Na de onderzoeken die in Italië de schijnwerpers (opnieuw) hebben gericht op PFAS-verontreiniging in drink- en mineraalwater, keert Greenpeace terug om de risico’s die aan deze stoffen zijn verbonden aan de kaak te stellen. Deze keer is het scenario dat van de Noordzee en de Oostzee, waar de Duitse afdeling van de milieuorganisatie nieuw onderzoek heeft uitgevoerd dat bevestigt hoe wijdverspreid en zorgwekkend het probleem van eeuwige chemicaliën is.
Volgens de gegevens zijn veelgebruikte vis en schaaldieren – zoals schol, haring, tarbot en krab – in een zodanige mate besmet met PFAS dat een enkele portie van 150 gram de door de Europese Autoriteit voor Voedselveiligheid (EFSA) vastgestelde aanvaardbare wekelijkse inname al kan dekken of zelfs overschrijden.
Het onderzoek
Greenpeace-activisten verzamelden tussen juni en juli 2025 zeventien monsters en kochten deze rechtstreeks bij vissersboten, vismarkten en winkels op verschillende Duitse locaties, waaronder Hamburg, Bremerhaven, Cuxhaven en Büsum.
Laboratoriumtests wezen op de aanwezigheid van PFAS in alle geanalyseerde monsters. Sommige soorten vertonen bijzonder kritieke besmettingsniveaus: tarbot, haring en tong worden het meest getroffen, terwijl krabben en andere vissoorten lagere maar nog steeds aanzienlijke concentraties vertonen. Een van de meest schokkende zaken is het feit dat sommige monsters de EU-limieten ruimschoots overschreden.
In het Greenpeace-document staat:
Wat de blootstelling via voedsel betreft, zijn door vergelijking van de resultaten van de analyses met de EU-grenswaarden voor vissen (PFOS: 2,0, PFOA: 0,2, PFNA: 0,5, PFHxS: 0,2 en Somma-PFAS: 2,0 μg/kg), bedoeld voor consumptie door alle leeftijdsgroepen, in drie monsters waarden tot twaalf keer hoger dan de wettelijke grens aangetroffen.
Dan was er nog een tarbotmonster dat PFOS en PFNA respectievelijk 1,2 en 1,4 maal boven de grenswaarde vertoonde, terwijl een haringmonster PFOA bijna tien maal boven de grenswaarde vertoonde en een tong een PFNA boven tweemaal de toegestane grenswaarde vertoonde.
De gezondheidsrisico’s
De impact op de menselijke gezondheid is niet te verwaarlozen. Voor een volwassene met een gemiddeld gewicht kan de consumptie van een portie tarbot of krab van 150 gram ertoe leiden dat de door de EFSA vastgestelde aanvaardbare wekelijkse inname van PFAS met wel 40% wordt overschreden. Als de consumptie meerdere keren per week wordt herhaald, kan de blootstelling zelfs oplopen tot 321%.
Kinderen zijn bijzonder kwetsbaar voor PFAS-besmetting vanwege hun lagere lichaamsgewicht. Volgens het onderzoek van Greenpeace is slechts 50 gram per week van sommige besmette vis of schaaldieren – in het bijzonder acht van de zeventien geanalyseerde organismen – voldoende om de door de EFSA vastgestelde aanvaardbare wekelijkse inname te overschrijden. Dit betekent dat zelfs kleine hoeveelheden die af en toe worden geconsumeerd, kunnen leiden tot aanzienlijke blootstelling, waardoor kinderen een groter risico lopen dan volwassenen.
Sommige van de door ons gedetecteerde PFAS kunnen zich ophopen in het lichaam. Dit betekent dat de blootstelling die gevaarlijk is voor de gezondheid in de loop van de tijd toeneemt – legt Julios Kontchou, ecotoxicoloog bij Greenpeace Duitsland uit.
Van de meest relevante verbindingen overheerste PFOS (perfluoroctaansulfonzuur), aanwezig in alle monsters en vaak in hoge concentraties, gevolgd door PFOA, PFNA en PFHxS.
Alle gedetecteerde PFAS zijn verbindingen met een lange keten, bekend om hun sterke ophoping in het lichaam. Bij het analyseren van de meest gereguleerde stoffen – PFOS, PFOA, PFNA en PFHxS – constateerde Greenpeace dat deze vier stoffen alleen al tussen 64% en 100% van de totale concentratie PFAS in de monsters uitmaken.
De resultaten benadrukken hoe de persistentie van PFAS in het mariene milieu, ondanks beperkingen en verboden, deze groep chemische stoffen tot een constante bedreiging voor de voedselketen en bijgevolg voor onze gezondheid maakt.
Wat zijn PFAS
PFAS (per- en polyfluoralkylstoffen) zijn een groep van ruim 10.000 synthetische verbindingen die worden gebruikt vanwege hun water- en olieafstotende eigenschappen. Ze zijn te vinden in alledaagse producten zoals technische kleding, tapijten, voedselverpakkingen en keukengerei met antiaanbaklaag.
PFAS worden gedefinieerd als ‘forever chemicaliën’ omdat ze niet worden afgebroken in het milieu en hopen zich op in ecosystemen en in het menselijk lichaam. Verschillende onderzoeken hebben deze stoffen in verband gebracht met schade aan het immuunsysteem, de lever en de voortplantingsfuncties, evenals met een verhoogd risico op sommige vormen van kanker.
Het onderzoek van Greenpeace Duitsland maakt deel uit van een breder kader van Europese alarmering met betrekking tot deze stoffen. In Italië hebben verschillende analyses de afgelopen jaren de aanwezigheid van PFAS aan het licht gebracht, zowel in kraanwater in verschillende regio’s (het is bekend dat de situatie in Veneto behoorlijk kritiek is) als in sommige merken mineraalwater in flessen.
Deze gebeurtenissen hebben het debat over de urgentie van het beperken van de verspreiding van deze stoffen, die de bodem, het grondwater en de voedselketen blijven verontreinigen, al aangewakkerd.
Hoewel de Europese Autoriteit voor Voedselveiligheid zeer lage drempels heeft vastgesteld voor de wekelijkse inname van PFAS, blijft de chemische industrie zich verzetten tegen een algeheel verbod. Intussen vragen tal van verenigingen regeringen al geruime tijd om het gebruik van deze stoffen in consumentenproducten zonder uitzondering te verbieden, en zo veilige alternatieven te bevorderen die al op de markt verkrijgbaar zijn.
Greenpeace Duitsland geeft opnieuw een duidelijke waarschuwing: zonder snelle en bindende interventies zullen de zogenaamde ‘eeuwige verontreinigende stoffen’ het milieu, de gezondheid en de voedselveiligheid nog zeer lang blijven bedreigen, met alle risico’s van dien.
