Psilocybine komt langzaam uit het rijk van verboden curiosa naar voren en betreedt het veel ernstiger rijk van medisch onderzoek. Het delicate punt is allemaal hier. Als we het over psychedelische paddenstoelen hebben, is het risico dat we in een makkelijk verhaal terechtkomen erg groot: de substantie ‘die de hersenen verandert’, de ervaring ‘die de geest opent’, de therapeutische belofte die wordt gedaan en omgezet in een bar-slogan. Onderzoek verloopt gelukkig in een langzamer tempo. Meet, vergelijk, wacht en kijk wat er overblijft nadat het meest opvallende effect voorbij is.
Een nieuwe studie gepubliceerd in Nature Communications volgde 28 gezonde volwassenen, allemaal zonder voorafgaande ervaring met psilocybine of andere psychedelica. De onderzoekers observeerden wat er vóór, tijdens en een maand na de inname in hun hersenen gebeurde. Eerst een minimale dosis, 1 milligram, laag genoeg om als controle te werken. Vervolgens een dosis van 25 milligram, die een echte psychedelische ervaring kan opleveren, altijd in een experimentele en gecontroleerde context.
Het werk werd uitgevoerd door een onderzoeksteam van de Universiteit van Californië in San Francisco en het Imperial College London. Onder de coördinatoren bevindt zich Robin Carhart-Harris, een van de bekendste namen in onderzoeken naar psychedelica en hun mogelijke gebruik in klinische settings. De startvraag was ogenschijnlijk eenvoudig: waarom lijkt een enkele sessie met psilocybine in sommige klinische onderzoeken geassocieerd te zijn met langdurige verbeteringen bij mensen met depressie, angst of verslavingen?
Wat gebeurt er tijdens de ervaring
Tijdens de toediening droegen de vrijwilligers een EEG-hoofdtelefoon om de elektrische activiteit van de hersenen te registreren. Ongeveer een uur na de dosis van 25 milligram werden de hersensignalen complexer. Onderzoekers hebben het over hersenentropie, een technische term die duidt op een grotere variatie in de activiteitspatronen van de hersenen.
In de praktijk leek de hersenactiviteit minder rigide en minder vast te zitten aan de gebruikelijke ritmes. Alfagolven, een van de belangrijkste regulerende ritmes van de hersenen, zijn verzwakt. De hersenen leken meer ‘open’, variabeler en minder gesynchroniseerd in hun gebruikelijke paden. De piek kwam rond twee uur, net toen de subjectieve ervaring het meest intens was.
Bijna alle deelnemers beschreven dat moment als een van de meest ongewone bewustzijnstoestanden die ze ooit hadden meegemaakt. Zevenentwintig van de achtentwintig noemden het de meest bijzondere van hun leven; de laatste plaatste hem nog steeds in de top vijf. Het is natuurlijk subjectief, maar het vertelt ons veel over de kracht van de ervaring en helpt om deze te verbinden met de metingen die in de hersenen zijn vastgelegd.
De track na een maand
Het meest interessante deel van het onderzoek komt hierna. Een maand na de hoge dosis psilocybine lieten hersenscans veranderingen zien in de witte stofverbindingen tussen de prefrontale cortex en enkele diepere delen van de hersenen. Het zijn belangrijke circuits die betrokken zijn bij het denken, emotionele regulatie en besluitvormingsprocessen.
In de beelden werd gekeken hoe water langs zenuwvezels beweegt. In die secties leek de beweging verminderd vergeleken met het startpunt, alsof de vezels compacter en georganiseerder waren. De auteurs spreken van een signaal dat verenigbaar is met structurele veranderingen, een bijzonder relevante bevinding omdat het werd waargenomen bij gezonde mensen en bij mensen die hun eerste psychedelische ervaring meemaakten.
Eerdere studies hebben al gesuggereerd dat psychedelica bepaalde processen kunnen bevorderen die verband houden met de plasticiteit van de hersenen, zoals de vorming van nieuwe verbindingen tussen zenuwcellen. Het zien van een dergelijk signaal in het menselijk brein, na slechts één dosis, voegt een belangrijk stuk toe. Het moet echter met voorzichtigheid worden gelezen. De steekproef is klein, de deelnemers waren gezond en de follow-up duurde maximaal één maand. Grotere studies zullen nodig zijn om te begrijpen hoe lang deze verandering werkelijk duurt en welke klinische betekenis deze heeft.
Meer mentale flexibiliteit
Naast hersenbeelden verzamelden de onderzoekers ook psychologische gegevens. De vrijwilligers rapporteerden een groter gevoel van inzicht, dat wil zeggen dat ze zichzelf, hun patronen en sommige interne automatismen duidelijker zagen. De controles vonden plaats de dag na de sessie, na twee weken en vervolgens na een maand.
De welzijnsscores stegen binnen twee weken en bleven hoger bij de volgende follow-up. Een cognitieve test toonde ook een grotere mentale flexibiliteit aan: deelnemers konden zich sneller aanpassen als tijdens een taak de regels plotseling veranderden.
De waargenomen volgorde is interessant. Degenen die tijdens de ervaring de grootste toename in hersenentropie vertoonden, meldden de volgende dag ook een dieper inzicht. Dat inzicht leek op zijn beurt verband te houden met een verbeterd welzijn na één maand. Psilocybine lijkt in dit onderzoek daarom in verschillende stappen te werken: eerst wijzigt het tijdelijk de hersenactiviteit, vervolgens kan het een andere lezing van zichzelf bevorderen, en ten slotte laat het een spoor achter in de manier waarop de persoon zijn welzijn rapporteert.
Omdat voorzichtigheid geboden is
De vergelijking met onderzoeken naar depressie helpt orde te scheppen. Bij gezonde deelnemers waren langdurige veranderingen in de coördinatie van hersennetwerken subtieler dan die bij mensen met een depressie. Het is logisch: een brein dat al bijna functioneel in balans is, biedt minder ruimte voor zichtbare veranderingen dan een brein dat vastzit in stijvere, pijnlijke patronen.
Dit maakt het echter nog belangrijker om enthousiast lezen te vermijden. Psilocybine wordt bestudeerd als mogelijk therapeutisch hulpmiddel, binnen gestructureerde klinische trajecten, met voorbereiding, supervisie en integratie van ervaringen. De stof alleen vertelt slechts een deel van het verhaal. Waar het om gaat is de context, de dosis, de veiligheid, de selectie van de deelnemers, de psychologische ondersteuning ervoor en erna.
DIY blijft riskant terrein. Een stof die perceptie, stemming en hersenactiviteit op zo’n diepgaande manier kan wijzigen, kan onvoorspelbare effecten hebben, vooral bij kwetsbare mensen, met psychiatrische stoornissen, specifieke familieleden of een fragiele emotionele context. Klinisch onderzoek probeert precies te begrijpen wanneer, hoe en voor wie een dergelijke behandeling zinvol kan zijn.
In de toekomst zou het monitoren van hersenentropie artsen kunnen helpen in realtime te begrijpen of een sessie de mentale toestand teweegbrengt die gepaard gaat met een positieve reactie. Ook elementen als omgeving, muziek en therapeutische begeleiding zouden preciezer kunnen worden aangepast. Het lijkt onromantisch, vergeleken met het kleurrijkere psychedelische verhaal. Dit is precies wat je nodig hebt als het om gezondheid gaat.
Mogelijk bent u ook geïnteresseerd in:
