Vervuiling door drankverpakkingen in Italië heeft zeer specifieke namen en achternamen. En bovenal heeft het dimensies die allesbehalve marginaal zijn. Het beeld dat naar voren komt uit de resultaten van de laatste jaarlijkse Brand Audit-enquête die ter gelegenheid van de Dag van de Aarde 2026 door de campagne ‘A Buon Rendere’ werd onthuld, is helemaal niet rooskleurig.
Ondanks de voortdurende inzet van vrijwilligers, verenigingen en burgers die dagelijks afval in het milieu verzamelen, vertoont de zwerfvuilproductie in Italië geen tekenen van afname. Integendeel, er blijft sprake van een echte ecologische noodsituatie die structurele interventies vereist die in staat zijn de oorzaak van het probleem aan te pakken.
En dat niet alleen: de analyse wijst op een direct verband tussen de belangrijkste merken in de drankensector en het afval dat in de gecontroleerde gebieden wordt aangetroffen. Onder de mineraalwaters valt San Benedetto op, terwijl voor bier Moretti en de Heineken-groep domineren. In de frisdranksector zijn echter de namen die het meest voorkomen Coca-Cola en Red Bull. Uiteindelijk bevestigt de biersector dat zij het meest vertegenwoordigd is in het fenomeen zwerfafval, waarbij 35% van het afval uit drankverpakkingen wordt gedetecteerd. Daarna volgen flessenwater met 33%, frisdranken met 26% en, in mindere mate, wijn en sterke dranken met 6%.
Waarom bier? Omdat in Italië, in tegenstelling tot wat er in veel andere Europese landen gebeurt, de bierconsumptie nog steeds voornamelijk plaatsvindt via glazen wegwerpflessen in plaats van blikjes. Het grotere aantal glazen wegwerpverpakkingen voor bier in het afval dat in het milieu wordt verspreid, vergeleken met andere internationale contexten, houdt ook verband met het ontbreken, op de Italiaanse markt, van een wijdverbreid aanbod van leeg bier dat beschikbaar is in grootschalige distributie.
Toch zou een grotere aanwezigheid op de markt moeten overeenkomen met een even grote verantwoordelijkheid bij het bijdragen aan concrete oplossingen. Hiervan is het borgsysteem het systeem dat het meest effectief is gebleken in de strijd tegen het fenomeen, ook omdat de inzet zeer hoog is: elk jaar ontsnappen in Italië meer dan 8 miljard containers aan recycling. Een enorme verspilling voor een land dat bijna de helft van de grondstoffen importeert die het nodig heeft en dat de recyclingsector, vooral plastic, door een kritieke fase ziet gaan.
Jarenlang zijn fabrikanten individueel gedrag de schuld blijven geven van zwerfvuil. Maar de gegevens ontkrachten deze versie: in de 19 Europese landen waar een statiegeldsysteem is ingevoerd, is het achterlaten van containers dramatisch gedaald. Het mechanisme is eenvoudig: u betaalt bij aankoop een kleine borg, die u terugkrijgt door de lege container terug te brengen. Het resultaat? Inzamelpercentages boven de 90%, met pieken van bijna 98% in landen als Duitsland en Finland.
De merken
Uit de analyse van de ABR Radar-gegevens, die betrekking hebben op de 11.629 containers waarvan het merk kon worden geïdentificeerd, blijkt dat de 10 merken die het meest aanwezig zijn in het zwerfafval 65% van het totaal aantal verloren containers uitmaken. Moretti voert de ranglijst aan, gevolgd door San Benedetto en Red Bull.
Als we kijken naar de groepen met meerdere merken in de portefeuille, staat de Heineken-groep (waartoe ook Moretti en Ichnusa behoren) echter op de eerste plaats, gevolgd door San Benedetto, Coca Cola en de Ab Inv-groep.
Het bewijsmateriaal dat ook is verzameld via merkaudits over het afval van drankverpakkingen, zowel wanneer deze in het milieu worden verspreid als wanneer deze worden weggegooid, heeft drankproducenten in vrijwel alle Europese landen ertoe aangezet een effectiever EPR-beleid te ondersteunen, zoals borgsystemen (DRS) – zegt Enzo Favoino, wetenschappelijk coördinator van de ‘A Buon Rendere’-campagne. Momenteel hebben 19 Europese landen dergelijke systemen al geïmplementeerd, gezien het recente vertrek van Portugal in april. In 2027 komen daar nog andere landen bij, zoals Griekenland en Groot-Brittannië. Helaas zit Italië daar nog niet tussen. Wij hopen daarom op een spoedig parlementair proces voor de drie wetgevingsvoorstellen voor een borgsom in Italië, ingediend door drie belangrijke partijen tussen de meerderheid en de oppositie, die zijn toegewezen aan de Milieucommissie van de Kamer.
De drie wetsvoorstellen
De recyclingcrisis, die steeds duidelijker wordt en waarbij Italië het risico loopt de Europese doelstellingen niet te respecteren, heeft op zijn minst één concreet effect gehad: het opschudden van de politiek. In feite is er in het Parlement sprake van een zeldzame convergentie wat betreft de kwestie van de borgsom (DRS). Er zijn al drie wetgevingsvoorstellen ingediend, één voor elk van de belangrijkste politieke krachten:
Alle drie de voorstellen zijn erop gericht om ook in Italië een borgsysteem voor wegwerpdrankverpakkingen in te voeren, dat al wijdverspreid is in veel Europese landen en dat inzamelpercentages boven, zoals we zeiden, 90% kan garanderen.
Op procedureel vlak is er al iets in beweging: de voorstellen zijn toegewezen aan de Milieucommissie van de Kamer, de eerste stap om een concrete discussie op gang te brengen. Het punt is echter tijd. Zelfs als het wetgevingsproces onmiddellijk van start zou gaan, zou het ongeveer drie jaar duren tussen de goedkeuring, de organisatie van het systeem en de infrastructuur. Een vertraging die Italië, dat al moeite heeft om zijn Europese doelstellingen te verwezenlijken, zich niet dreigt te kunnen permitteren.
