Eeuwenlang heeft het mysterie van hoe de oude bewoners van Rapa Nui, beter bekend als Paaseiland, de torenhoge moai-beelden vervoerden, onderzoekers en reizigers over de hele wereld gefascineerd. Dankzij nieuw onderzoek uitgevoerd door middel van natuurkunde, driedimensionale modellering en praktische veldtesten leveren wetenschappers vandaag de dag het sterkste bewijs dat ooit is opgetekend: de kolossale moai werden niet gesleept of gerold, maar in een rechtopstaande positie bewogen met een oscillerende beweging die lijkt op lopen.
De nieuwe studie, gepubliceerd in het tijdschrift Tijdschrift voor Archeologische Wetenschapis het resultaat van het gezamenlijke werk van antropoloog Carl Lipo van de Binghamton Universiteit en zijn collega Terry Hunt van de Universiteit van Arizona. Door bijna 1.000 moai-beelden te analyseren, waaronder 62 langs de oude wegen van het eiland, ontdekten onderzoekers dat de beelden een unieke vorm hebben, speciaal ontworpen om beweging te vergemakkelijken.
De beelden die langs de oude straten te vinden zijn, hebben onderscheidende kenmerken gemeen, zoals een brede “D”-vormige basis en een voorwaartse helling van de romp. Deze kenmerken zorgen ervoor dat het beeld zijwaarts kan zwaaien, waardoor een gecontroleerde voorwaartse beweging ontstaat – een soort kunstmatige ‘wandeling’ die wordt bereikt met behulp van touwen en menselijke kracht.
De beelden konden lopend bewegen, zonder ontbossing of rollen
Om deze theorie te testen, creëerden de geleerden een levensgrote replica van een moai-beeld, met een gewicht van 4,35 ton, dat exact de oorspronkelijke verhoudingen reproduceerde. Het experiment was verrassend: met alleen touwen en een groep van 18 mensen slaagden ze erin om het beeld in 40 minuten 100 meter te verplaatsen. Geen rollen, geen sleeën, geen schade aan de grond – alleen een gecontroleerde en constante schommelbeweging, in een zigzagpatroon.
Deze praktische demonstratie weerlegt eerdere theorieën, volgens welke de beelden horizontaal op boomstammen zouden zijn vervoerd en zo zouden hebben bijgedragen aan de ontbossing van het eiland. Integendeel, de ‘wandelmethode’ is efficiënter, duurzamer en consistenter met de beperkte middelen waarover de oude bewoners beschikten.
De mondelinge legendes van de Rapa Nui worden weerspiegeld in de moderne wetenschap
Een ander fascinerend element dat uit het onderzoek naar voren kwam, betreft de correspondentie tussen wetenschappelijk bewijsmateriaal en de mondelinge traditie van het Rapa Nui-volk. Eeuwenlang hebben de oudsten gezegd dat de beelden naar hun ceremoniële platforms, genaamd ahu, ‘liepen’. Tegenwoordig bevestigt de wetenschap dat deze verhalen gebaseerd waren op verfijnde technische en culturele kennis.
Uit analyse van de ruimtelijke verspreiding van beelden op het eiland bleek dat meer dan de helft van de onvoltooide of beschadigde beelden zich binnen een straal van twee kilometer van de Rano Raraku-steengroeve bevindt, het punt waar de meeste moai vandaan komen. Deze verdeling volgt een exponentieel afnemend patroon, consistent met de hypothese dat transport wordt onderbroken als gevolg van pech of valpartijen, in plaats van opzettelijke plaatsing.
De straten zelf, ongeveer 4,5 meter breed en hol van vorm, lijken te zijn gebouwd om de beelden tijdens hun beweging te helpen stabiliseren. De aanwezigheid van overlappende en parallelle routes suggereert dat werknemers de routes verbreedden naarmate ze op weg waren naar hun eindbestemming.
Deze revolutionaire studie reageert ook op kritiek uit het verleden met betrekking tot de moeilijkheidsgraad van het terrein, de weerstand van de touwen en de reële mogelijkheid om zulke zware voorwerpen op oneffen oppervlakken te dragen. Volgens de onderzoekers ontkracht geen van deze factoren de loophypothese. Alles wijst erop dat de vorm van de beelden is geëvolueerd om zich aan te passen aan dit transportmiddel: een methode die perfect compatibel is met de natuurlijke hulpbronnen en technische kennis van de Rapa Nui.
De ontdekking versterkt ook het idee dat de mensen van Rapa Nui geen ecologische ineenstorting hebben veroorzaakt, zoals ondersteund door eerdere theorieën, maar in staat waren hun omgeving op intelligente en duurzame wijze te beheren via een geïntegreerd systeem van standbeelden, wegen en sociale organisatie.
Mogelijk bent u ook geïnteresseerd in:
