Op de eerste dag van haar eerste archeologische opgraving vond Elise Zallu een Romeinse gouden ketting van slechts zeven centimeter lang die al bijna tweeduizend jaar begraven lag. Een juweel dat zo goed bewaard is gebleven dat het, als het nog heel zou zijn, gemakkelijk vandaag de dag gedragen zou kunnen worden. Voor een eerstejaars universiteitsstudente een veelbelovende start van haar carrière. Vooral als je bedenkt dat sommige archeologen een heel leven lang geen gouden voorwerp vinden.

Het gebeurde in de zomer van 2026 in Redesdale, Northumberland, Noord-Engeland, tijdens een opgravingscampagne door de Universiteit van Newcastle. En die keten was nog maar het begin. Een mysterieuze Latijnse inscriptie op lood, een gouden militair ornament, keramiek met gegraveerde namen en een klein juweeltje met de afbeelding van Jupiter kwamen ook in de grond tevoorschijn. Newcastle University zelf meldde de ontdekkingen.

Een Romeinse gouden ketting die vandaag de dag nog steeds gedragen kan worden

De door Elise ontdekte ketting is gemaakt met een bijzonder verfijnde goudsmeedtechniek, genaamd lus-in-lusletterlijk ring binnen ring. Romeinse ambachtslieden vormden kleine gouden elementen in de vorm van een acht, vouwden ze en verstrengelden ze tot ze een flexibele structuur kregen. Een opmerkelijk precisiewerk, gezien de omvang van het object en de gereedschappen die bijna tweeduizend jaar geleden beschikbaar waren.

Sieraden van dit type werden over het algemeen gemaakt van goud van hoge zuiverheid en waren mogelijk eigendom van mensen met een hoge status. Ze werden gebruikt als persoonlijke sieraden, amuletten of decoratieve elementen die verband hielden met Romeinse legerofficieren en hun families. De identiteit van de eigenaar van deze specifieke keten blijft onbekend, maar de kwaliteit van het vakmanschap vertelt al iets over de waarde die het moet hebben gehad, zoals Elise uitlegde:

Het vinden van die gouden ketting was surrealistisch, vooral omdat het de eerste dag was van mijn eerste opgraving. Ik had niet verwacht dat ik zoiets in mijn hele carrière zou tegenkomen.

Eric Tourigny, onderzoeker aan de Universiteit van Newcastle, onderstreepte hoe zeldzaam een ​​dergelijke vondst is, zelfs voor de meest ervaren archeologen. Kortom, Elise is vertrokken vanuit het niveau dat veel collega’s na tientallen jaren werk hopen te bereiken.

Een mysterieuze inscriptie: het zou zelfs een vloek kunnen zijn

Op dezelfde dag vond een andere student, Shannon Wood, een dun vel lood terug dat op zichzelf was gevouwen. Sommige met de hand gegraveerde Latijnse letters zijn nog steeds zichtbaar op het oppervlak, gedeeltelijk verborgen door de plooien en de slijtage van het metaal. Volgens archeologen zou het een commercieel zegel kunnen zijn dat wordt gebruikt om goederen, eigendommen of operaties te identificeren die verband houden met Romeinse militaire voorraden.

Maar er is ook een tweede mogelijkheid, die beslist merkwaardiger is: dat kleine velletje had gebruikt kunnen worden om een ​​persoonlijke boodschap of een briefje op te schrijven defixioeen vloektablet. In de Romeinse wereld was de gewoonte om gebeden, verzoeken aan de goden en soms vloeken gericht tegen andere mensen in dunne vellen lood te graveren vrij wijdverbreid. De vellen werden vervolgens gevouwen en gedeponeerd op plaatsen die als heilig werden beschouwd.

Om erachter te komen of iemand, bijna tweeduizend jaar geleden, zijn tegenslagen of een verlangen naar wraak daadwerkelijk aan dat stuk metaal heeft toevertrouwd, zullen we moeten wachten op de studie van de inscripties. Ondertussen bracht de tweede dag van de opgraving al een andere verrassing: Megan Potter identificeerde een bronzen militair ornament dat nog gedeeltelijk bedekt was door de originele vergulding.

Het is een decoratief element dat wordt gebruikt in de uitrusting van de Romeinse cavalerie, gekenmerkt door een bijzondere halvemaanvormige vorm die doet denken aan de oude schilden genaamd peltae. Het kan worden aangebracht op de riem van een soldaat, het harnas van een paard of de schede van een zwaard. De kwaliteit van het vakmanschap doet vermoeden dat het toebehoorde aan een officier of op zijn minst aan een persoon met een hoge rang. Een object dat ook ontworpen is om gezien te worden, want militair prestige straalde ook af van wat gedragen werd.

