’s Avonds maakt de egel zijn lage rondjes over het gras, dicht bij de muren, door de smalle doorgangen tussen de tuin en het asfalt. Dat is precies waar het slecht gaat. De Europese egel maakt een slechte tijd door: de laatste jaren is de soort in de categorie beland Bijna bedreigd van de IUCN, dat wil zeggen ‘bijna bedreigd’, en tot de problemen die het vaakst terugkeren behoren de versnippering van habitats, wegen en alles wat het landschap moeilijker te doorkruisen maakt. In sommige lokale bevolkingsgroepen wordt het verkeer aangegeven als een zeer belangrijke doodsoorzaak.
Het woord uitsterven verspreidt zich snel en haalt onmiddellijk de krantenkoppen. De gegevens laten voorlopig een heel serieus en heel concreet traject zien: een dier dat tot een paar decennia geleden veel voorkwam, verdwijnt uit veel Europese gebieden, en de achteruitgang benadert of overschrijdt in verschillende gebieden de 30% in de loop van tien jaar. Binnen dit kader is er een ontdekking tot stand gekomen die de kwaliteit heeft van nuttige dingen: klein, precies, misschien doorslaggevend.
Universiteit van Oxford gepubliceerd op Biologische brieven een onderzoek dat voor het eerst iets laat zien dat tot nu toe in de schaduw bleef: egels horen ook echografie. De onderzoekers maten de hersenstamrespons bij twintig egels die waren teruggevonden in Deense natuurcentra, met behulp van elektroden en korte geluidssignalen, en zagen dat het gehoor van de soort een bereik bestrijkt van 4 tot 85 kHz, met een maximale gevoeligheid rond 40 kHz. Ter verduidelijking: wij mensen stoppen veel eerder, rond de 20 kHz.
De studie voegde nog een stuk toe dat de ontdekking steviger maakt. Door middel van micro-CT-scans van het oor reconstrueerde het team enkele anatomische structuren van de egel in 3D en ontdekte kenmerken die compatibel waren met deze perceptie van hoge frequenties. Vertaald uit academische taal: de egel was aan die kant al uitgerust. Het was genoeg om het op te merken.
Van auto’s tot robotmaaiers
Hier werd het idee geboren dat aanleiding geeft tot discussie: het monteren van sonische insectenwerende middelen op auto’s of andere apparaten, om egels ertoe aan te zetten weg te gaan voordat ze het ergste punt bereiken. Oxford praat openlijk over een mogelijke samenwerking met de auto-industrie om deze systemen te ontwerpen. We zijn nog lang niet klaar om het gadget te verkopen: voorlopig bestaat de biologische basis, het hele beslissende deel ontbreekt, namelijk het begrijpen of de egel echt reageert zoals gehoopt, met welke frequentie, op welke afstand en met welke bijwerkingen op andere dieren.
De verwijzing naar de tuinen komt echter bijna vanzelf. Dezelfde onderzoekers noemen ook het risico op botsingen met robotmaaiers, en de literatuur hierover is al minder theoretisch: uit eerdere onderzoeken is gebleken dat sommige modellen egels kunnen verwonden en dat vooral kleintjes blootgesteld blijven omdat veel machines ze pas na contact detecteren. Dit is de reden waarom het idee van echografie ook van invloed is op grasmaaiers en tuingereedschap, maar ook op auto’s.
De tuin blijft ondertussen het eerste stukje weg
Ondertussen komt de bescherming van de egel nog steeds voort uit de meest materiële dingen. Gefragmenteerde habitats, gesloten hekken, behandelde gazons en overdreven opgeruimde ruimtes ontnemen hen beschutting en doorgangen. Projecten als Hedgehog Street dringen al jaren aan op een eenvoudige en zeer concrete maatregel: het creëren van kleine gaten in de hekken, ongeveer 13 bij 13 centimeter, om de tuinen met elkaar te verbinden en de continuïteit van hun nachtelijke bewegingen te herstellen. Het lijkt een klein detail. Voor een dier dat laag beweegt en altijd een gang zoekt, verandert er nogal wat.
De nieuwigheid van Oxford is hier. Het levert geen magische oplossing op, maar een serieuze mogelijkheid. In een tijd waarin de egel verpletterd op straat belandt of gewond raakt in de tuinen door auto’s die zijn ontworpen om rechtdoor te rijden, heeft het idee van een signaal dat we niet horen en dat het wel doet iets heel eenvoudigs en heel intelligents. Bij zonsondergang blijft de egel naar buiten komen. Het verschil zit hem in die paar stappen vóór het asfalt.
Mogelijk bent u ook geïnteresseerd in:
