In het Amazonegebied neemt de ontbossing af, maar het boren vordert

Voor het eerst sinds jaren komt er nieuws uit het Amazonegebied dat niet alleen gaat over branden, illegale houthakkers of weilanden die uit het bos zijn weggerukt. Volgens een nieuw rapport van het MapBiomas-monitoringnetwerk is de ontbossing in Brazilië in 2025 met 20,6% afgenomen vergeleken met het jaar daarvoor, en kwam daarmee onder de drempel van één miljoen hectare verwoest. In het Braziliaanse Amazonegebied heeft de ontbossing het laagste niveau sinds 2019 bereikt. Een politiek resultaat, nog vóór een ecologisch resultaat. Omdat Luiz Inácio Lula da Silva een deel van zijn politieke comeback had opgebouwd op de belofte om Brazilië terug te brengen in de internationale klimaatdiplomatie na de jaren van Jair Bolsonaro, gekenmerkt door de verzwakking van de milieucontroles en de opmars van de winningseconomie in het bos.

Maar net nu de ontbossingsgegevens verbeteren, herlanceert de Braziliaanse regering olieboringen in het hart van de Amazone. Petrobras heeft investeringen van ongeveer 500 miljoen dollar aangekondigd in het Urucu-veld, in de staat Amazonas, met 22 nieuwe putten gepland na bijna tien jaar stilstand.

Het Braziliaanse laboratorium

De tegenstrijdigheid is er: Brazilië probeert zichzelf te presenteren als een groene macht zonder fossiele brandstoffen op te geven. En misschien is het juist deze dubbelzinnigheid die de fase die veel opkomende economieën doormaken beter verklaart dan welke slogan dan ook. Lula verdedigt deze lijn openlijk. “We willen goed leven, goed werken en genieten van het leven. En dat zal alleen gebeuren als de economie groeit”, verklaarde hij tijdens de aankondiging van het Petrobras-plan, waarbij hij de rol van olie claimde als hefboom om de energietransitie te financieren. Voor Lula kunnen olie-inkomsten het streven van Brazilië naar de energietransitie financieren: batterijen, kritieke mineralen, groene meststoffen en elektrische mobiliteit.

Tegelijkertijd lanceerde de regering van Brasilia een publiek-privaat programma ter waarde van ongeveer 8,5 miljard euro om de industriële toeleveringsketen die verband houdt met de energietransitie te versterken. Maar op klimaatniveau blijft het blijven investeren in fossiele brandstoffen, terwijl de ecologische transitie wordt beloofd, een steeds moeilijker evenwicht om in stand te houden.

Het omslagpunt van het bos

Het Amazonegebied blijft een van de cruciale ecosystemen voor het mondiale klimaatevenwicht. Het beslaat ongeveer zes miljoen vierkante kilometer, verdeeld over negen Zuid-Amerikaanse landen, en slaat ruim 120 miljard ton koolstof op. Wetenschappelijke studies en internationale organisaties waarschuwen echter al jaren dat grote delen van het bos hun vermogen om CO2 te absorberen verliezen als gevolg van de stijgende temperaturen en de fragmentatie van ecosystemen. De drempel waar wetenschappers bang voor zijn, is die van het zogenaamde ‘point of no return’: het moment waarop het tropische woud geleidelijk zou kunnen veranderen in savanne, waardoor de regenval, de biodiversiteit en de klimaatstabiliteit van het hele Zuid-Amerikaanse continent zouden veranderen.

Dit is de reden waarom de aankondiging van nieuwe oliebronnen onmiddellijk de kritiek van milieuorganisaties deed herleven. Het Braziliaanse Klimaatobservatorium heeft opgeroepen tot “het vermijden van elke vorm van aantasting van het milieu”, met het argument dat het Amazonegebied uitgesloten moet blijven van fossiele exploitatie.

De nieuwe groene geopolitiek

Het gaat echter niet alleen om het milieu. Er is ook de geopolitiek van energie. Internationale spanningen rond de Straat van Hormuz, waar een aanzienlijk deel van de olie in de wereld doorheen stroomt, dwingen veel landen ertoe de energieautonomie en de interne productie te versterken. Brazilië ziet een strategische ruimte: tegelijkertijd een exporteur van grondstoffen voor de ecologische transitie en een concurrerende energieproducent worden. Een positie die het internationale gewicht van het land de komende jaren zou kunnen versterken, ook met het oog op de presidentsverkiezingen in oktober. Er blijft echter nog vóór de milieuvraag een politieke vraag bestaan: hoe lang kan het evenwicht tussen de bescherming van het Amazonegebied en de uitbreiding van nieuwe olie standhouden? Voorlopig probeert Lula beide paden bij elkaar te houden. De gegevens over ontbossing bieden hem een ​​sterk argument op internationaal niveau. Boren daarentegen dient om de industrie, investeerders en de armste gebieden van het land gerust te stellen. Maar het risico is dat Brazilië uiteindelijk twee onverenigbare modellen najaagt: dat van mondiale klimaatmacht en dat van de traditionele fossiele economie. En de Amazone blijft wederom de plek waar deze tegenstrijdigheid onmogelijk te verbergen is.