Een klein oranje juweeltje stelt Jupiter voor, de koning van de Romeinse goden

Tot de meest interessante ontdekkingen van de archeologische campagne behoort ook een fijn gegraveerde oranje carneool-edelsteen, die de afgelopen week werd gevonden door studenten Maisy Watmough en Zoe Yuill. De steen toont Jupiter, de belangrijkste god van het Romeinse pantheon, met een scepter in zijn hand en een klein figuurtje van de overwinning. Aan zijn voeten verschijnt een adelaar, een van de meest herkenbare symbolen van de godheid.

Het juweeltje is een snijwerkeen gegraveerde steen die meestal op een ring werd gemonteerd en ook als persoonlijk zegel werd gebruikt. Het volstond om het bewerkte oppervlak op de nog zachte was te drukken om een ​​afdruk achter te laten, handig voor het authenticeren van documenten of het identificeren van de eigenaar. In dit geval had de keuze voor Jupiter ook een bijzondere betekenis: in de Romeinse militaire wereld vertegenwoordigde het keizerlijk gezag, macht en goddelijke bescherming.

©De Archeologische Praktijk Ltd

Het exemplaar dat door de twee studenten werd ontdekt, is de vierde gegraveerde edelsteen die op de vindplaats is teruggevonden. Tijdens de opgravingen van 2025 kwamen nog twee andere exemplaren naar voren, terwijl een vierde ontdekking dateert uit de 19e eeuw. Naast deze kostbare voorwerpen vonden archeologen echter nog veel meer alledaags bewijsmateriaal: munten, speerpunten, persoonlijke accessoires en talrijke keramische fragmenten, waarvan sommige nog steeds geschreven zijn.

Een naam geïnterpreteerd als MARTIN(I) of MARTIN(US) verschijnt op een kleibeker, een fijn keramiek dat zeer wijdverspreid was in het Romeinse Rijk. Mogelijk gaat het om een ​​man genaamd Martinus, die zijn naam op het schip zou hebben gegraveerd om de eigendom aan te geven. Het interessante is dat dezelfde inscriptie ook lijkt te verschijnen op andere fragmenten die tijdens de campagne zijn teruggevonden. Een heel banaal gebaar, het schrijven van je naam op een voorwerp, dat na bijna tweeduizend jaar een kostbaar getuigenis wordt.

Wat vertellen de vondsten ons over het Romeinse leven buiten de muur van Hadrianus?

De opgravingen vinden plaats nabij het oude Romeinse fort van Bremenium, op de huidige locatie High Rochester. Zoals Northumberland National Park uitlegt, was het een van de belangrijkste buitenposten ten noorden van de beroemde Hadrian’s Wall. Door zijn positie kon het de militaire weg van Dere Street controleren, een strategische verbinding met het huidige Schotland, en alle bewegingen vanuit de noordelijke gebieden volgen.

Voor het in stand houden van een Romeins fort waren uiteraard veel meer mensen nodig dan alleen soldaten. Ambachtslieden, handelaars en toeleveringsarbeiders werkten rond de militaire structuren; er waren pakhuizen, werkplaatsen, straten en gezinnen. Het archeologische project dat in 2021 van start gaat, richt zich juist op deze gebieden buiten het fort, waar twee grote omheiningen, overblijfselen van gebouwen en sporen van productieve activiteiten zijn geïdentificeerd.

Al tijdens de opgravingscampagne van 2025 waren er talloze vondsten naar voren gekomen, waaronder keramiek uit verschillende regio’s van het rijk, militaire voorwerpen en structuren die getuigen van de transformaties van de nederzetting door de eeuwen heen. Dit jaar namen 52 eerstejaarsstudenten van de Universiteit van Newcastle deel, opgesplitst in twee groepen die elk twee weken werkten, naast vrijwilligers van de Redesdale Archaeology Group en professionele archeologen.

Richard Carlton, directeur van de opgravingen, legde uit dat de waarde van deze ontdekkingen verder gaat dan de kwaliteit van de individuele objecten. De gouden ketting, de edelsteen, het gegraveerde keramiek en de militaire ornamenten stellen ons in staat de levens te reconstrueren van de mensen die rond het fort werkten en de relaties tussen de Romeinse en lokale gemeenschappen. Omdat zelfs langs een militaire grens, tussen vestingwerken en soldaten, een leven bestond dat bestond uit handel, persoonlijke bezittingen en dagelijkse gewoonten.

Het werk zal worden voortgezet met de studie van de gevonden artefacten en structuren. Archeologen zullen proberen beter te begrijpen wie de kostbaarste voorwerpen bezat en wat de functie van het mysterieuze bladlood was. Wat Elise Zallu betreft, zij heeft al iets gevonden waar veel collega’s een hele carrière op hebben gewacht. En hij heeft nog al zijn universitaire examens voor zich.