Op de scheve klokkentoren van het gehucht Enemonzo (Udine) heeft de gemeente een sirene gemonteerd die in geval van nood kan klinken. De ondergrond van het land raakt leeg. Zeven gebouwen, waaronder de klokkentoren, moeten gecontroleerd worden of ze nog veilig zijn, één huis is al onbewoonbaar.
Via Tarquinis is afgesloten vanwege een sinkhole, een kloof die zich hier midden op de weg in de grond opent. De geoloog van de gemeente, Valerio Lupieri, meldt dit aan L’AltraMontagna.
@Italiaanse Geologische Vereniging ETS, 2026
Een steen die door water oplost
Onder het grind van de Tagliamento-rivier ligt krijt. In tegenstelling tot veel andere rotsen lost het op in water. Wanneer regen infiltreert, graaft het gaten in de ondergrond uit die groter worden. De bodembedekking houdt tot op zekere hoogte weerstand, geeft dan plotseling mee of zakt langzaam, waardoor huizen en klokkentorens kantelen.
Lupieri zegt dat onderzoekers van de Universiteit van Triëst blokken gips van ongeveer 10 centimeter breed in de piëzometers hebben gestoken. Het zijn buizen die in de grond worden geplaatst en die worden gebruikt om te meten hoeveel het grondwater stijgt en daalt, dat wil zeggen het water dat onder het oppervlak stroomt: “Na een paar maanden waren de gipsen parallellepipedums er niet meer.”
Wat de onderzoeken zeggen
De eerste, gepubliceerd in 2015 door Luca Zini en collega’s van de Universiteit van Triëst in de Descriptive Memoirs of the Geological Map of Italy, is de ondergrondse kaart van Quinis. De onderzoekers boorden 25 gaten en installeerden 22 piëzometers, de buizen die het grondwaterpeil meten. Vervolgens integreerden ze de gegevens met gronddoordringende radar en seismische, geofysische methoden die golven de grond in sturen en hun terugkeer analyseren om de structuur van de ondergrond te reconstrueren. Ze stopten ook tracerstoffen in het water om het pad te volgen. In het gebied tussen Enemonzo en Quinis registreerden ze 64 sinkholes: 38 waren plotselinge instortingen, geconcentreerd in de richting van de rivier, en 26 geleidelijke instortingen, als gevolg van het water dat materiaal van onderaf verwijderde, wat vaker voorkomt in de richting van de heuvels. Bij één boring zakte de laag dieper dan 18 meter in drie jaar tijd ruim 40 centimeter. De auteurs identificeren vier risicogebieden, waaronder die rond de klokkentoren. Zij schrijven de sterke schommelingen in het grondwaterpeil, tot wel 15 meter, toe aan de reservoirs op de Tagliamento en de steeds intensere regenval van de afgelopen twintig jaar.
De tweede studie, gepubliceerd in januari 2026 over de online rapporten van de Italiaanse Geologische Vereniging door Iqra Yaqoob, Alice Busetti en collega’s, controleert hoe het land zich vandaag de dag beweegt. Het is gebaseerd op twee instrumenten. De eerste zijn radargegevens van de Europese Sentinel-1-satellieten (EGMS-programma), die grondbewegingen van enkele millimeters registreren. De tweede is de 3D-grondradar, die de eerste meters ondergronds scant. Van 2019 tot 2023 daalde het zuidelijke deel van Highway 52 vier keer sneller dan het noordelijke, met pieken van 30 millimeter, en de klokkentoren daar blijft buigen. In het noorden is de rots ondieper en de instortingen zijn te snel voor de satelliet. In juli 2023 onthulde het gescheurde asfalt in via Tarquinis een spouw van ongeveer 2 bij 1 meter. De grondradar, die in de loop van de tijd werd herhaald, toonde in december 2023 een vervormde pijp die in september 2024 met minstens 4 meter gebroken was. De auteurs concluderen dat er vandaag de dag geen praktische oplossingen zijn om het gevaar aanzienlijk te verminderen.
Een oud fenomeen dat versnelt
Friuli-Venezia Giulia heeft 1.491 gedocumenteerde sinkholes. Enemonzo heeft er 212, waarvan er zich sinds 1964 dertig in het Quinis-gebied bevinden. Al in de jaren zestig, zo herinnert het onderzoek uit 2015, hadden hydro-elektrische dammen in de zijrivieren van de Tagliamento instortingen van meer dan 20 meter diep veroorzaakt. Lupieri koppelt de huidige versnelling aan wateronttrekkingen uit de rivier, maar waarschuwt dat dit “empirische observaties zijn, er zijn geen studies over deze kwestie”.
Ondertussen houdt de gemeente de stad in de gaten met hellingsmeters, die meten hoeveel een gebouw kantelt, en rekstrookjes, die het groter worden van scheuren registreren. De gegevens komen in realtime binnen via een controle-eenheid op de klokkentoren. “Maar we zijn er klaar voor. Zelfs als we dit fenomeen niet kunnen stoppen”, zegt Lupieri.
