvloeden en waarom voor sommige mensen het bedenken van een ander dieet ook betekent dat ze hun gezinsgewoonten moeten heroverwegen.
Er zit een bijzonder interessant aspect aan dit alles: herinneringen verhinderen niet noodzakelijkerwijs dat je verandert. Ze kunnen ook een manier bieden om nieuwe gewoonten op te bouwen en tegelijkertijd te behouden wat we het belangrijkst vinden. Misschien doorgaan met het organiseren van de zondagse lunch, dezelfde tafel dekken en dat geliefde recept bereiden met een paar verschillende ingrediënten. Het moeilijkste zal waarschijnlijk het overtuigen van iemand zijn die het al dertig jaar op dezelfde manier kookt.
