Onder Antarctica bevindt zich meer dan alleen ijs. Er is een heel continent, met zijn rimpels, zijn wonden en zijn geschiedenis, dat miljoenen jaren verborgen is gebleven. Dankzij een nieuwe kaart gemaakt vanuit de ruimte begint die onzichtbare wereld nu eindelijk vorm te krijgen. En de ontdekking is verrassend: onder kilometers ijs ligt een complexer landschap dan we ons hadden voorgesteld, zozeer zelfs dat wetenschappers zonder aarzeling toegeven dat we tegenwoordig het oppervlak van Mars beter kennen dan wat er onder onze voeten ligt, op de Zuidpool.
IJs als afdruk van een oud continent
Antarctica wordt vaak omschreven als een stille en stille uitgestrektheid, maar de realiteit is heel anders. Het is een echt continent, bestaande uit bergen, valleien, vlaktes, zeer diepe kloven en oude, nu begraven rivieren. Dit alles bleef onzichtbaar omdat het bedekt was met een kilometers dikke ijsdeken, gevormd in de loop van tientallen miljoenen jaren.
De nieuwe kaart is ontstaan uit een internationaal onderzoek onder leiding van onderzoekers van de Universiteit van Grenoble-Alpes en de Universiteit van Edinburgh, in samenwerking met Dartmouth College. Het werk, gecoördineerd door Helen Ockenden en Robert G. Bingham, werd gepubliceerd in het tijdschrift Science en introduceert een geheel nieuwe manier van “onder het ijs kijken”.
Wetenschappers hebben de ijskap niet doorboord of ondergronds gegraven. Ze deden iets subtielers: ze observeerden hoe het ijs over het oppervlak beweegt, met behulp van zeer nauwkeurige satellietgegevens. Elk klein rimpeltje, elke variatie in de stroom vertelt iets over wat eronder ligt. Het is alsof je de afdruk van een object leest zonder het direct te zien. Deze techniek, genaamd Ice Flow Perturbation Analysis, maakte het mogelijk om het verborgen landschap te reconstrueren, zelfs in gebieden waar directe gegevens ontbraken.
Bergen, canyons en valleien die het mondiale klimaat beïnvloeden
Wat uit de kaart naar voren komt, is een verrassend complex Antarctica. Er zijn meer dan dertigduizend Alpenvalleien, reliëfs die doen denken aan de Europese Alpen, plateaus die lijken op die van Schotland en uitgestrekte vlaktes die vergelijkbaar zijn met de huidige woestijngebieden. In sommige gebieden zakt het land ver onder de zeespiegel, met canyons tot 3.500 meter diep in Oost-Antarctica en grote depressies in West-Antarctica.
Het is niet alleen vanuit geologisch oogpunt een fascinerende ontdekking. Het is een fundamentele sleutel om te begrijpen hoe ijs beweegt en hoe het de komende decennia zou kunnen smelten. De vorm van het land onder de ijskap geleidt de stroom ijs: sommige structuren vertragen het, andere geleiden het naar de oceaan, waardoor het verlies ervan wordt versneld. En dit heeft directe gevolgen voor de zeespiegelstijging.
Volgens wetenschappers dateren veel van deze vormen uit een tijd dat Antarctica nog niet bevroren was, ruim 34 miljoen jaar geleden. Het is een oeroud landschap, deels bewaard onder het ijs, alsof het in een tijdcapsule zit. Tegenwoordig wordt dat verleden echter weer relevant, omdat het de toekomst van de ijskap bepaalt.
De afgelopen jaren hebben andere kaarten, zoals Bedmap3 van de British Antarctic Survey, al laten zien hoe kwetsbaar het Antarctische evenwicht is. Als al het ijs zou smelten, zou de zeespiegel met 58 meter stijgen. Maar het nieuwe onderzoek benadrukt een nog verontrustender punt: je hebt geen extreem scenario nodig om ernstige gevolgen te hebben. Zelfs veel kleinere stijgingen, in de orde van enkele decimeters, zouden voldoende zijn om eilanden, kuststeden en hele regio’s van de wereld, inclusief Italië, in moeilijkheden te brengen.
Helen Ockenden zegt het duidelijk: het direct observeren van wat zich onder kilometers ijs bevindt, is erg moeilijk, en daarom weten we meer over Mars en Venus dan over het verborgen Antarctica. Deze nieuwe kaart is niet het eindwoord, maar een startpunt. Het helpt ons te begrijpen waar we het beste kunnen kijken, waar het ijs het kwetsbaarst is en waar de klimaatverandering het eerst en het hardst kan toeslaan.
Uiteindelijk blijft Antarctica doen wat het altijd heeft gedaan: ons iets van tevoren vertellen over de toekomst van de planeet. Het is aan ons om te beslissen of we ernaar luisteren.
Mogelijk bent u ook geïnteresseerd in:
