Een 5000 jaar oude antibioticaresistente bacterie is opnieuw opgedoken uit het Roemeense ijs. Het is niet de plot van een dystopische serie, maar een echte wetenschappelijke ontdekking die de klimaatcrisis, de mondiale gezondheid en de biotechnologie met elkaar verweven. En het dwingt ons om onszelf een ongemakkelijke vraag te stellen: wat komt er weer in omloop als het ijs smelt?
In het hart van de westelijke Karpaten, in het Apuseni-gebergte, ligt de Scărișoara-grot, een van de grootste gletsjergrotten van Europa. Hier is het ijs niet alleen maar een landschap: het is een herinnering. Laag na laag bewaart het sporen van duizenden jaren milieugeschiedenis.
Precies uit een 25 meter lange ijskern – een echt natuurlijk archief dat ongeveer 13.000 jaar beslaat – isoleerde een internationaal team onder leiding van het Boekarest Instituut voor Biologie een bacteriestam die gevangen zat onder een laag die dateert van ongeveer 5.000 jaar geleden, rond 3.000 voor Christus.
De naam is Psychrobacter SC65A.3. Een technische naam natuurlijk. Maar wat hij vertelt is allesbehalve koud en afstandelijk. Onder steriele omstandigheden naar het laboratorium overgebracht, werd het micro-organisme getest tegen 28 preparaten die tot tien klassen antibiotica behoorden. Het was resistent tegen tien moderne antibiotica, waaronder metronidazol, vancomycine, trimethoprim, clindamycine, rifampicine en ciprofloxacine. Geneesmiddelen die we vandaag de dag gebruiken om long-, urineweg-, systemische infecties en zelfs tuberculose te bestrijden.
Nog belangrijker is wat uit de genetische analyse naar voren kwam: meer dan 100 genen die verband houden met antimicrobiële resistentie. De studie, gepubliceerd in Frontiers in Microbiology, toont aan dat antibioticaresistentie geen ‘fout’ van de moderne tijd is. Het is een natuurlijk fenomeen, geworteld in de microbiële evolutie.
Voordat mensen antibiotica produceerden in het laboratorium, vochten bacteriën en schimmels al met elkaar met behulp van chemische moleculen om te overleven. In extreme omgevingen zoals duizend jaar oud ijs heeft deze competitie micro-organismen geselecteerd met een verbazingwekkend genetisch arsenaal.
Een reëel risico of een nieuwe hulpbron?
Dit is waar de klimaatcrisis om de hoek komt kijken. De opwarming van de aarde versnelt het smelten van gletsjers en permafrost. En als het ijs smelt, circuleert wat vastzat weer. Wetenschappers waarschuwen: als resistentiegenen zoals die geïdentificeerd in Psychrobacter SC65A.3 zouden worden overgedragen op moderne pathogene bacteriën, zou de toch al ernstige noodsituatie van antibioticaresistentie kunnen verergeren.
Volgens de Wereldgezondheidsorganisatie vormen antibioticaresistente infecties een grote mondiale bedreiging voor de gezondheid. In de komende decennia kunnen ze tot 10 miljoen doden per jaar veroorzaken. Cijfers die tot nadenken stemmen. Toch is het verhaal niet alleen alarmerend. Dezelfde stam geïsoleerd uit de Roemeense grot heeft in het laboratorium aangetoond dat het de groei van andere resistente bacteriën kan remmen. Vertaald: het zou nieuwe antimicrobiële moleculen kunnen produceren, nuttig voor de ontwikkeling van nieuwe generatie medicijnen.
In zekere zin laat de natuur ons beide kanten van de medaille zien. Aan de ene kant het risico dat gepaard gaat met het vrijkomen van oude micro-organismen op een planeet die te snel opwarmt. Aan de andere kant een mogelijke schat aan biotechnologische oplossingen precies in datzelfde ijs.
De 5000 jaar oude antibioticaresistente bacterie is niet alleen een wetenschappelijke curiositeit. Het is een signaal. Het herinnert ons eraan dat de klimaatcrisis niet alleen een kwestie is van temperaturen en terugtrekkende gletsjers. Het is een kwestie van onzichtbare evenwichten, van microscopische werelden die weer met de onze interageren. Misschien is de echte vraag niet of we bang moeten zijn. Maar als we bereid zijn te luisteren naar wat het smeltende ijs ons probeert te vertellen.
Mogelijk bent u ook geïnteresseerd in:
