Frankrijk is opnieuw verdeeld over de kwestie van pesticiden. De Senaat heeft onlangs een maatregel goedgekeurd die de herintroductie, in specifieke gevallen en onder strikte voorwaarden, mogelijk maakt van twee insecticiden die op Frans grondgebied verboden zijn: acetamiprid en flupyradifuron. De stemming vond plaats tijdens de bespreking van de noodwet voor de landbouw en brengt een van de meest controversiële bepalingen van de zogenaamde Duplomb-wet, die de afgelopen maanden tot sterke protesten van milieuactivisten, wetenschappers en burgers heeft geleid, opnieuw centraal in het debat.
De maatregel werd goedgekeurd met 183 stemmen voor en 129 tegen, ondanks dat de regering zich daartegen had uitgesproken. Volgens de uitvoerende macht zou een dergelijke verdeeldheid zaaiende maatregel de goedkeuring van de gehele landbouwnoodwet tijdens het daaropvolgende parlementaire proces in gevaar kunnen brengen.
De door de Senaat beoogde vrijstellingen zouden echter alleen betrekking hebben op bepaalde landbouwsectoren die als bijzonder in moeilijkheden worden beschouwd, zoals de teelt van suikerbieten, appels, kersen en hazelnoten. Voorstanders van de regel zeggen dat de toestemming beperkt zou zijn en aan strikte voorwaarden zou zijn onderworpen, en alleen zou worden toegepast in gevallen waarin effectieve alternatieven tegen schadelijke insecten niet beschikbaar zijn.
Een maatregel die de controverse over de Duplomb-wet opnieuw doet oplaaien
De door de Senaat goedgekeurde bepaling neemt een van de meest omstreden maatregelen van de Duplomb-wet over, die in 2025 werd goedgekeurd en vervolgens gedeeltelijk werd gecensureerd door de Franse Constitutionele Raad. Die regel had een ongekende mobilisatie uitgelokt: een petitie tegen de herintroductie van acetamiprid had meer dan twee miljoen handtekeningen verzameld en was daarmee een van de belangrijkste milieuprotestbewegingen van de afgelopen jaren in Frankrijk geworden.
De rechtse en middelste meerderheid van de Senaat beweert dat Franse boeren nu gestraft worden vergeleken met hun Europese concurrenten. Acetamiprid en flupyradifuron zijn in feite nog steeds toegestaan in verschillende landen van de Europese Unie, terwijl Frankrijk een restrictiever nationaal verbod had ingevoerd.
Volgens senator Laurent Duplomb, promotor van de maatregel, dwingt deze situatie Franse producenten om te concurreren met fruit en andere landbouwproducten die in het buitenland worden geteeld met stoffen die zij niet kunnen gebruiken.
Wat zijn acetamiprid en flupyradifuron
Acetamiprid is een insecticide dat behoort tot de neonicotinoïdenfamilie, stoffen die inwerken op het zenuwstelsel van insecten en verlamming en dood veroorzaken. De afgelopen jaren heeft deze klasse van pesticiden centraal gestaan in talrijke wetenschappelijke onderzoeken vanwege de mogelijke negatieve effecten op bestuivers, in het bijzonder bijen en hommels, die als essentieel worden beschouwd voor de biodiversiteit en voor veel landbouwproducties.
Om deze reden heeft de Europese Unie geleidelijk een aantal van de gevaarlijkste moleculen verboden die tot dezelfde familie behoren. Acetamiprid is echter nog steeds op Europees niveau toegelaten, hoewel het onderwerp is van voortdurende wetenschappelijke evaluaties van de veiligheid ervan. Frankrijk had ervoor gekozen het gebruik ervan op zijn grondgebied te verbieden met restrictievere nationale wetgeving.
Flupyradifuron is ook een systemisch insecticide. Hoewel het tot een andere chemische familie behoort, namelijk die van de butenoliden, werkt het op dezelfde receptoren in het zenuwstelsel van insecten en heeft het een werkingsmechanisme dat vergelijkbaar is met dat van neonicotinoïden. Verschillende onderzoeken hebben mogelijke effecten op bestuivers benadrukt, vooral wanneer blootstelling wordt gecombineerd met andere omgevingsstressoren.
Kritiek van milieuactivisten en de wetenschappelijke gemeenschap
Het besluit van de Senaat leidde tot een harde reactie van de oppositie en milieuorganisaties, die spreken van een serieuze stap achteruit in de bescherming van de biodiversiteit.
Verschillende wetenschappelijke verenigingen en patiëntenverenigingen hadden ook senatoren uitgenodigd om de maatregel te verwerpen, waarbij ze het voorzorgsbeginsel in herinnering brachten. Volgens de ondertekenaars van de oproep moeten instellingen, wanneer er twijfel bestaat over de effecten van een stof op de menselijke gezondheid of ecosystemen, de voorkeur geven aan voorzichtigheid in plaats van het gebruik ervan opnieuw toe te staan.
De overheid distantieert zich
Ook het standpunt van de Franse regering viel op. Minister van Landbouw Annie Genevard heeft haar bezorgdheid geuit over een maatregel die naar haar mening de goedkeuring van de gehele landbouwnoodwet in gevaar dreigt te brengen. De minister van Ecologische Transitie, Monique Barbut, herhaalde ook dat, in de aanwezigheid van wetenschappelijke onzekerheden over de mogelijke effecten van een stof op de gezondheid of biodiversiteit, het voorzorgsbeginsel moet prevaleren.
De tekst zal nu een nieuwe parlementaire passage moeten ondergaan, waarin afgevaardigden en senatoren zullen proberen een compromis te bereiken. Maar de kwestie van pesticiden blijft een van de meest verdeelde kwesties in de Franse politiek, gevangen tussen de eisen van de landbouwwereld om het concurrentievermogen te behouden en die van degenen die steeds hogere normen eisen voor de bescherming van het milieu en de gezondheid.
